II SA/Lu 328/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku o przyznanie zasiłku celowego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...]. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w A. działający z upoważnienia Burmistrza A., przekazał Kierownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., jako organowi właściwemu, wniosek A. T. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 20.000 zł z przeznaczeniem na remont domu w związku z powodzią w 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwym w sprawie, przekazuje je do organu właściwego. Zdaniem organu z całości zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona prowadzi dwa gospodarstwa domowe: w L. i P. Zgodnie z art. 28 Kodeksu cywilnego, można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Organ wskazał, że stały pobyt oznacza traktowanie określonej miejscowości jako centrum spraw życiowych danej osoby. Podniósł, że z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7.01.2011 r. przez pracownika MOPR w L. wynika, że adresem zamieszkania jest L. ul. M. B. [...]. A. T. wraz z mężem i wnuczką zamieszkują pod wskazanym adresem, posiadają własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego składającego się z 4 pokoi i kuchni. Mieszkanie wyposażone jest w zimną i ciepłą wodę, łazienkę, wc, gaz i telefon. Jest czyste i zadbane, znajdują się w nim podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Małżonkowie ponoszą stałe, miesięczne wydatki na jego utrzymanie (czynsz, energia, gaz, telefon stacjonarny). Utrzymują regularne kontakty z synem i córką zamieszkałymi w L. Wszelką dokumentacje medyczną i pamiątki mają w L. Leczą się w L., ponieważ mają większy dostęp do specjalistów. Zdaniem organu, wszystkie wskazane okoliczności przemawiają za uznaniem, że to w L. toczy się rodzinne życie A. T. oraz dokonywane są stale wszystkie czynności życia codziennego. Z dołączonych do kwestionariusza wywiadu oświadczeń strony i jej męża z dnia 7.01.2011 r. nie wynika jednoznacznie, gdzie jest miejsce zamieszkania strony - w L. czy w P. Zdaniem organu, istotne elementy tych oświadczeń przemawiają za uznaniem, iż miejscem zamieszkania strony jest L. W oświadczeniach tych oboje małżonkowie wskazali jako miejsce swojego zamieszkania adres w L. A. T. oświadczyła, iż małżonkowie w L. korzystają z pomocy lekarskiej, gdyż jest tam wyższym poziom usług. Dokumentacje lekarskie i z ZUS przechowują w L. Z zaświadczeń ZUS z dnia 21.12.2010 r. i 4.01.2011 r. wynika, że świadczenia emerytalne strony oraz jej męża przekazywane są na adres zamieszkania w L. Zdaniem organu, fakt ten świadczy o tym, że strona przebywa na stale w Lublinie, tutaj uważa za celowe comiesięczne wypłacanie świadczeń. Na okoliczność wyjaśnienia miejsca zamieszkania strony organ pierwszej instancji przesłuchał 12 świadków - mieszkańców P. Świadkowie H. S. i B. N. potwierdzają fakt częstego przebywania w P. A. T. w okresie od wiosny do jesieni oraz wykonywania tam przez nią różnych czynności życia codziennego, ale w ich przekonaniu strona nie zamieszkuje na stałe w P. Świadkowie M. W., K. W., S. W., T. W., Ł. W., A. P., Z. K. oraz J. K. potwierdzają fakt przebywania strony w P. w rożnych okresach roku, najczęściej od wiosny do jesieni i wykonywania przez nią różnych czynności życia codziennego, ale nie wiedzą, czy ma ona miejsce zamieszkania w P. Organ stwierdził, że zeznania świadków obarczone są w dużej mierze wadą niepewności, jak należy traktować pobyt strony w P. związany z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nawet w dłuższych okresach w odniesieniu do ustalenia jej miejsca zamieszkania. Organ przyznał pierwszeństwo mocy dowodowej dowodom, które są dokumentami urzędowymi. A. T. w złożonym dnia 22.12.2010 r. pisemnym oświadczeniu wyjaśniła, że wskazany adres do korespondencji w L. jest dla niej wygodny, ponieważ korespondencja jest zabezpieczona, wkładana do skrzynki. Korespondencja zwykła i polecona jest odbierana podczas jej nieobecności przez wnuczkę, którą upoważniła do dokonywania różnych płatność np. za energię elektryczną. Poczta odmawia wydania przesyłek za potwierdzeniem odbioru osobie nie będącej adresatem, dlatego korespondencję musiała odbierać osobiście - co naraża ją na koszty przyjazdu. Odnośnie do nieobecności w P. w dniach 3 i 6 września 2010 r. wyjaśniła, że prawdopodobnie była z mężem w sadzie przy zbiorze śliwek, bo to jest sezon zbioru owoców. Bramę zawsze zamykają, bo jest taka potrzeba. Rachunki za energię elektryczną przychodzą na adres w L. dwa razy w roku i są opłacane przez wnuczkę, bo tak jest wygodnie. Oceniając wartość dowodową tego oświadczenia na okoliczność ustalenia miejsca zamieszkania A. T., organ prowadzący postępowanie uznał je za dowód potwierdzający fakt traktowania miejscowości L. jako centrum spraw życiowych strony. Element "wygodności" przy prowadzeniu korespondencji w L., przekonanie o bezpieczeństwie korespondencji, dokonywanie płatności za energię elektryczną, nawet jeżeli są wykonywane przez osobę upoważnioną - wykonywane są w L. Organ prowadzący postępowanie ponownie przeanalizował zestawienie opłat za energię elektryczną. Raport, obejmujący wpłaty za energię elektryczną dla budynku strony w P. 47 za okres od 1.01.2008 r. do 18.08.2010 r. wykazuje wpłaty w łącznej wysokości 172,44 zł. Uwzględniając złożone przez stronę dodatkowe dowody zapłaty za energię elektryczną dokonane w sierpniu i wrześniu, organ ustalił, że w okresie 33 miesięcy (od 1.01.2008 r. do 30.09.2010 r.) opłaty wyniosły 303,62 zł (9,20 zł miesięcznie), co w ocenie organu świadczy o tym, że budynek w P. w tym okresie był praktycznie niezamieszkały. Organ uznał, że miejscem zamieszkania strony jest L., za czym przemawiają również inne środki dowodowe, takie jak: przeprowadzony w dniu 30.06.2010 r. przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy, w którym A. T. oświadczyła, że jej stałym miejscem zamieszkania jest L., gdzie mieszka wraz z mężem, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe, zaświadczenie z Urzędu Miejskiego w A. z dnia 8.09.2010 r., w którym stwierdzono, że A. T. zamieszkuje w L., przy ul. B. [...], a na terenie gminy A. posiada gospodarstwo rolne, zaświadczenie Burmistrza A. z dnia 12.10.2010 r., w którym stwierdzono, że A. T. zamieszkuje w L., przy ul. B. [...], a na terenie gminy A. posiada gospodarstwo rolne, potwierdzenie zameldowania na pobyt czasowy z Urzędu Miejskiego w A., z którego wynika, że A. T. została zameldowana w P. na pobyt czasowy dopiero 1.07.2010 r., a w okresie ostatnich dwóch lat nie była zameldowana ani na pobyt stały ani na pobyt czasowy na terenie Gminy A., zaświadczenie Urzędu Miejskiego w A. znak: USC.5012.1.2011, w którym stwierdzono, że A. T. nie figuruje w spisach wyborców sporządzonych do rad gmin, rad powiatów i sejmików województwa oraz wyboru burmistrza przeprowadzonych w roku 2010. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2011 r., [...], wydanym na skutek zażalenia A. T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania składają się dwa zasadnicze elementy: faktyczne przebywanie i zamiar stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania niezbędny jest nie tylko fakt, że osoba stale przebywa w danej miejscowości, ale także, że temu przebywaniu towarzyszy określony stan - świadomości zamiar stałego pobytu. Stały pobyt oznacza traktowanie określonej miejscowości jako centrum spraw życiowych danej osoby. Zgodnie z art. 28 Kodeksu cywilnego, można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania, przy czym nie oznacza ono dokładnego adresu, chodzi tu wyłącznie o miejscowość, w której dana osoba przebywa. Wskazane przypisy nie utożsamiają miejsca zameldowania i zamieszkania - dana osoba może mieć inne miejsce zamieszkania i inne miejsce zameldowania. Skład Orzekający Kolegium stanął na stanowisku, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił właściwość miejscową w sprawie, a co za tym idzie, zgodnie z prawem przekazał sprawę do MOPR w L. Organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego przed organem pierwszej instancji dowodu z zeznań świadków można stwierdzić, że strona często przebywa w P. w okresie od wiosny do jesieni. Zeznania te nie dają jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jakie jest miejsce zamieszkania rodziny strony. Trzeba przy tym zaznaczyć, że sama okoliczność uprawiania przez małżonków gospodarstwa rolnego jest jednym z czynników mających wpływ na ocenę miejsca zamieszkania. W ocenie organu, ustalenie, iż rodzina uprawia gospodarstwo rolne, posiada niezbędny sprzęt do jego uprawiania oraz w okresie od wiosny do jesieni jest widywana w P. nie powoduje automatycznego uznania, iż to P. jest jej miejscem zamieszkania. Zdaniem organu odwoławczego, istotnym czynnikiem, który w sposób obiektywny wskazuje na częstotliwość pobytów strony i jej małżonka w P., są rachunki za energię elektryczną. Organ na podstawie zestawienia wystawionego przez PGE Obrót S.A. Rejon Sprzedaży Energii J. L. ustalił, że strona w okresie od marca 2008 r. do czerwca 2010 r. zapłaciła łącznie za energię elektryczną 172,44 zł. Jest to kwota bardzo niska i świadczy o rzadkim używaniu energii elektrycznej. W ocenie organu, nie sposób uznać bowiem, że przy częstych pobytach rodzina zużywałaby energię elektryczną w stopniu minimalnym. Okres, za który przedstawiono zestawienie, jest miarodajny dla ustalenia miejsca zamieszkania strony, bowiem miał miejsce przed powodzią. Organ wskazał następnie, iż za uznaniem, że centrum spraw i interesów rodziny jest L. przemawia również okoliczność, iż małżonkowie uczęszczają do lekarzy specjalistów w L., ponadto wszelkie świadczenia (emerytury) oraz korespondencja (nakazy płatnicze, pisma urzędowe, faktury VAT za energię elektryczną) odbierane były w okresie przed powodzią w L. W L. małżonkowie przechowują też swoją dokumentację np. lekarską. Należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się wydane z up. Burmistrza A. potwierdzenie zameldowania na pobyt czasowy z dnia 3.09.2010 r. Wynika z niego, że A. T. zameldowana została na pobyt czasowy w P. na okres od 1.07.2010 r. do 1.07.2015 r. Z dokumentu tego wynika też, że w okresie dwóch lat poprzedzających meldunek czasowy strona nie była zameldowana na pobyt stały lub czasowy w A. Z innego zaświadczenia wydanego 2.02.2011 r. wynika, że A. T. nie figuruje w spisach wyborców sporządzonych do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wyboru burmistrza przeprowadzonych w 2010 r. Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego, Kolegium uznało, że strona zamieszkuje w L. Samo ustalenie, iż strona posiada gospodarstwo rolne, stosowny sprzęt do jego prowadzenia i okresowo, w związku z wykonywanymi pracami, przebywa w P. nie jest wystarczające do uznania, iż P. jest miejscem zamieszkania strony. W obszernej skardze na powyższe postanowienie A. T. wskazała, że jest ono dla niej krzywdzące i oparte na błędnej ocenie stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem przekazania według właściwości wniosku A. T. o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 20.000 zł z przeznaczeniem na remont domu w związku z powodzią w 2010 r. W związku z tym, już na wstępie podkreślić należy, iż, wbrew zawartemu w skardze twierdzeniu A. T. (k. 3 akt sądowych), zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, jako rozstrzygnięcia o charakterze czysto procesowym, nie zawierają negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku, tzn. nie odmawiają przyznania zasiłku celowego. Organ administracji , do którego wpływa podanie, ma obowiązek w pierwszej kolejności zbadać swoją właściwość rzeczową i miejscową (art. 19 k.p.a.). Jeżeli uzna, iż nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, przekazuje podanie organowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.). W tym miejscu wskazać należy, iż w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. przed zmianą kodeksu postępowania administracyjnego, która weszła w życie w dniu 11 kwietnia 2011 r., przekazanie sprawy następowało w drodze postanowienia zaskarżalnego zażaleniem. W związku z tym, iż wniosek A. T. dotyczy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, ustalenie właściwości miejscowej organu następuje w oparciu o treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zgodnie z którym, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W myśl art. 25 Kodeksu cywilnego, który ma w niniejszej sprawie zastosowanie z uwagi na brak odpowiedniej regulacji na gruncie prawa administracyjnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Animus musi być wystarczająco uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań psychofizycznych oraz czynności prawnych (administracyjnych, pracowniczych, cywilnoprawnych, rodzinnoprawnych). Nie wystarczy więc w tej mierze jedynie złożenie oświadczenia przez zainteresowaną osobę. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić zatem wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (wyrok SN z dnia 7 czerwca 1983 r., II UR 4/84, OSP 1984, wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2009 r., II FSK 896/08, http//:www.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006 r., I OW 265/05). Stosując powyższe kryteria, uznać należy, iż A. T. przebywa z zamiarem stałego pobytu w L. Powyższe stanowisko, w ocenie Sądu, uzasadniają następujące okoliczności. Po pierwsze, w L. skarżąca wraz z mężem posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, za którego utrzymanie oboje ponoszą stałe, comiesięczne wydatki (czynsz, energia, gaz, telefon stacjonarny). W mieszkaniu tym przechowują całą dokumentację medyczną i pamiątki. Również w L. korzystają z usług medycznych, ponieważ ich dostępność i jakość są tam lepsze niż w P. Po drugie, comiesięczne świadczenia emerytalne skarżącej oraz jej męża przekazywane są na adres zamieszkania w L. (zaświadczenia ZUS z dnia 21.12.2010 r. i 4.01.2011 r.). Na ten adres przekazywana jest również kierowana do nich korespondencja (nakazy płatnicze, pisma urzędowe, faktury VAT za energię elektryczną). Istotne jest również, na co słusznie zwróciły uwagę organy obu instancji, iż wysokość rachunków za prąd w domu w P. świadczy o tym, iż jest on zamieszkiwany przez A. T. i jej męża okazjonalnie, nie zaś stale (z raportu, obejmującego wpłaty za energię elektryczną za okres od 1.01.2008 r. do 18.08.2010 r. oraz z dodatkowych dowodów zapłaty za energię elektryczną dokonanej w sierpniu i wrześniu 2010 r. wynika, że w okresie 33 miesięcy (od 1.01.2008 r. do 30.09.2010 r.) opłaty wyniosły 303,62 zł (9,20 zł miesięcznie), co w ocenie organu świadczy o tym, że budynek w P. w tym okresie był praktycznie niezamieszkały. Ocenę tę Sąd podziela jako logiczną i przekonującą. Również z zeznań przesłuchanych przez organ pierwszej instancji świadków bezspornie wynika jedynie, iż A. T. i jej mąż przebywają w P. w okresie od wiosny do jesieni, kiedy to zajmują się gospodarstwem rolnym, co samo w sobie nie wystarczy, by uznać, że w tej miejscowości znajduje się centrum ich życiowych interesów. Ponadto wskazać należy, iż wprawdzie zameldowanie (bądź jego brak), będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego, jednak może być wzięte pod uwagę jako jeden z elementów materiału dowodowego w przedmiocie ustalenia miejsca zamieszkania osoby fizycznej. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest zatem okoliczność, iż skarżąca nie była zameldowana w P. aż do dnia 1.07.2010 r., który przypadał już po powodzi. Ustalając miejsce zamieszkania skarżącej, organy zasadnie nie pominęły również okoliczności, iż A. T. nie figuruje w spisach wyborców sporządzonych do rad gmin, rad powiatów i sejmików województwa oraz wyboru burmistrza przeprowadzonych w 2010 r. Mając na uwadze powyższe, Sąd podzielił stanowisko organów, iż ośrodek życiowych interesów skarżącej znajduje się w L., zaś w P. przebywa ona jedynie okresowo, wykonując prace związane z gospodarstwem rolnym. W związku z tym, organom nie można zarzucić dowolności w dokonywaniu ustaleń. Przeciwnie, wskazać należy, iż podjęły wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, rozstrzygając w kwestii właściwości miejscowej organu zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.