II SA/Lu 456/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2023 r., znak: SKO.41/1705/OS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego 1. skargę oddala; 2. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r., znak: SKO.41/1705/OS/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania Z. W. (dalej także jako: skarżący) od decyzji Wójta Gminy Niemce (dalej także jako: Wójt) z dnia 6 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem datowanym na 5 stycznia 2023 r. (data wpływu: 9 stycznia 2023 r.) skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia na zakup opału. Wójt decyzją z dnia 6 lutego 2023 r., na podstawie art. 7 pkt 5, 6, art. 8, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 r., poz. 2268, dalej jako: u.p.s.) odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu wskazał, że dochód skarżącego stanowi kwota 1 474,42 zł, na którą składa się emerytura w kwocie 1217,98 i dodatek pielęgnacyjny w wysokości 256,44 zł. Organ nie uwzględnił kwoty 500 zł wypłacanej tytułem świadczenia uzupełniającego. Ponadto wskazał, że wynagrodzenie jest pomniejszane o zajęcie komornicze w wysokości 237,79 zł. W związku z powyższym Wójt stwierdził, że skarżący dysponuje kwotą 1 736,63 zł. Kwota ta wynika z odcinka emerytury za listopada 2022 r. i decyzji ZUS z marca 2022 r. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W związku z powyższym organ doszedł do przekonania, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nie może zostać mu przyznany zasiłek celowy. Organ I instancji rozważył również możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Wskazał na ograniczone możliwości finansowe organu. Podniósł kwestię nieudokumentowania przez skarżącego swojej szczególnej sytuacji. Organ podkreślił, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokojenia choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Kolejno Wójt wskazał, że w 2022 r. przyznane zostały skarżącemu i jego żonie dodatki węglowe w łącznej kwocie 6 000 zł. Urząd Gminy prowadził zapisy na zakup paliwa stałego dla gospodarstw domowych po preferencyjnych cenach, a skarżący z takiej możliwości nie skorzystał. Mając przyznane środki na zakup opału oraz z własnych środków strona powinna zaopatrzyć się w opał. Organ I instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie przedstawił takich okoliczności, które wskazywałyby że jego sytuacja jest szczególna, co uzasadniłoby przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego. Uzasadniając wskazaną na wstępie decyzję, Kolegium przywołało art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1-2, art. 41 pkt 1 u.p.s. i podzieliło ustalenia oraz wnioski organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego zasiłek celowy nie może być przyznany skarżącemu, gdyż przekracza on kryterium dochodowe. Natomiast specjalny zasiłek celowy nie może zostać przyznany, gdyż sytuacja skarżącego nie jest szczególna. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także z własnych środków pokryć żądane potrzeby. Pomoc społeczna ma służyć przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, a więc nie może być traktowana jako stałe źródło utrzymania, czy zaspokajania nawet najbardziej uzasadnionych potrzeb. Sytuacja skarżącego nie ma natomiast szczególnego charakteru. Kolegium powtórzyło kolejno rozważania w zakresie przyznanego dodatku węglowego, podkreślając, że skarżący wraz z żoną otrzymali dodatki węglowe po 3 000 zł (razem 6 000 zł), które zostały wypłacone w grudniu 2022 r. Ponadto Gmina Niemce oferuje węgiel po preferencyjnej cenie 1 890 zł za tonę, po 1,5 tony na gospodarstwo domowe. Skarżący nie skorzystał z takiej możliwości, jednakże zakupu w tych warunkach dokonała jego żona (kupiła 1,5 tony węgla w tej cenie za kwotę 2 835,00 zł). Skargę na powyższą decyzję wywiódł Z. W., który nie zgodził się z treścią rozstrzygnięcia i wskazał m. in. że nie ustalono jego dochodu, potrzeb i oczekiwań, nie rozważono zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s., nie zweryfikowano sytuacji mieszkaniowej i życiowej skarżącego, błędnie uwzględniając sytuację jego żony, z którą pozostaje w separacji, nie rozważono "wydatków znanych z urzędu i powszechnie w części podanych w karcie informacyjnej". W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 22 września 2022 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiona z urzędu poparła skargę i wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wskazała, że organy nie ustaliły rzeczywistej sytuacji skarżącego i jego potrzeb. Pełnomocnik podkreślił kwestię nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: p.p.s.a.), wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył organ, natomiast skarżący nie wnioskował o przeprowadzenie rozprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. W sprawie ustalono, że dochód skarżącego znacząco przekracza kryterium dochodowe uprawniające zasadniczo do uzyskania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium to bowiem wynosi 776 zł, natomiast miesięczny dochód skarżącego to 1474,42 zł (natomiast kwota jaką realnie ma do dyspozycji to 1736,63 zł). Skarżący zakwestionował ustalony dochód, jednakże uczynił to w sposób gołosłowny, niepoparty istotną argumentacją i wyliczeniami, nie przedłożył żadnej dokumentacji w tym zakresie. Samo zanegowanie niebudzących wątpliwości ustaleń organów nie może podważyć tych twierdzeń. Skarżący wskazywał, że jego dochód wynosi 1736,63 zł (k. 1, k. 5 akt admin.). Dochód ten ustalono na podstawie potwierdzenia wypłaty emerytury za listopad 2022 r. (k. 7 akt admin.), które skarżący dołączył do akt i decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 marca 2022 r. (k. 9 akt admin.) – przy czym skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja uległa zmianie. Wypada w tym miejscu podkreślić, że organ zwracał się do skarżącego o nadesłanie odcinka emerytury za grudzień 2022 r. tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (k. 3-2 akt admin.), lecz skarżący nie dołączył tego dokumentu. Wykazał natomiast wysokość dochodu za listopad 2022 r., w związku z czym organ słusznie oparł się na tych danych. Złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym, w którym miał przedstawić sytuację rodzinną, mieszkaniową, zawodową i zdrowotną nie koncentruje się na okolicznościach istotnych dla sprawy (k. 6-4 akt admin.). Nie sposób uznać, że formularz jest niezrozumiały, gdyż nie zawiera sformułowań niejasnych. Natomiast skarżący jedynie pobieżnie przedstawił swoją sytuację, koncentrując się głównie na zarzutach wobec pracowników organu i podkreślając, że jego sytuacja jest organowi znana. Odwoływał się przy tym do oświadczeń składanych 16 grudnia 2020 r. i 16 lutego 2021 r. W sprawie należy podkreślić oczywisty brak współpracy skarżącego z organem, gdyż ogranicza się on jedynie do prostego negowania ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, a przy tym nie przedstawia swojej sytuacji materialnej czy zdrowotnej, w szczególności nie przedstawia dokumentacji na jej poparcie. Nie sposób uznać, że skarżący nie wie, jakie dokumenty i okoliczności powinien przedstawić, skoro w skardze podnosi ich nieustalenie. Sąd z urzędu ma wiedzę o znacznej liczbie postępowań inicjowanych przez skarżącego, należy zatem przyjąć, że ma co najmniej orientacyjną wiedzę o przebiegu postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Mógł także przedstawić istotne dla sprawy okoliczności przy odwołaniu, gdyż niewątpliwie wiedział w tym momencie – po zapoznaniu się z decyzją Wójta – jakie kwestie są istotne dla sprawy. Ubocznie warto zauważyć, że również w skardze do sądu skoncentrował się wyłącznie na prostym negowaniu ustaleń organów. Należy podkreślić, że chociaż organy nie są zwolnione z obowiązku ustalenia sytuacji skarżącego, to główny ciężar wykazania okoliczności, uzasadniających przyznanie pomocy społecznej spoczywa na samym zainteresowanym. Skarżący nie ujawnił w sposób pełny, przejrzysty i uprawdopodobniony dokumentacją swojej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Osoba wnioskująca o pomoc społeczną nie może być bierna w postępowaniu, gdyż to ona oczekuje przyznania świadczenia i to ona najpełniej zna okoliczności sprawy. Mając zatem powyższe okoliczności na uwadze, Sąd zaaprobował stanowisko organów o niedopuszczalności przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Przesłanka kryterium dochodowego nie musi zostać spełniona w przypadku specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z powyższym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego w oderwaniu od kwestii wysokości dochodu uzyskiwanego przez tę osobę. Jest to szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Cel oraz okoliczności uzasadniające przyznanie świadczeń muszą mieścić się w celach pomocy społecznej i odpowiadać potrzebom zaspakajanym przez tę pomoc. Jak wskazano powyżej skarżący nie przyczynił się do wykazania swojej sytuacji majątkowej, bytowej i rodzinnej. Okoliczności sprawy nie wskazują, aby w życiu skarżącego wystąpiło nadzwyczajne zdarzenie, uzasadniające przyznanie pomocy w trybie art. 41 pkt 1 u.p.s. Analizując przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku nie można abstrahować również od celu przyznania tej formy pomocy społecznej. Sąd w pełni podzielił zapatrywania organów, które dostrzegły, że skarżący otrzymał dodatek węglowy w wysokości 3000 zł w 2022 r. Była to forma pomocy społecznej skierowanej w kierunku pomocy obywatelom w zakupie węgla. Nie jest całkowicie irrelewantna dla sprawy okoliczność, że dodatek ten w takiej samej wysokości otrzymała także żona skarżącego, zamieszkująca pod tym samym adresem, która jednak nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Niewątpliwie, na co wskazuje doświadczenie życiowe, dochodzi do wspólnego ogrzewania budynku. Organy obu instancji trafnie podkreśliły, że skarżący nie skorzystał z możliwości zakupu węgla na preferencyjnych warunkach, co oznacza, że nie podjął celowych działań w kierunku zabezpieczenia swoich potrzeb i nie dąży do poprawy swojej sytuacji życiowej. W tym miejscu należy podkreślić, że analogiczne stanowisko w tym zakresie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 245/23 (wyrok z dnia 4 lipca 2023 r.). Twierdzenia skarżącego w zakresie niskiej jakości tego węgla są całkowicie gołosłowne. Reasumując powyższe rozważania skarżący w istocie otrzymał pomoc społeczną celową na zakup węgla w 2022 r. Jego sytuacja nie jawi się jako nieprzewidywalna, ani szczególnie uzasadniona w kontekście przedstawionych powyżej okoliczności. Miał możliwość zabezpieczenia swoich potrzeb we własnym zakresie, dokonując zakupu węgla na preferencyjnych warunkach, z czego nie skorzystał, jak również otrzymał wsparcie finansowe na zakup węgla w postaci dodatku węglowego. Należy podkreślić, że pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania. Nie służy trwałemu zaspokajaniu powtarzających się potrzeb skarżącego, szczególnie, gdy jego sytuacja nie ulega zmianie. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna (por. m. in. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. I OSK 2078/21). Szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny pozwala ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe. Chodzi bowiem o takie zdarzenia, które wykraczają poza zakres zwykłej zapobiegliwości, czyli nie obejmuje takich sytuacji, które można przewidzieć i którym można przeciwdziałać (por. m. in. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1582/22). Warto podkreślić, że ustawodawca odstąpił w tym przypadku od kryterium dochodowego, wskazując że istotną przesłanką przyznania tego świadczenia jest wystąpienie zdarzenia niecodziennego, nadzwyczajnego, niezależnie od sytuacji materialnej strony. Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ działający w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany, stosownie do art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który, stosownie do dyspozycji art. 136 k.p.a., może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Organy nie naruszyły powyższych przepisów, gdyż postępowanie dowodowe było prowadzone w możliwie najpełniejszym zakresie, przy uwzględnieniu postawy skarżącego. Końcowo warto podkreślić, że organ ma swobodę w przyznaniu pomocy społecznej, która nie może jednak cechować się dowolnością. W niniejszej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. W sprawie przedstawiono, wskazywane wcześniej, istotne argumenty, które uzasadniły odmowę przyznania świadczenia. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68 ze zm.) przyznając pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł brutto, wobec złożonego oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 842).