II SA/Lu 420/25
WyrokWSA w Lublinie2025-10-30
Skład orzekający: Jacek Czaja, Grzegorz Grymuza, Brygida Myszyńska-Guziur
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy nadzoru budowlanego prawidłowo zastosowały tryb postępowania naprawczego (art. 50-51 Prawa budowlanego) w sytuacji, gdy nie wyjaśniono jednoznacznie legalności budowy obiektu budowlanego oraz czy ściana budynku od strony działki sąsiedniej spełnia wymogi ściany oddzielenia przeciwpożarowego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy nadzoru budowlanego nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący kwestii legalności budowy spornego obiektu budowlanego oraz nie rozważyły należycie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności, organy nie ustaliły jednoznacznie, czy budynek został wybudowany legalnie, co determinuje wybór właściwego trybu postępowania (legalizacyjnego lub naprawczego). Ponadto, organy nie rozważyły prawidłowo kwestii wykonania ściany oddzielenia przeciwpożarowego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej wykonanie robót budowlanych przy budynku gospodarczo-garażowym, w tym zapewnienie wentylacji, odprowadzenie wód opadowych oraz wykonanie ściany oddzielenia przeciwpożarowego. Skarżąca kwestionowała prawidłowość zastosowanych przepisów i sposób prowadzenia postępowania przez organy nadzoru budowlanego. Organy obu instancji nakładały obowiązki naprawcze, jednak sąd administracyjny uznał, że nie wyjaśniono wystarczająco kluczowych kwestii, takich jak legalność pierwotnej budowy obiektu oraz spełnienie wymogów dotyczących ściany przeciwpożarowej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zamościu. Zasądził od Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz A. M. kwotę 524 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 10 czerwca 2025 r. znak: ZOA-I.7721.22.2023 w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zamościu z dnia 19 marca 2025 r., znak: PINB.5160.40.2023; II. zasądza od Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie na rzecz A. M. kwotę 524 (pięćset dwadzieścia cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia 10 czerwca 2025 r., znak ZOA-I.7721.22.2023 Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołań A. M. oraz [...] i J. M., uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zamościu z dnia 19 marca 2025 r., znak: PINB.5160.40.2023 nakładającą na M. i J. M. obowiązek wykonania w terminie do dnia 28 listopada 2025 r. określonych w sentencji ww. decyzji robót budowlanych i orzekł, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, o nałożeniu na M. i J. M., obowiązek wykonania niżej wymienionych czynności i robót budowlanych przy budynku gospodarczo-garażowym usytuowanym na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., w terminie do dnia 28 listopada 2025 r., w celu doprowadzenia przedmiotowego budynku gospodarczo-garażowego, do stanu zgodnego z prawem:
1. w pomieszczeniu garażowym budynku gospodarczo-garażowego, usytuowanego na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., zapewnić wymianę powietrza poprzez umieszczenie w ścianach przeciwległych lub bocznych, bądź we wrotach garażowych, otworów wentylacyjnych o łącznej powierzchni netto nie mniejszej niż 0,04 m2;
2. wody opadowe z połaci dachu budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], odprowadzić na nieutwardzony teren własnej działki systemem rynien i rur spustowych.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy.
W związku z pismem A. M. z dnia 3 sierpnia 2023 r. w dniu 8 września 2023 r. upoważnieni pracownicy PINB w Zamościu przeprowadzili kontrolę w przedmiotowej sprawie. Podczas wykonywanych czynności stwierdzono, że na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z. znajduje się budynek gospodarczo-garażowy o konstrukcji murowanej, o wymiarach w rzucie wynoszących 4,27 m x 9,39 m z wiatą o konstrukcji drewnianej, której wymiary w rzucie wynoszą 4,47 m x 3,30 m. Budynek wraz z wiatą usytuowany jest w odległości 1,00 m od granicy z działką sąsiednią o nr ewid. [...]. Dach budynku i wiaty jest dwuspadowy, pokryty blachą, jedna połać jest skierowana w kierunku działki na której obiekty są posadowione, a druga w kierunku działki sąsiedniej. W budynku wydzielono jedno miejsce postojowe dla samochodu osobowego, natomiast wiata w całości jest użytkowana jako miejsce postojowe dla samochodu osobowego. Wiata od strony działki o nr ewid. [...] posiada ścianę wykonaną z blachy. W protokole z kontroli zanotowano także, iż budynek nosi znamiona istnienia od kilkudziesięciu lat, co potwierdza informacja o działce, która określa rok budowy na 1970 (k. 3 akt I instancji). Obecny podczas prowadzonych czynności współwłaściciel przedmiotowej działki - J. M. - oświadczył, że w czasie zakupu działki, tj. w 2002 r., przedmiotowy obiekt budowlany istniał i wymagał remontu. W 2007 r. wymieniono na budynku i wiacie uszkodzone elementy więźby dachowej (krokwie), wykonano nowe pokrycie z blachy, w ścianie szczytowej budynku wykonano otwór na bramę i wstawiono bramę uchylną. Obiekt znajduje się w dobrym stanie technicznym. Inwestorzy nie posiadają wymaganej dokumentacji budowlanej dotyczącej wykonanych robót budowlanych.
Podczas przeprowadzonych w dniu 10 października 2023 r. oględzin pracownicy PINB w Zamościu potwierdzili stan faktyczny przedmiotowej sprawy ustalony podczas opisanej powyżej kontroli z dnia 8 września 2023 r.
Organ I instancji decyzją z dnia 15 listopada 2023 r. znak: PINB.5160.40.2023, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, odmówił nałożenia na pp. M. i J. M. obowiązku wykonania określonych czynności i robót budowlanych w budynku gospodarczo-garażowym, usytuowanym na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., w celu doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem.
L. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu odwołania A. M. decyzją z dnia 3 stycznia 2024 r. znak: ZOA-I.7721.22.2023, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
PINB w Zamościu ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę pismem z dnia 11 stycznia 2024 r. znak: PINB .5160.40.2023, zwrócił się do Wójta Gminy R. z prośbą o przesłanie wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy R. obejmującego przedmiotową działkę. W odpowiedzi uzyskano informację, iż miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego Gminy R. stracił ważność z dniem 31 grudnia 2003 r. i obecnie gmina nie posiada ważnego aktu prawa miejscowego w tym zakresie.
W toku prowadzonego postępowania PINB w Zamościu pozyskał od Głównego Geodety Kraju zdjęcia lotnicze obejmujące działkę o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., prezentujących ww. działkę na przestrzeni lat 1978 - 2022.
Następnie pismami z dnia 1 lutego 2024 r. znak: PINB.5160.40.2023, organ I instancji zwrócił się do Starostwa Powiatowego w Zamościu i Urzędu Gminy R. z pytaniem czy w zasobach tych instytucji znajdują się dokumenty dotyczące pozwolenia na budowę przedmiotowego obiektu budowlanego. W odpowiedzi na powyższe oba organy administracji państwowej poinformowały, iż dokumentacji takiej nie odnaleziono.
W dniu 22 lutego 2024 r. upoważnieni pracownicy PINB w Zamościu przeprowadzili kolejne oględziny w przedmiotowej sprawie, podczas których stwierdzili, że stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie od czasu poprzednich oględzin przeprowadzonych w dniu 10 października 2023 r. W protokole z czynności zanotowano, że na podstawie zdjęć otrzymanych z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii ustalono, iż przedmiotowy budynek został wykonany po 2 sierpnia 1978 r. i przed 2 sierpnia 1983 r. Wymiana pokrycia dachu została wykonana przed 17 czerwca 2012 r., a po 5 kwietnia 2009 r. Wewnętrzne wymiary pomieszczenia garażowego wynoszą 3,60 m x 5,60 m, a wysokość 2,40 m. Pomieszczenie to posiada bramę uchylną o szerokości w świetle 2,50 m i wysokości 2,10 m oraz bramę rozwieraną stalową o szerokości 2,40 m i wysokości 2,20 m. W tym pomieszczeniu wykonano także okno o szerokości 1,70 m i wysokości 1,10 m, posiada ono elektryczną instalację oświetleniową, ale nie wykonano wentylacji. Wymiary pomieszczenia gospodarczego wynoszą 2,90 m x 3,90 m. Obecny podczas czynności J. M. oświadczył, że nie pamięta kiedy dokładnie prowadzono w obiekcie roboty budowlane polegające na wymianie uszkodzonych krokwi oraz pokrycia dachu. Otwór na bramę uchylną oraz jej montaż wykonano ok. 2011 r., w miejscu istniejącego okna.
Mając na uwadze powyższe PINB w Zamościu decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r. znak: PINB.5160.40.2023, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nałożył na M. i J. M. (właścicieli działki o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R.), obowiązek wykonania niżej wymienionych robót budowlanych i czynności:
• w pomieszczeniu garażowym, budynku gospodarczo-garażowym, usytuowanego na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., zapewnić wymianę powietrza poprzez umieszczenie w ścianach przeciwległych lub bocznych, bądź we wrotach garażowych, otworów wentylacyjnych o łącznej powierzchni netto nie mniejszej niż 0,04 m2, w terminie do 31 lipca 2024 r.
• wstrzymać użytkowanie wiaty usytuowanej na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., przyległej do budynku gospodarczo-garażowego, jako miejsce postojowe dla samochodu osobowego.
Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu odwołania A. M. decyzją z dnia 29 maja 2024 r. znak: ZOA-I.7721.22.2023, uchylił ww. decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał m.in., że PINB w Zamościu nieprawidłowo zastosował art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. LWINB zwrócił uwagę, że ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ I instancji powinien precyzyjnie wskazać z jakimi przepisami przedmiotowy obiekt budowlany jest zgodny, lub ewentualnie, jakie przepisy narusza.
PINB w Zamościu ponownie rozpatrując niniejszą sprawę w dniu 28 czerwca 2024 r. przeprowadził oględziny na ww. działce. Podczas wykonywanych czynności potwierdzono stan faktyczny ustalony podczas kontroli z dnia 8 września 2023 r. oraz oględzin z dnia 22 lutego 2024 r. J. M. oświadczył do protokołu, iż kupując przedmiotową działkę, budynek był użytkowany jako gospodarczo-garażowy i tak jest użytkowany w dalszym ciągu. W przeszłości mieścił się w nim zakład kamieniarski, który został zlikwidowany przez poprzedniego właściciela w 1995 r. J. M. kupił przedmiotową nieruchomość w 2002 r. Do protokołu dołączono szczegółową dokumentację fotograficzną.
Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 15 czerwca 2024 r. A. M. przekazała organowi I instancji dokumentację fotograficzną związaną z przedmiotowym budynkiem z lat 2010 - 2018 oraz fragment książki [...] pt. "Gorajec i okolice. Historia odkrywana na nowo", który ma dowodzić, iż pierwotnie w budynku tym mieścił się warsztat kamieniarski.
Następnie pismem z dnia 17 lipca 2024 r. znak: PINB.5160.40.2023, PINB w Zamościu zwrócił się z prośbą do Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Zamościu o opinię czy przedmiotowy budynek wraz z konstrukcyjnie powiązaną wiatą narusza obecnie obowiązujące przepisy bezpieczeństwa pożarowego. Pismem z dnia 26 lipca 2024 r. znak: PZ.5216.10.2024, Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Zamościu poinformowała o swoim stanowisku w przedmiotowej sprawie.
Mając na uwadze powyższe PINB w Zamościu decyzją z dnia 18 września 2024 r. znak: PINB.5160.40.2023, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nakazał M. i J. M. wykonanie w terminie do dnia 31 maja 2025 r. niżej wymienionych robót budowlanych i czynności:
• ścianę budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], wykonać jako ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej R E I 60 (w pomieszczeniu gospodarczym budynku gospodarczo-garażowego, w miejscu istniejącego wypełnienia ściany z blachy trapezowej, od strony działki nr ewid. [...], wykonać ścianę o klasie odporności ogniowej R E I 60 np. z cegły ceramicznej pełnej o grubości co najmniej 25 cm. W wiacie, konstrukcyjnie powiązanej z budynkiem gospodarczo-garażowym, w miejscu istniejącej ściany z blachy trapezowej, od strony działki o nr ewid. [...], wykonać ścianę o klasie odporności ogniowej R E I 60 np. z cegły ceramicznej pełnej o grubości co najmniej 25 cm. Ścianę należy wykonać na własnym fundamencie oraz wysunąć na co najmniej 0,3 m poza lico ściany zewnętrznej wiaty. Drewniane elementy dachu, od strony działki o nr ewid. [...], na całej szerokości okapu oraz na szerokości co najmniej 1 m od lica ściany, zaimpregnować do klasy NRO (nierozprzestrzeniającej ognia) np. środkiem FOBOS M-4. Okap dachu, od strony działki o nr ewid. [...], obudować materiałem niepalnym o klasie odporności ogniowej E I 60 np. dwie warstwy płyty gipsowo-kartonowej ognioochronnej o grubości 15 mm.),
• w pomieszczeniu garażowym budynku gospodarczo-garażowego, usytuowanego na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., zapewnić wymianę powietrza poprzez umieszczenie w ścianach przeciwległych lub bocznych, bądź we wrotach garażowych, otworów wentylacyjnych o łącznej powierzchni netto nie mniejszej niż 0,04 m2,
• wody opadowe z połaci dachu budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], odprowadzić na nieutwardzony teren własnej działki np. systemem rynien i rur spustowych.
Po rozpatrzeniu odwołania M. i J. M. oraz odwołania A. M., LWINB decyzją z dnia 14 listopada 2024 r. znak: [...], uchylił ww. decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę PINB w Z. podjął działania w celu ustalenia ostatniego legalnego sposobu użytkowania przedmiotowego obiektu budowlanego. P. z dnia 2 grudnia 2024 r. znak: [...], organ I instancji zwrócił się do Archiwum Państwowego w Z., Starostwa Powiatowego w Z. i Wójta Gminy R. z prośbą o udzielenie informacji, czy w zasobach archiwalnych tych organów znajdują się dokumenty dotyczące wydanego pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku. Co więcej poproszono o informację, czy organy te posiadają jakąkolwiek dokumentację, w tym rejestry, ewidencje, zestawienia przechowywanych akt, które zawierałyby dane podmiotów i osób fizycznych na rzecz których wydane były decyzje, postanowienia oraz inne akty dotyczące przedmiotowego obiektu budowlanego i czy w ogóle istnieje jakakolwiek dokumentacja budowlana dotycząca obiektów budowlanych znajdujących się obecnie na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., z okresu od 1970 r. do 2023 r. W odpowiedzi ww. instytucje administracji publicznej poinformowały, iż nie odnaleziono żadnej dokumentacji w opisanym powyżej zakresie.
Następnie w dniu 21 lutego 2025 r. upoważnieni pracownicy PINB w Zamościu przeprowadzili kolejne oględziny w przedmiotowej sprawie, podczas których stwierdzili, że stan faktyczny sprawy nie uległ mianie od czasu poprzednich oględzin przeprowadzonych w dniu 28 czerwca 2024 r. Do protokołu z tych czynności dołączono dokumentację fotograficzną.
Mając na uwadze powyższe PINB w Zamościu decyzją z dnia 19 marca 2025 r., znak: PINB.5160.40.2023, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, nakazał M. i J. M. wykonanie w terminie do dnia 28 listopada 2025 r. niżej wymienionych robót budowlanych i czynności:
• ścianę budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], wykonać jako ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej REI 60 (w pomieszczeniu gospodarczym budynku gospodarczo-garażowego, w miejscu istniejącego wypełnienia ściany z blachy trapezowej, od strony działki o nr ewid. [...], wykonać ścianę o klasie odporności ogniowej R E I 60 np. z cegły ceramicznej pełnej o grubości co najmniej 25 cm. W wiacie, konstrukcyjnie powiązanej z budynkiem gospodarczo-garażowym, w miejscu istniejącej ściany z blachy trapezowej, od strony działki o nr ewid. [...], wykonać ścianę o klasie odporności ogniowej REI 60 np. z cegły ceramicznej pełnej o grubości co najmniej 25 cm. Ścianę należy wykonać na własnym fundamencie. Ścianę wysunąć na co najmniej 0,3 m poza lico ściany zewnętrznej wiaty lub na całej wysokości ściany zewnętrznej zastosować pionowy pas z materiału niepalnego o szerokości co najmniej 2 m i w klasie odporności ogniowej E I 60, np. dwie warstwy płyty gipsowo-kartonowej ogniochronnej o grubości 15 mm, według wybory adresata decyzji). Ścianę budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, od strony działki o nr ewid. [...] (ścianę oddzielenia przeciwpożarowego) wyprowadzić ponad pokrycie dachu na wysokość co najmniej 0,3 m lub drewniane elementy dachu, od strony działki o nr ewid. [...], na całej szerokości okapu oraz na szerokości co najmniej 1 m od lica ściany, zaimpregnować do klasy NRO (nierozprzestrzeniającej ognia) np. środkiem FOBOS M-4; okap dachu od strony działki o nr ewid. [...] obudować materiałem niepalnym o klasie odporności ogniowej E I 60 np. dwie warstwy płyty gipsowo-kartonowej ogniochronnej o grubości 15 mm; bezpośrednio pod pokryciem dachu, od strony działki o nr ewid. [...], na całej szerokości okapu oraz na szerokości co najmniej 1 m od lica ściany, zastosować pas z materiału niepalnego o klasie odporności ogniowej E I 60 np. dwie warstwy płyty gipsowo-kartonowej ogniochronnej o grubości 15 mm (według wyboru adresata decyzji),
• w pomieszczeniu garażowym budynku gospodarczo-garażowego, usytuowanego na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., zapewnić wymianę powietrza poprzez umieszczenie w ścianach przeciwległych lub bocznych, bądź we wrotach garażowych, otworów wentylacyjnych o łącznej powierzchni netto nie mniejszej niż 0,04 m2,
• wody opadowe z połaci dachu budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], odprowadzić na nieutwardzony teren własnej działki np. systemem rynien i rur spustowych.
W wyniku odwołań A. M. oraz M. i J. M. w sprawie orzekał Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie, który decyzją z dnia 10 czerwca 2025 r., znak ZOA-I.7721.22.2023 uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zamościu z dnia 19 marca 2025 r,. znak: PINB.5160.40.2023 oraz na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, o nałożeniu na M. i J. M., obowiązek wykonania niżej wymienionych czynności i robót budowlanych przy budynku gospodarczo-garażowym usytuowanym na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., w terminie do dnia 28 listopada 2025 r., w celu doprowadzenia przedmiotowego budynku gospodarczo-garażowego, do stanu zgodnego z prawem:
1. w pomieszczeniu garażowym budynku gospodarczo-garażowego, usytuowanego na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., zapewnić wymianę powietrza poprzez umieszczenie w ścianach przeciwległych lub bocznych, bądź we wrotach garażowych, otworów wentylacyjnych o łącznej powierzchni netto nie mniejszej niż 0,04 m2;
2. wody opadowe z połaci dachu budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], odprowadzić na nieutwardzony teren własnej działki systemem rynien i rur spustowych.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko PINB w Zamościu w zakresie kwalifikacji wykonanych robót budowlanych. Organ I instancji ponownie rozpatrując niniejszą sprawę zastosował się do zaleceń organu odwoławczego zawartych m.in. w decyzji LWINB z dnia 14 listopada 2024 r. znak: ZOA-I.7721.22.2023 i pozyskał dodatkowy materiał dowodowy dotyczący przedmiotowej inwestycji. PINB w Zamościu ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę skutecznie wystąpił do właściwych organów administracji publicznej w celu zgromadzenia pełnego materiału dowodowego. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w niniejszej sprawie jednoznacznie dowiodło, że przedmiotowy budynek wraz z połączoną konstrukcyjnie wiatą powstał po 2 sierpnia 1978 r., a przed 2 sierpnia 1983 r., następnie przed 17 czerwca 2012 r., a po 5 kwietnia 2009 r. dokonano remontu poszczególnych elementów konstrukcji dachu i wymiany pokrycia dachu, wykuto otwór na bramę oraz wstawiono bramę uchylną w ścianie szczytowej budynku. Co więcej po czerwcu 2014 r. wymieniono wypełnienie ściany pomieszczenia gospodarczego i wiaty od strony działki o nr ewid. [...], z desek na blachę.
Jak wyjaśnił organ w dacie budowy przedmiotowego obiektu budowlanego, tj. w okresie 2 sierpnia 1978 r. 2 sierpnia 1983 r., działka sąsiednia o nr ewid. [...] obręb G. Z., gm. R., była niezabudowana. Dowodzą tego pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii zdjęcia fotograficzne. Są one na tyle dobrej jakości, aby bezsprzecznie można było stwierdzić, iż na ww. działce o nr ewid. [...] we wskazanym powyżej okresie, tj. 2 sierpnia 1978 r. - 2 sierpnia 1983 r., nie znajdowały się żadne obiekty budowlane. Fotografie te są czytelne, nie budzą wątpliwości organu odwoławczego i przedstawiają wiarygodny oraz bezstronny dowód w przedmiotowej sprawie. Ten materiał dowodowy został pozyskany bezpośrednio z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, w związku z czym brak jest podstaw do podważania danych w nich zawartych.
Jak wskazał organ ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż nie zachowała się decyzja o pozwoleniu na budowę przedmiotowego obiektu. Rację ma organ I instancji stwierdzając, iż nie można uznać aby przedmiotowy budynek stanowił samowolę budowlaną. W przedmiotowej sprawie, wobec braku jednoznacznego ustalenia daty budowy przedmiotowego budynku, a także braku dokumentacji z czasookresu jego budowy, należy przyjąć, iż skoro przepisy obowiązujące w czasie realizacji inwestycji nie obligowały inwestora, ani właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego do archiwizowania dokumentacji związanej z realizacją tego obiektu, a organy wydające pozwolenia na budowę były zobligowane do przechowywania dokumentów dotyczących wydawanych pozwoleń na budowę tylko przez okres 5 lat, to z faktu, że nie zachował się żaden egzemplarz decyzji o pozwoleniu na budowę przedmiotowego obiektu budowlanego nie można wyciągać wniosku, że obiekt ten został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II SA/Wr 45/08). Wobec powyższego, jak wskazuje orzecznictwo, samowoli budowlanej nie można domniemywać. Niemożność odnalezienia pozwolenia na budowę inwestycji zrealizowanej w odległym czasie nie jest wystarczająca dla uznania, że budynek powstał bez tego pozwolenia (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt II SA/Po 676/15). Fakt nieprzedłożenia stosownej dokumentacji dowodzi jedynie braku zachowania takiej dokumentacji, nie stanowi natomiast żadnego dowodu na to, że budynek ten powstał samowolnie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2019 r. o sygn. akt II SA/G126/19).
Natomiast, co zostało prawidłowo wyjaśnione przez PINB w Zamościu w zaskarżonej decyzji, wykonane przez M. i J. M. ok. 2011 roku roboty budowlane polegające na wymianie uszkodzonych elementów więźby dachowej oraz pokrycia dachu, wykuciu otworu na bramę oraz wstawieniu w ścianie szczytowej nowej bramy, a po czerwcu 2014 r. wymianie wypełnienia poszczególnych ścian, zostały wykonane w warunkach samowoli budowlanej. Obowiązujące w tych datach przepisy Prawa budowlanego wymagały od inwestorów ww. robót budowlanych uprzedniego uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub dokonania zgłoszenia planowanych robót budowlanych we właściwych organach administracji architektoniczno-budowlanej. Kwestia ta została szczegółowo opisana w zaskarżonej decyzji. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy jednoznacznie dowodzi, iż inwestorzy nie dochowali ww. obowiązków.
Jak stwierdził organ w związku z powyższym w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 51 Prawa budowlanego, który stosowany jest w sytuacji wykonania robót budowlanych w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego tj. bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia (pkt 1) lub w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska (pkt 2), lub na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3 Prawa budowlanego (pkt 3), lub w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach (pkt 4).
Powyższy przepis daje możliwość przeprowadzenia postępowania naprawczego, którego celem jest doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. W postępowaniu tym organ nadzoru budowlanego weryfikuje dotychczas wykonane roboty budowlane w aspekcie ich zgodności z przepisami budowlanymi, a także przepisami chroniącymi interesy osób trzecich oraz ustala, jakie ewentualnie czynności (roboty) należy podjąć dla osiągnięcia stanu zgodnego z prawem.
Na podstawie ustalonych faktów, mając na uwadze zalecenia organu odwoławczego, w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem PINB w Zamościu prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie (w zakresie odprowadzania wód opadowych i zapewnienia odpowiedniej wentylacji w pomieszczeniu garażowym) przepisy obowiązujące w dacie realizacji przedmiotowych robót budowlanych.
Przechodząc do wyjaśnienia nakazu określonego w sentencji decyzji organ II instancji wskazał, że ustalony stan faktyczny dowodzi, że w pomieszczeniu garażowym przedmiotowego obiektu nie ma wentylacji. Stan ten narusza § 102 pkt 4 ww. rozporządzenia ws. warunków technicznych z 12 kwietnia 2002 r.
Nadto organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania dowodowego ustalono, iż od strony działki sąsiedniej (tj. dz. o nr ewid. [...]) na przedmiotowym obiekcie budowlanym brak jest orynnowania, a okap dachu znajduje się w odległości ok. 60 cm od granicy działki, więc część wód opadowych z połaci dachu odprowadzana jest na teren ww. działki sąsiedniej. Stanowi to naruszenie § 28 ust. 2 ww. rozporządzenia ws. warunków technicznych z 12 kwietnia 2002 r., ponieważ przepis ten w dacie wykonanych robót budowlanych stanowił, że: "1. Działka budowlana, na której sytuowane są budynki, powinna być wyposażona w kanalizację umożliwiającą odprowadzenie wód opadowych do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej. 2. W razie braku możliwości przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej, dopuszcza się odprowadzanie wód opadowych na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych". W związku z powyższym występującą w przedmiotowym przypadku niezgodność z przepisami prawa należy wyeliminować poprzez odprowadzanie wód opadowych z połaci dachu przedmiotowego budynku gospodarczo-garażowego i przedmiotowej wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], na nieutwardzony teren własnej działki systemem rynien i rur spustowych.
Odnosząc się do nałożonego przez PINB w Zamościu M. i J. M., nakazu wykonania ściany przedmiotowego budynku od strony działki nr ewid. [...], jako ścianę oddzielenia przeciwpożarowego organ II instancji wyjaśnił, że w ocenie LWINB jest to błędne stanowisko, ponieważ ta ściana przedmiotowego obiektu budowlanego, stanowi już element oddzielenia przeciwpożarowego (o czym mowa w § 232 ust. 1 ww. rozporządzenia ws. warunków technicznych z 12 kwietnia 2002 r.) z uwagi na okoliczność, iż jest wykonana z materiału niepalnego, nierozprzestrzeniającego ognia (blachy), a więc spełnia warunki ściany oddzielenia przeciwpożarowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 112/19, w którym Sąd prezentuje stanowisko, iż nawet samo obicie blachą trapezową ściany o konstrukcji drewnianej, która jest usytuowana w granicy działki spełnia wymóg ściany oddzielenia przeciwpożarowego). W tej sytuacji i w tym zakresie nie zachodzi okoliczność wykonania dodatkowych robót budowlanych lub czynności w celu doprowadzenia ww. ściany do wymogów stawianym ścianom oddzielenia przeciwpożarowego określonym w § 235 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia ws. warunków technicznych z 12 kwietnia 2002 r.
Mając na uwadze zarzuty podnoszone zarówno w toku postępowania, jak i w odwołaniu przez A. M., dotyczące kwestii ewentualnej zmiany sposobu użytkowania przedmiotowego budynku, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji poczynił kroki w celu weryfikacji tej informacji i okazało się, że nie da się w niniejszej sprawie ustalić zarówno pierwotnego, jak i ostatniego legalnego sposobu użytkowania przedmiotowego obiektu, ponieważ nie zachowała się żadna dokumentacja jego dotycząca, co zostało szczegółowo opisane i wyjaśnione powyżej.
Decyzją Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie została zaskarżona przez A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w lublinie.
W skardze zarzucono decyzji naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- zignorowanie aktualnie obowiązujących wymagań p.p.o.ż. które wynikają z § 2 ust. 1 oraz § 207 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie;
- błędne zastosowanie trybu naprawczego z art. 51 Prawa budowlanego, zamiast trybu legalizacyjnego z art. 48 Prawa budowlanego;
- art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu dowodów skarżącej za niewiarygodne, bez wskazania w uzasadnieniu decyzji, jakiejkolwiek argumentacji swojej tezy, tj. przyczyny na postawie, której organ odmówił tym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej;
- art. 71a Prawa budowlanego regulującego kwestie związane z samowolą budowlaną, polegającą na zmianie sposobu użytkowania obiektu budowlanego wraz z robotami budowlanymi bez wymaganego pozwolenia na budowę;
- wadliwe powołanie się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2019 r. II SA/Lu 112/19;
- art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 10 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu przez organ administracji wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, tj. zaniechaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego konstrukcji przedmiotowego budynku z wiatą;
- art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, w sposób precyzyjny, wyczerpujący i niebudzący wątpliwości, faktów, na które powołał się organ uchylając postanowienie I instancji i wydając tak korzystną decyzję dla jednej ze stron ignorując interesy i prawa drugiej; - art. 8 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania, mającego zagwarantować równość wobec prawa, oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębianiu zaufania obywatela do organów państwowych poprzez danie prymatu interesowi osoby nielegalnie zmieniającej przeznaczenie obiektu budowlanego.
Wskazując na takie zarzuty w skardze wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedziach na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na niedostatecznym wyjaśnieniu i rozpatrzeniu przez organy kwestii legalności budowy (wykonania) spornego budynku i zmiany sposobu jego użytkowania oraz kwestii wykonania w budynku, ściany od strony działki ewidencyjnej nr [...], jako ściany oddzielania przeciwpożarowego.
Zaskarżonym rozstrzygnięciem Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie uchylił w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zamościu oraz orzekł o nałożeniu na M. i J. M., obowiązku wykonania niżej wymienionych czynności i robót budowlanych przy budynku gospodarczo-garażowym usytuowanym na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., w celu doprowadzenia przedmiotowego budynku gospodarczo-garażowego, do stanu zgodnego z prawem:
1. w pomieszczeniu garażowym budynku gospodarczo-garażowego, usytuowanego na działce o nr ewid.[...] obręb G. Z., gm. R., zapewnić wymianę powietrza poprzez umieszczenie w ścianach przeciwległych lub bocznych, bądź we wrotach garażowych, otworów wentylacyjnych o łącznej powierzchni netto nie mniejszej niż 0,04 m2;
2. wody opadowe z połaci dachu budynku gospodarczo-garażowego i wiaty, usytuowanych na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z., gm. R., od strony działki o nr ewid. [...], odprowadzić na nieutwardzony teren własnej działki systemem rynien i rur spustowych.
Zaskarżona decyzja wydana została w trybie tzw. postępowania naprawczego uregulowanego w art. 50-51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 725 ze zm. - dalej jako: "prawo budowlane" lub "p.b."), a jej przedmiotem było nakazanie wykonania określonych robót budowlanych w budynku gospodarczo-garażowym usytuowanym na działce o nr ewid.[...], obręb G. Z..
Organ II instancji, po uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej, orzekł analogicznie jak organ I instancji co do obowiązków związanych z wykonaniem w budynku wentylacji oraz odprowadzaniem wód opadowych z połaci dachu budynku gospodarczo-garażowego i wiaty na nieutwardzony teren własnej działki.
W odróżnieniu od decyzji pierwszoinstancyjnej organ odwoławczy nie nałożył na właścicieli budynku obowiązku wykonania ściany budynku gospodarczo-garażowego i wiaty od strony działki o nr [...], jako ściany oddzielenia przeciwpożarowego.
Jak już wskazano wyżej, w ocenie Sądu, zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na niedostatecznym wyjaśnieniu i rozpatrzeniu przez organy kwestii legalności budowy (wykonania) spornego budynku.
Organ II instancji w przedmiocie tym wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż nie zachowała się decyzja o pozwoleniu na budowę przedmiotowego obiektu. Rację ma organ I instancji stwierdzając, iż nie można uznać aby przedmiotowy budynek stanowił samowolę budowlaną. W przedmiotowej sprawie, wobec braku jednoznacznego ustalenia daty budowy przedmiotowego budynku, a także braku dokumentacji z czasookresu jego budowy, należy przyjąć, iż skoro przepisy obowiązujące w czasie realizacji inwestycji nie obligowały inwestora, ani właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego do archiwizowania dokumentacji związanej z realizacją tego obiektu, a organy wydające pozwolenia na budowę były zobligowane do przechowywania dokumentów dotyczących wydawanych pozwoleń na budowę tylko przez okres 5 lat, to z faktu, że nie zachował się żaden egzemplarz decyzji o pozwoleniu na budowę przedmiotowego obiektu budowlanego nie można wyciągać wniosku, że obiekt ten został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej.
Stanowisko takie należy uznać co najmniej za przedwczesne.
Po pierwsze twierdzenie o tym, że nie zachowała się decyzja o pozwoleniu na budowę przedmiotowego obiektu zakłada w sobie uznanie, że decyzja taka istniała, lecz się nie zachowała.
W sytuacji, gdy nie ustalono w żaden sposób, by decyzja o pozwoleniu na budowę została w ogóle wydana nie można mówić o niezachowaniu takiego aktu, lecz co najwyżej o tym, że w sprawie nie ustalono, iż decyzja taka istnieje bądź istniała.
Oczywiście przy rozpatrywaniu tego zagadnienia należy mieć na uwadze także to, że przypisy prawa budowlanego z 1974 r., które obowiązywały w dacie budowy (wykonania) spornego budynku, nie nakładały na właściciela obiektu budowlanego obowiązku przechowywania dokumentacji związanej z realizacją obiektu, jak to wynika obecnie z art. 63 prawa budowlanego z 1994 r., a organy wydające pozwolenia na budowę były zobligowane do przechowywania dokumentów dotyczących wydanych pozwoleń na budowę tylko przez okres pięciu lat.
W utrwalonym w tej kwestii orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że w sytuacji, gdy właściciel nie musiał przechowywać decyzji o pozwoleniu na budowę brak możliwości okazania takiej decyzji sam w sobie nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z samowolą budowlaną.
Choć więc sam brak możliwości okazania takiej decyzji nie przesądza sam w sobie tego, że obiekt został wybudowany w warunkach samowoli budowlanej, to z drugiej strony brak takiego pozwolenia nie oznacza automatycznie, że pozwolenie takie zostało faktycznie wydane.
Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji wyjaśnić należy, że braku w ustawie z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane przepisu nakładającego na właściciela obiektu obowiązku przechowywania dokumentacji obiektu budowlanego, nie można rozumieć w ten sposób, ażeby w każdej sytuacji domniemywać istnienie określonych zgód i pozwoleń budowlanych.
Samego braku dokumentów potwierdzających wydanie pozwolenia na budowę nie można traktować jako podstawy domniemania wydania takiego pozwolenia. Z drugiej strony, sam przez się, nie wyklucza on także tego, że pozwolenie zostało wydane.
Zawsze zatem kwestie te należy oceniać indywidualnie, w odniesieniu do konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych danego przypadku.
Obowiązkiem organu pozostawało więc dokonanie oceny, czy całokształt okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, uzasadniał przyjęcie, że sporny budynek mógł w ogóle zostać wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę.
Sporny budynek został wybudowany nietypowo, albowiem zaledwie w odległości 1 m od granicy z nieruchomością sąsiednia – działką nr [...].
Taka sytuacja jest sytuacją nietypowa i wyjątkową, albowiem zarówno przepisy obowiązujące obecnie, jak i przepisy obowiązujące w latach 1978-1983, w trakcie których doszło do wybudowania spornego obiektu budowlanego, jako regułę statuowały konieczność sytuowania budynku w odległości 3 – 4 metrów od granicy z nieruchomością sąsiednią.
Organ odwoławczy w żaden sposób nie rozważył, czy przepisy prawa obowiązujące w latach 1978-1983 w ogóle zezwalały na wybudowanie budynku gospodarczego w odległości 1 metra od granicy z nieruchomością sąsiednią.
Organ I instancji w tym przedmiocie podał, że obowiązujące do końca 1980 r. przepisy zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. Urz. MTiB z 1966 r., nr 10, poz. 44) dopuszczały usytuowanie budynku na granicy nieruchomości albo w odległości co najmniej 1 m od granicy (§ 20 ust. 14). Obowiązujące od 01.01.1981 r. przepisy rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. z 1980 r., nr 17, poz. 62) dopuszczały sytuowanie budynku gospodarczego bezpośrednio przy granicy działki (§ 13 ust. 1).
Powyższe również nie jest wystarczające.
Jeżeli chodzi o § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki to stanowił on, że dopuszcza się sytuowanie bezpośrednio przy granicy działki budynku gospodarczego ze ścianami z materiałów niepalnych i z dachem o pokryciu z materiałów niepalnych lub trudno zapalnych, jeżeli nie utrudni to prawidłowej zabudowy działki sąsiedniej, a ponadto jest zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.
Z powyższego przepisu wynika, że dla jego zastosowania konieczne było, by realizowany budynek gospodarczy posiadał ściany z materiałów niepalnych i dach o pokryciu z materiałów niepalnych, jak też, by był on sytuowany bezpośrednio przy granicy.
Żadnego z tych warunków nie spełniał sporny budynek, który w dacie jego budowy posiadał ściany z desek, a więc materiałów palnych, jak też nie został posadowiony bezpośrednio przy granicy, lecz 1 m od granicy. Wyrażenie bezpośrednio w granicy nie jest i nie było tożsame z usytuowaniem obiektu budowlanego metr od granicy.
Usytuowanie spornego budynku w odległości około 1 m od granicy z działką sąsiednią naruszało więc przepisy rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.
Wbrew sugestii organu I instancji w sprawie brak jest również wystarczających podstaw do przyjęcie, że spełnione zostały wymogi wynikające z § 20 ust. 14 zarządzenia nr 130 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego.
Przepis ten stanowił, że w razie gdy wymaga tego prawidłowa zabudowa sąsiadujących ze sobą nieruchomości i zachowane zostaną obowiązujące odległości pomiędzy budynkami, właściwy organ państwowego nadzoru budowlanego może zezwolić na usytuowanie budynków wymienionych w ust. 1 i 2 na granicy nieruchomości albo w odległości co najmniej 1 m od granicy.
Co do zasady możliwe było więc sytuowania budynku w odległości 1 m od granicy, jednakże tylko po uzyskaniu stosownego odstępstwa wydanego przez organ państwowego nadzoru budowlanego i o ile przy tym wymagała tego prawidłowa zabudowa sąsiadujących ze sobą nieruchomości i zachowane zostały obowiązujące odległości pomiędzy budynkami.
W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest wystarczających podstaw do uznania, że organ nadzoru budowlanego zezwolił na odstępstwo, o którym mowa w § 20 ust. 14 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r.
Po pierwsze w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który chociażby w sposób pośredni, wskazywałby na udzielenie takiego zezwolenia.
Po drugie na istnienie takiego zezwolenia nie wskazywały same strony, jak też organy, które nie podjęły nawet próby odszukania takiego dokumentu.
Nadto możliwość wydanie w przedmiotowej sprawie zezwolenia na odstępstwo z § 20 ust. 14 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r. co do zasady należy wykluczyć, z uwagi na to, że w realiach przedmiotowej sprawy w ogóle nie mogły zostać spełnione warunki, o których mowa w tym przepisie.
W tym kontekście wyjaśnić należy, że w § 20 ust. 14 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r. mowa jest o konieczności zachowania obowiązujących odległości pomiędzy budynkami, co wskazywałoby, że odstępstwo to może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdyby na obu działkach już istniały (były ustalone) lub miały zostać ustalone budynki. Przepis ten, w odróżnieniu od normy § 20 ust. 13 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r., nie reguluje w ogóle sytuacji, w której na nieruchomości sąsiedniej brak byłoby ustalenia zabudowy, tak jak to było w niniejszej sprawie.
Jak wynikało z ustaleń organów działka sąsiednia nr [...] w latach 1978-1983 nie była zabudowana, albowiem zabudowana została drewnianym budynkiem mieszkalnym dopiero w latach 2005-2007. Z akt sprawy i ustaleń organów nie wynika również, by na działce nr [...] była już ustalona jakakolwiek zabudowa.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że właśnie wzgląd na treść przepisu § 20 ust. 14 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r., który mógł mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy wymagała tego prawidłowa zabudowa sąsiadujących ze sobą nieruchomości, wskazuje na to, że tego rodzaju zezwolenie co do zasady nie powinno zostać udzielone poprzednikowi prawnemu obecnych właścicieli działki nr [...].
Powyższego oznacza, że organ odwoławczy w żaden sposób nie rozważył, czy przepisy prawa obowiązujące w latach 1978-1983 w ogóle zezwalały na wybudowania budynku gospodarczego w odległości 1 metra od granicy z nieruchomością sąsiednią.
Tym samym też organ II instancji niedostatecznie wyjaśnił i rozpatrzył kwestię legalności budowy (wykonania) spornego budynku gospodarczego.
Okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.
Przepisy prawa budowlanego przewidują trzy odrębne tryby likwidacji skutków samowoli budowlanej: tryb tzw. zwykłej procedury legalizacyjnej określonej w art. 48 p.b., tryb uproszczonego postępowania legalizacyjnego z art. 49f p.b. oraz tryb przewidziany przepisami art. 50-51 p.b., zwany trybem postępowania naprawczego. Tryby te są trybami rozłącznymi, stosowanymi w odmiennych stanach faktycznych.
Z tego względu, w tego typu sprawach, podstawowe znaczenie ma ustalenie okoliczności faktycznych związanych z zaistniałą w sprawie samowolą budowlaną. Tylko prawidłowe dokonanie ustaleń co do stanu faktycznego pozwala organowi nadzoru budowlanego na ocenę, czy obiekt budowlany został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę, czyli w warunkach samowoli budowlanej w rozumieniu art. 48 p.b. (o ile budowa wymagała pozwolenia lub zgłoszenia), czy też
wystąpiły przesłanki obligujące lub umożliwiające organowi do prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego z art. 49f p.b. lub postępowania naprawczego w trybie art. 50-51 p.b.
Poszczególne tryby dotyczące legalizacji samowoli budowlanej zasadniczo wzajemnie się wykluczają, dotyczą bowiem innych przypadków samowoli budowlanej i nie mogą być łączone w jednym postępowaniu administracyjnym.
Z tych też względów w tego rodzaju sprawach podstawowe znaczenie ma ustalenie istotnych z punktu widzenia przepisów prawa materialnego okoliczności związanych z zaistniałą samowolą. Te okoliczności bowiem determinować będą konieczność zastosowania określonego trybu postępowania legalizacyjno-naprawczego przewidzianego przepisami prawa budowlanego.
Zaniechanie przez organ II instancji należytego wyjaśnienia i rozpatrzenia podstawowej w tym zakresie kwestii legalności budowy (wykonania) spornego budynku gospodarczego sprawia, że nie jest wiadomym w jakim trybie prowadzone powinno być przedmiotowe postępowanie i na podstawie, których przepisów prawa budowlanego, należy doprowadzić wykonane roboty budowlane do stanu zgodnego z prawem.
Obowiązek dokonania takich ustaleń wynika z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które nakazują organowi wyczerpująco zebrać cały materiał dowodowy i dokładnie rozpatrzyć stan faktyczny i prawny sprawy.
W przedmiotowej sprawie tego rodzaju ustaleń i ocen zabrakło.
Przedstawione powyżej argumenty uzasadniają wniosek, że sprawa nie została w sposób wyczerpujący wyjaśniona dla merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy orzekając w sprawie nie rozważył należycie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Co oczywiste tych samych uchybień dopuścił się również organ pierwszej instancji, na którym to w pierwszym rzędzie spoczywał obowiązek należytego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Stwierdzone naruszenia zakwalifikować należało jako naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Jako, że identycznych uchybień dopuścił się również organ pierwszej instancji, na podstawie art. 135 p.p.s.a., uchyleniu podlega również i jego rozstrzygnięcie.
Opisane wyżej naruszenia przepisów postępowania dotyczyły ustalenia okoliczności mających podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a zatem były to wadliwości, które kwalifikować należało jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy albowiem dotyczyły one również samej istoty postępowania naprawczego prowadzonego na podstawie przepisów art. 50-51 prawa budowlanego.
W przypadku bowiem ustalenia, że sporny budynek gospodarczy został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę w sprawie powinny mieć zastosowania przepisu dotyczące legalizacji samowoli budowlanej, a nie przepisy zastosowanego przez organ trybu naprawczego, a więc art. 50 i 51 prawa budowlanego.
Oczywiste pozostaje także, że w takiej sytuacji organy nieprawidłowo zastosowały art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 p.b., czym naruszyły również prawo materialne. Naruszenie to miało jednakże charakter wtórny, albowiem było konsekwencją niedostatecznych ustaleń faktycznych donoszących się do kwestii legalności budowy (wykonania) spornego budynku. Zarzut naruszenia prawa materialnego ma rację bytu wówczas, gdy organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a tylko nie zastosował odpowiednich przepisów prawa materialnego, niewłaściwie je zastosował lub też dokonał błędnej ich wykładni.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że organy obu instancji w sposób niedostateczny wyjaśniły i rozpatrzyły także kwestię zmiany sposobu użytkowania spornego budynku.
W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na niespójność w rozumowaniu przeprowadzonym przez organy. Z jednej strony organy niemożność odnalezienia pozwolenie na budowę budynku utożsamiły wprost z istnieniem takiego pozwolenia, z drugiej przyjęły, że fakt niezachowania się żadnej dokumentacji dotyczącej pierwotnego, jak i ostatniego legalnego sposobu użytkowania obiektu, sprawia, że nie można ustalić istniejącego uprzednio legalnego sposobu użytkowania przedmiotowego budynku.
Jest to rozumowanie nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. O ile by bowiem przyjąć, że faktycznie sporny budynek gospodarczy został wybudowany na podstawie pozwolenia budowlanego to logicznym byłoby także przyjęcie, że jego legalnym sposobem użytkowania był sposób, w jaki budynek ten był użytkowany po jego wybudowaniu, a na który to sposób, jako zakładu kamieniarskiego, zgodnie wskazywali tak obecni właścicieli nieruchomości, jak i sama skarżąca.
Oczywiście kwestia ta miałaby znaczenia tylko wówczas, gdyby sporny budynek został faktycznie wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę.
Organ II instancji w sposób niedostateczny wyjaśnił i rozpatrzył również kwestię wykonania w spornym budynku ściany od strony działki ewidencyjnej nr [...] jako ściany oddzielania przeciwpożarowego.
Uzasadnienie rozstrzygnięcia w tym zakresie sprowadziło się do stwierdzenia, że odmienne w tym przedmiocie stanowisko organu I instancji jest błędne, ponieważ ta ściana przedmiotowego obiektu budowlanego, stanowi już element oddzielenia przeciwpożarowego (o czym mowa w § 232 ust. 1 ww. rozporządzenia ws. warunków technicznych z 12 kwietnia 2002 r.) z uwagi na okoliczność, iż jest wykonana z materiału niepalnego, nierozprzestrzeniającego ognia (blachy), a więc spełnia warunki ściany oddzielenia przeciwpożarowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 112/19, w którym Sąd prezentuje stanowisko, iż nawet samo obicie blachą trapezową ściany o konstrukcji drewnianej, która jest usytuowana w granicy działki spełnia wymóg ściany oddzielenia przeciwpożarowego).
Uzasadnienie w tym zakresie jest niewystarczające i nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a. już z tego względu, że poglądy wyrażane przez sądy administracyjne w innych sprawach administracyjnych nie maja charakteru normatywnego i nie wiążą organów z mocy art. 153 p.p.s.a.
Przede wszystkim zaś stanowisko to jest błędne już z tego podstawowego względu, że ściana oddzielenia przeciwpożarowego, o której mowa w § 235 ust. 1 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, musi być ścianą wzniesioną na własnym fundamencie. Z dokumentacji fotograficznej zgromadzonej w aktach sprawy wynika zaś, że co najmniej ściana wiaty w przedmiotowym budynku nie posiada własnego fundamentu od strony działki nr [...].
Również więc i tej kwestii organ II instancji nie wyjaśnił i nie rozpatrzył należycie.
Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem pierwszej instancji, celem ponownego rozpatrzenia.
Obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.), w tym w szczególności z uwzględnieniem przedstawionej wyżej wadliwości w zakresie przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego.
W pierwszej kolejności organ należycie wyjaśni i rozpatrzy kwestię legalności budowy (wykonania) spornego budynku.
To bowiem zagadnienie determinować będzie konieczność zastosowania w sprawie właściwego trybu postępowania legalizacyjnego lub naprawczego przewidzianego przepisami prawa budowlanego.
W tym celu w szczególności organ podejmie próbę ustalenia czy w stosunku do spornego budynku gospodarczego organ państwowego nadzoru budowlanego zezwolił na odstępstwo, o którym mowa w § 20 ust. 14 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r.
W zależności od dokonanych ustaleń organ zastosuje w sprawie właściwy tryb postępowania legalizacyjnego lub naprawczego.
O ile, ze względu na zastosowany tryb postępowania legalizacyjnego lub naprawczego będzie to miało znaczenie prawne, organ wyjaśni także należycie kwestie związane ze zmianą sposobu użytkowania budynku oraz kwestię konieczności wykonania w budynku ściany od strony działki ewidencyjnej nr [...] jako ściany oddzielania przeciwpożarowego.
Sporządzając uzasadnienie decyzji organ zadba o to, by należycie i wyczerpująco wyjaśnić podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia, wskazując w sposób jednoznaczny te ustalenia faktyczne, które zadecydowały o nałożeniu lub braku podstaw do nałożenia na strony obowiązku wykonania określonych robót budowlanych, przedłożenia dokumentów lub wykonania innych czynności.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty poniesione przez skarżącą składały się kwoty 500 zł uiszczonego wpisu od skargi oraz 24 zł uiszczonej opłaty kancelaryjnej (k.11 i 12 akt sądowych).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło