II SA/Lu 349/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 marca 2022 r., nr SKO.41/3956/OS/2021 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia 8 marca 2022r., znak: SKO.41/3956/OS/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania A. W., reprezentowanej przez adw. J. B. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 16 ust. 2, ust. 4 i ust. 6 z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2022 r.), dalej jako "u.p.w.d." w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981), dalej jako "ustawa zmieniająca" – utrzymało w mocy decyzję z dnia 1 września 2021r., Nr MOPR.D-ŚS.462.76388.2.2021 wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin przez Kierownika sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr 4 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie o uchyleniu A. W. prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. ustalonego na małoletnią córkę W. P. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w dniu 20 sierpnia 2021 r. organ I instancji otrzymał pisemną informację Wojewody Lubelskiego z 17 sierpnia 2021r., że w sprawie A. W. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 kwietnia 2020 r. do nadal, tj. w okresie podlegania przez ojca dziecka G. P. ustawodawstwu kraju zatrudnienia - [...]. Wojewoda poinformował jednocześnie, że przyznał A. W. świadczenie wychowawcze, choć do pisma nie dołączył załącznika takiej decyzji. W konsekwencji organ I instancji na podstawie art. 16 u.p.w.d. wydał wskazaną decyzję z 1 września 2021r. W odwołaniu pełnomocnik A. W. podnosił, że w sprawie nie miały zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż skarżąca jest rozwiedziona z G. P., który praktycznie nie uczestniczy w procesie wychowania córki. Załączyła jego pisemne oświadczenie, że nie pobierał żadnych zasiłków ani nie korzystał z pomocy socjalnej w [...] na córkę. Organ błędnie zastosował przepis art. 16 u.p.w.d. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie uwzględniło odwołania, podzielając stanowisko i ustalenia organu I instancji. W pierwszej kolejności Kolegium przytoczyło treść art. 16 u.p.w.d., następnie podniosło, że dla stwierdzenia koordynacji systemów zabezpieczenia nie ma znaczenia to, czy rodzic dziecka pozostaje w związku małżeńskim, czy łoży na utrzymanie dziecka i czy z dzieckiem utrzymuje kontakty. Na istnienie koordynacji ma wpływ pozostawanie przez rodzica dziecka w legalnym zatrudnieniu za granicą Polski na terenie Unii Europejskiej i Szwajcarii, co wynika z art. 16 ust. 2 u.p.w.d. Kolegium jednocześnie podkreśliło, że stwierdzenie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z brakiem prawa do świadczenia wychowawczego, czy też z automatyczną utratą tego prawa, lecz jedynie przesądza o właściwości organu do załatwienia wniosku w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego: w przypadku koordynacji takim organem jest właściwy miejscowo wojewoda - art. 16 ust. 5 u.p.w.d. Kolegium zauważyło, że z elektronicznej korespondencji pomiędzy Wojewodą Lubelskim a MOPR w Lublinie wynika, że Wojewoda rozpatrzył wniosek A. W. za okres objęty koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego i potwierdził jej prawo do świadczenia wychowawczego w okresie objętym koordynacją. W związku z tym organ I instancji był bezwzględnie zobligowany do wydania decyzji na podstawie art. 17 ust. 6 u.p.w.d. o uchyleniu skarżącej takiego prawa od 1 kwietnia 2020 r. do końca okresu, na który świadczenie jej zostało przyznane, tj. do dnia 31 maja 2021 r. Wyjaśnił, że uchylenie tej decyzji obliguje organ właściwy (wojewoda) do rozpatrzenia wniosku skarżącej w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego za okres objęty koordynacją (o ile wniosek nie został już rozpatrzony). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. W., reprezentowana przez adw. J. B., domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem: 1) art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego oraz pominięcie oświadczenia G. P., nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, 2) przepisów prawa materialnego, poprzez niezasadne zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust.2.,4.,6 oraz art. 11 i 16 ust.7 u.p.w.d.). Skarżąca podniosła, że składając wniosek o przyznanie świadczenia na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. nie wiedziała, gdzie aktualnie przebywa jej były mąż G. P., gdyż od lat są rozwiedzeni. Poza tym wniosek składała w maju 2019 r., kiedy przebywał on jeszcze w Polsce. Podkreśliła, że od stycznia 2019r. nie pobierał żadnych świadczeń, czy zasiłków na córkę zarówno w Polsce, jak i w [...], co potwierdził w swoim pisemnym oświadczeniu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, skoro nie korzystał on z żadnej pomocy świadczonej przez system zabezpieczeń społecznych w [...], to nie może być mowy o zaistnieniu koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych. Organ I instancji nie dokonał istotnych ustaleń, biorąc pod uwagę wyłącznie to, że G. P. pracuje w [...] to samo dotyczy Wojewody, który również nie dokonał należytych ustaleń, w szczególności, nie zbadał, czy ojciec W. P. pobierał na jej rzecz świadczenia w [...]. Sam fakt jego przebywania i pracy za granicą nie mógł być natomiast powodem odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego, tymczasem w przedmiotowej sprawie organ pominął istotne okoliczności i dowody przedstawiane przez skarżącą. Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że "do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego (...) osoba zamieszkująca w RP korzysta ze świadczeń przyznanych ostateczną decyzją w kraju, do końca okresu świadczeniowego. Organy natomiast mają obowiązek dokonania pełnych i wnikliwych ustaleń w zakresie znamion pojęcia "podleganie ustawodawstwu innego państwa" (...) Samo ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. (...) Marszałek województwa (obecnie wojewoda) w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. Brak realizacji uprawnienia w przedmiocie świadczenia rodzinnego w ramach systemu koordynacji w państwie zatrudnienia nie może automatycznie prowadzić do negatywnych skutków w postaci odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia w państwie zamieszkania dziecka w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących jego przyznanie." (tak: WSA w Rzeszowie z 11 lutego 2021r., II SA/Rz 1298/20) Podobnie WSA w Warszawie w wyroku z 20 lutego 2020r., I SA/Wa 2116/19, który ponadto stwierdził, że "nie jest wystarczające ustalenie przez wojewodę faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o zatrudnieniu, ani nawet o ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez członka rodziny wnioskodawcy w innym państwie. W dalszej kolejności organ powinien zbadać, które unijne przepisy dotyczące ustawodawstwa mają zastosowanie." Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ powinien uwzględnić fakt rozwodu A. W. i G. P., gdyż w sytuacji, gdy "ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie łoży na jego utrzymanie i nie wykonuje nad nim opieki, trudno uznać, iż będzie on uprawniony do świadczenia wychowawczego" (tak: WSA w Rzeszowie w wyroku z 9 kwietnia 2019r., II SA/Rz 167/19). Wychowywaniem córki [...] zajmuje się skarżąca, a więc to ona jest uprawniona do pobierania świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta uchylającą decyzję własną w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę W. P. w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (powoływanej jako "u.p.w.d.") w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia 17 września 2021 r., stosownie do art. 20 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.w.d., właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze Wojewoda: 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej; 2) wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy (ust. 3), którym w sprawie niniejszej był Prezydent Miasta Lublin (obecnie ZUS). W świetle art. 16 ust. 1 u.p.w.d., w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 (w tym matka albo ojciec dziecka, któremu przysługuje świadczenie wychowawcze) lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Przepis art. 16 ust. 6 u.p.w.d. stanowi, że w przypadku przebywania osoby, lub członka rodziny osoby uprawnionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdy wojewoda ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy ma obowiązek uchylić prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w tym innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Należy podkreślić, że "celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia nr 987/2009, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Niewątpliwie powyższe akty prawa unijnego zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Nie ulega zarazem wątpliwości, że powyższe przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii, w tym przed przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 wprowadza bowiem ogólną zasadę podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, a art. 68 tego rozporządzenia stanowi, że świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo". (tak NSA w wyroku z 18 stycznia 2018 r., I OSK 541/16). Stosownie do art. 16 ust. 4 u.p.w.d., to Wojewoda Lubelski, a nie Prezydent Miasta Lublin, jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie niniejszej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. "To wojewoda (a nie jakikolwiek inny organ) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych" (tak WSA w Olsztynie w wyroku z 20 czerwca 2020r., II SA/Ol 204/20). Poza sporem jest zaś, że pismem z dnia 17 sierpnia 2021.r (k.10 akt admin.), Wojewoda Lubelski na podstawie art. 67 rozporządzenia nr 883/2004, art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009, art. 11 i art. 16 ust. 4 u.p.w.d., ustalił, że w niniejszej sprawie "od 1 kwietnia 2020r. do nadal "mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Ojciec W. P. – G. P. podlega ustawodawstwu kraju zatrudnienia [...], gdzie prowadzi działalność zawodową. Ustalenie przez Wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń organ ten orzeka w sprawach świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 16 ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz podejmuje decyzje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4-9 w związku z art. 21 i art. 30 u.p.w.d.). Organ właściwy do załatwienia danej sprawy administracyjnej, zanim nastąpiło ustalenie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych, od tej chwili posiada kompetencję wyłącznie do uchylenia swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, jednocześnie tracąc swoją właściwość rzeczową w pozostałym zakresie (zob. wyroki NSA z 18 października 2018 r., I OSK 949/18 i z 23 września 2020 r., I OSK 553/20). W ocenie Sądu, ustalenie przez Wojewodę Lubelskiego w piśmie z 17 sierpnia 2021r., że ojciec małoletniej W. P. od 1 kwietnia 2020r. przebywa w [...] i że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania przez Prezydenta decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenie wychowawcze na córkę w okresie od 1 kwietnia 2020r. do 31 maja 2021 r. Oznacza to, że decyzje organów obu instancji, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, nie naruszały przepisów obowiązującego prawa. Nieistotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była podnoszona przez skarżącą okoliczność, że ojciec jej córki faktycznie nie pobierał żadnych świadczeń na córkę w [...] oraz że skarżąca sama wychowuje córkę. Jak wyżej wyjaśniono, celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest bowiem jedynie rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do tych świadczeń. Oznacza to tylko to, że to wojewoda, a nie prezydent, za okres kolizji przepisów orzeka o prawie do świadczenia, zaś prezydent ma obowiązek uchylić przyznane świadczenie za ten okres. Uchylenie decyzji przyznającej stronie wspomniane świadczenie przez prezydenta w trybie art. 16 ust. 6 u.p.w.d., nie kończy postępowania o przyznanie tego świadczenia. "W tym przypadku dochodzi jedynie do zmiany właściwości organu, a nie pozbawienia prawa do takiego świadczenia osoby uprawnionej" (np. wyrok WSA w Gliwicach z 29 października 2019r., II SA/GI 910/19 i WSA z Szczecinie z 5 listopada 2020 r., II SA/Sz 587/20). W związku z tym, do Wojewody należy obowiązek wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w kwestii prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2020r. do 31 maja 2021r. na jej córkę (o ile już nie została taka decyzja wydana). To właśnie w postępowaniu przed Wojewodą skarżąca może podnosić okoliczności mogące mieć wpływ na jej prawo do świadczenia wychowawczego (np. niepobieranie przez nią w innym państwie świadczeń na córkę). Z przedstawionych względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).