II SA/Lu 381/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. C. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że M. C. wnosiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad babcią K. F. Organy ustaliły, że wprawdzie K. F. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności z dnia 29 września 2011r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak świadczenie nie może być przyznane jej wnuczce – M. C. z uwagi na to, że jest ona objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, gdyż wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 3, 16 ha. Okoliczność ta uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wskazuje na to, że wnioskodawczyni – mimo iż faktycznie opiekuje się babcią - nie zrezygnowała z zatrudnienia, co jest podstawową przesłanką wskazaną w art. 17ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ ustalił, że K. F. ma dwie córki, które są w stanie opiekować się matką, pomimo iż mieszkają w innej miejscowości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. C. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądowe, zakwestionowała stanowisko organu, iż sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła ponadto, że córki jej babci – W. G. i C. G. mieszkają daleko (27 km i 120 km) i opiekują się własnymi małoletnimi dziećmi, dlatego nie są w stanie opiekować się babcią (złożyły stosowne oświadczenia), czego organ nie uwzględnił. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca w niniejszej sprawie M. C. nie spełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" i z tego powodu świadczenie pielęgnacyjne nie może jej być przyznane. Wprawdzie powołana ustawa w art. 3 pkt 22 zawiera definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", przez którą nakazuje rozumieć "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej", to jednak, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, definicja ta wymaga szerszej wykładni. Definicja ta obejmuje trzy grupy "pracy zarobkowej" – umowa o pracę wraz z umowami o świadczenie usług, działalność pozarolnicza i działalność rolnicza. Ta ostatnia, jak wynika z komentowanego przepisu, obejmuje wykonywanie pracy (świadczenie usług) w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych - w tym zakresie, definicja ta nawiązuje do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tak sformułowana literalnie definicja wyłączałaby możliwość uznania, że również rolnicy indywidualni, nie będący członkami spółdzielni rolniczych, wykonują "inną pracę zarobkową". W ocenie Sądu, intencją racjonalnego ustawodawcy nie było jednak takie wąskie rozumienie działalności rolniczej, bezspornie wymienionej w art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Za przyjęciem szerokiego rozumienia "innej pracy zarobkowej", obejmującej również wszelką działalność rolniczą, nie ograniczoną wyłącznie do rolników zrzeszonych w spółdzielniach rolniczych, przemawia również to, że przy ustalaniu dochodu z gospodarstwa rolnego ustawodawca nie rozróżnia kategorii dochód "rolników indywidualnych" i "rolników – członków spółdzielni rolniczych", traktując ich dochody, a więc zarobki, tak samo tj. nakazując doliczanie tych dochodów do dochodu rodziny w jednakowy sposób. Poza tym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest – jak wskazano – swoista rekompensata dla osoby, która rezygnuje z działalności przynoszącej jej dochód (z działalności zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, przy czym chodzi o opiekę stałą, a nie czasową, dorywczą. Za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (m.in. z działalności rolniczej) nie może więc być uznany rolnik, który przynajmniej część czasu musi przeznaczyć na prowadzenie gospodarstwa. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 7 lipca 2010r., II SA/Bd 463/10). Z tego względu, ograniczenie pojęcia "innej pracy zarobkowej" do wykonywania pracy rolniczej jedynie w okresach członkostwa w spółdzielniach rolniczych zupełnie traci sens na gruncie komentowanego art. 17 ustawy, który mówi o "rezygnacji z innej pracy zarobkowej". Przy takim wąskim rozumieniu "innej pracy zarobkowej" – za rezygnację należałoby uznać rezygnację z członkostwa w spółdzielni rolniczej, a nie rezygnację z wykonywania tej pracy w gospodarstwie rolnym (skoro o pracy zarobkowej miałoby przesądzać członkostwo w spółdzielni, a nie wykonywanie pracy rolniczej), podczas gdy istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraconego zarobku i czasu w związku z koniecznością sprawowania opieki, a nie zrekompensowanie braku udziału w spółdzielni rolniczej. Powyższe prowadzi do wniosku, że już tylko z tego powodu zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów. Niezależnie od tego słusznie organy wskazały, że wymagająca opieki K. F. ma dwie córki, a więc to na nich w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek sprawowania opieki nad matką, skoro są one spokrewnione z nią w bliższym stopniu, niż wnuczka. Świadczenie pielęgnacyjne przysługiwałoby zatem wnuczce tylko wówczas, gdyby córki nie były w stanie sprawować opieki nad matką (art. 17 ust. 1 a ustawy), co nie zostało stwierdzone w niniejszej sprawie. Możliwości sprawowania przez córki opieki nad matką nie wyklucza – zdaniem Sądu - opieka nad własnymi dziećmi oraz zamieszkanie w innej niż matka miejscowości, jeśli nie ma innych przeszkód, obiektywnie uniemożliwiających córkom zorganizowanie odpowiedniej opieki nad matką. Z tych względów skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz.270).