II SA/Lu 35/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 maja 2010 r. sprawy ze skargi W. S., L. K., H. P., J. B. i E. B.-K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz W. S., L. K., H. P., J.B. i E. B.-K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia ... Wojewoda Lubelski po rozpoznaniu odwołania L. K., H. P., J. B., E. B.-K. i W. S. utrzymał w mocy decyzję Starosty Lubelskiego z dnia ... o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za udział w nieruchomości położonej w Lublinie przy ul. N., oznaczonej jako działki nr ... w łącznej pow. 1,6033 ha, stanowiącej współwłasność J. i J. B. Wojewoda Lubelski ustalił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia ... wywłaszczono udziały J. B. (1/5 części) i J. B. (1/5 części) w nieruchomości położonej w Lublinie, wykazanej na planie jako działki nr ... o łącznej pow. 1,6033 ha za odszkodowaniem w kwocie 23.089,20 zł. Powyższa decyzja została uchylona decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia ... w części dotyczącej odszkodowania i przekazana do ponownego rozpoznania. W konsekwencji decyzją z dnia .... Prezydent Miasta Lublina ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz J. B. i J. B. w wysokości 109.021 zł i decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia ... 1975r., od której nie przysługiwał stronom środek odwoławczy. W dniu 30 czerwca 2005r. J. B. oraz następcy prawni J. B. wystąpili do organu z wnioskiem o "ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość stanowiącą współwłasność J. i J. B., wywłaszczoną decyzją z dnia ..., za którą odszkodowanie zostało ustalone decyzją Urzędu Miejskiego w Lublinie z dnia ..." W toku postępowania został wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia ..., w którym Sąd ten uchylając decyzje organów obu instancji nakazał dokładne ustalenie treści zgłoszonego żądania, a mianowicie czy jest to wniosek o ponowne ustalenie odszkodowania o określonej nowej wysokości, czy też wniosek o wypłacenie ustalonego, ale nie wypłaconego odszkodowania czy też wniosek o ustalenie i wypłacenie zwaloryzowanego odszkodowania albo inny np. o wznowienie postępowania. W konsekwencji w dalszym toku postępowania pełnomocnik wnioskodawców sprecyzował, że ich intencją było wszczęcie postępowania o "ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z dnia ..., za którą odszkodowanie zostało ustalone decyzją z dnia ....". Pełnomocnik podniósł, że decyzja z dnia ....1975r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia .... nie została doręczona stronom tj. J. B. i J. B., dlatego w rzeczywistości nie istnieje ostateczna decyzja ustalająca odszkodowanie, bowiem nie weszła ona do obrotu prawnego. Pełnomocnik stwierdził, że "zasada przyjęta w art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. waloryzacja odszkodowania może mieć zastosowanie w przypadku ustalonego odszkodowania i opóźnienia w jego wypłacie, nie zaś odszkodowania, które nie zostało ustalone". Podniósł również, że skoro Prezydent Miasta Lublin wystąpił w dniu 29 marca 2000r. o stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości, której dotyczy odszkodowanie (sprawa II Ns 688/2000 zakończyła się umorzeniem postępowania) to znaczy, że działał on w przeświadczeniu, że nie istnieje decyzja o wywłaszczeniu, a więc nie istnieje również decyzja ustalająca odszkodowanie za wywłaszczenie. Rozpoznając wniosek, decyzją z dnia ... Starosta Powiatowy w Lublinie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na to, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało już ustalone decyzją z dnia ..., która została doręczona J. B.. Organ przyznał, że wprawdzie w aktach sprawy brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru przez J. B. decyzji organu II instancji z dnia .... 1975r., ale decyzja ta została doręczona Prezydentowi Miasta Lublin w dniu ...1975r., o czym świadczy pieczęć Kancelarii Ogólnej Urzędu Miejskiego w Lublinie na egzemplarzu decyzji uzyskanym w Archiwum Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, potwierdzająca przyjęcie korespondencji. Fakt braku potwierdzenia zwrotnego po tak długim okresie ponad 35 lat - zdaniem organu I instancji - nie może dowodzić braku doręczenia decyzji stronie, tym bardziej, że w rozdzielniku adresatów tej decyzji wymieniona została J. B. Poza tym organ wskazał, że toczyło się postępowanie o zwrot dawnej działki nr ... zakończone ostateczną decyzją o zwrocie z dnia ... W postępowaniu tym wnioskodawcy podnosili, że odszkodowanie nie zostało im wypłacone, jednak nie kwestionowali faktu istnienia ostatecznej decyzji ustalającej odszkodowanie, zaś kwota ustalona decyzją z dnia .... stanowiła podstawę waloryzacji i wyliczenia kwoty odszkodowania przypadającej do zwrotu. Wnioskodawcy wnieśli odwołanie od tej decyzji, podtrzymując stanowisko wyrażone we wniosku, iż decyzja ustalająca odszkodowanie nie weszła do obrotu prawnego, bowiem nie została doręczona stronom. Zarzucili ponadto, że w sytuacji, gdy organ przyjął, iż decyzja taka istnieje i wobec braku wypłaty odszkodowania zobowiązany był merytorycznie rozstrzygnąć sprawę w oparciu o art. 132 ugn. Wojewoda Lubelski nie uwzględnił odwołania podzielając stanowisko organu I instancji. Dodał, że ze znajdującego się w aktach sprawy rejestru spraw /k.64/ pod nr 4 zarejestrowano sprawę wszczętą na skutek odwołania J. B., wynika, że decyzję Wojewody Lubelskiego wysłano w dniu ...1975r. do J. B., MZGT Lublin oraz do Urzędu Miejskiego w Lublinie (rubryka pisma wysłane - data i do kogo). W tej sytuacji należało umorzyć postępowanie, ponieważ decyzja rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej już rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną byłaby dotknięta wadą określoną w art. 156 §1 pkt 3 kpa, skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnieśli przez pełnomocnika wnioskodawcy domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Pełnomocnik zarzucił bezzasadne umorzenie postępowania w sytuacji, gdy organ miał podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 132 ugn oraz niewyjaśnienie czy decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia ...1975r. została doręczona stronom oraz czy zostało wypłacone im odszkodowanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem słuszny jest zarzut, iż organ wydał decyzję z naruszeniem art. 105 kpa. Umorzenie postępowania następuje wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe. Powołany przepis nie stanowi samodzielnej podstawy do orzekania o umorzeniu postępowania administracyjnego, lecz stosowany jest łącznie z innymi przepisami prawa, wskazującymi na niedopuszczalność prowadzenia postępowania. Umorzenie nie jest zatem uzależnione od woli organu orzekającego, lecz od spełnienia się obiektywnie istniejącej przyczyny bezprzedmiotowości, której istnienie organ orzekający musi stwierdzić i wykazać w decyzji o umorzeniu. Bezspornym jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. I SA/Ka 2247/98, I OSK 941/09, I SA/Po 411/04), że podstawą umorzenia postępowania, może być przepis art. 156 § 1 pkt 3 kpa tj. res iudicata, na co wskazał organ rozpoznający niniejszą sprawę. Stwierdził on bowiem, że w obrocie prawnym pozostaje inna decyzja ostateczna załatwiająca tę sprawę merytorycznie, a więc ponowne orzekanie prowadziłoby do wydania kolejnej decyzji w tym samym przedmiocie, co jest niedopuszczalne w świetle powołanego przepisu. W ocenie Sądu, zarówno Starosta Lubelski, jak i Wojewoda Lubelski, który utrzymał jego decyzję z dnia .... w mocy, nie wykazali dostatecznie, że zachodzi tożsamość sprawy (res iudicata) uprawniająca do umorzenia postępowania. Tożsamość ta istniałaby tylko wówczas, gdyby postępowanie dotyczyło tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym, a tego nie potwierdzają akta niniejszej sprawy. Wnioskodawcy powołując się na art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami domagają się waloryzacji odszkodowania ustalonego w 1974r., które – wg ich twierdzenia – nie zostało wypłacone właścicielom. Wnioskodawcy popierają zgłoszony wniosek i żądają wydania orzeczenia, wskazując na konkretny przepis prawa materialnego. Organy wskazały na decyzję Prezydenta Miasta Lublina z dnia ... i utrzymującą ją w mocy decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia ...1975r. ustalające dla J. B. i J. B. odszkodowanie w kwocie 109.021 zł za wywłaszczone orzeczeniem z dnia ... nieruchomości. Podstawą orzekania był przepis art. 8 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1874r.,Nr 10, poz. 64) W świetle tego przepisu organ o odszkodowaniu orzeka z urzędu. Z tożsamością sprawy mielibyśmy więc do czynienia wówczas, gdyby organ ponownie wszczął postępowanie z urzędu lub na wniosek osób, którym przyznał odszkodowanie lub ich spadkobierców (którzy weszliby w miejsce strony zgodnie z art. 30 § 4 kpa) o ustalenie odszkodowania na podstawie tego samego przepisu lub – w razie zmiany ustawy - przepisu tożsamego. Tymczasem bezspornym jest, że skarżący w niniejszej sprawie – będący spadkobiercami J. B. i J. B. domagali się "innego" odszkodowania, bowiem – jak sprecyzowali w wykonaniu wezwania organu - wnosili o "ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość (...), za którą odszkodowanie zostało ustalone decyzją Urzędu Miejskiego w Lublinie z dnia ...." Należy przy za trafne uznać stanowisko organów - wbrew zarzutom skargi i stanowisku pełnomocnika skarżących - że decyzja z dnia ...1975r. weszła do obrotu prawnego i jest ostateczną decyzją w sprawie odszkodowania. W świetle poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 5 marca 2009r., I OSK 453/08, który Sąd w składzie niniejszym podziela, jeżeli decyzja została doręczona jakiemukolwiek podmiotowi, choćby jedynie "do wiadomości", to oznacza, że weszła ona do obrotu prawnego, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Bezspornym jest bowiem, że decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia ...1975r. została doręczona Prezydentowi Miasta Lublin, o czym świadczy stempel Kancelarii Ogólnej Urzędu Miejskiego w Lublinie z datą 14 lutego 1975r. (k.13 akt admin.) W sytuacji zatem, gdy wniosek skarżących dotyczy wprawdzie odszkodowania, ale odszkodowania już ustalonego ostateczną decyzją, a nie odszkodowania należnego na podstawie art. 8 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - za wywłaszczone od ich poprzedników prawnych udziały w nieruchomości, nie można było więc przyjąć, że sprawa zakończona wydaniem decyzji z 12 lutego 1975r. jest tożsama z niniejszą sprawą, bowiem jej przedmiot jest inny niż przedmiot tamtej sprawy, a w konsekwencji i podstawy prawne tych dwóch spraw nie mogą być takie same, a za takie uznały je organy administracyjne. W świetle sprecyzowanego wniosku, iż chodzi o ustalenie i wypłacenie odszkodowania już ustalonego decyzją ostateczną, błędnie organy przyjęły, że podstawa prawna tego żądania jest taka sama, jak w decyzji z dnia ..., tym bardziej, że pełnomocnik skarżących sugerował zastosowanie przez organ art. 132 aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzja Starosty Lubelskiego o umorzeniu postępowania wyłącznie z powodu res iudicata, jak również decyzja Wojewody Lubelskiego utrzymująca ją w mocy są zatem wadliwe i podlegają uchyleniu przez Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) Organ ponownie rozpoznając wniosek ustali czy żądanie skarżących w ogóle jest oparte na podstawie prawnej – w braku takiej podstawy uzasadnione stanie się umorzenie postępowania, a jeśli tak to czy żądanie to jest uzasadnione – co spowoduje wydanie bądź decyzji o odmowie uwzględnienia żądania bądź orzekające o odszkodowaniu. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 cyt. ustawy.