II SA/Lu 459/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] r., znak: [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. G. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium), po rozpatrzeniu zażalenia S. G. (dalej: skarżący), działając na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 262 § 1 pkt 2 i 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej także: K.p.a.) w związku z art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.) utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy D. z dnia 11 stycznia 2016 r., znak: [...], w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] w K. D.. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że wspomnianym postanowieniem organ pierwszej instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego działek gruntu: nr [...] - będącej własnością W. S. i nr [...] - będącej własnością skarżącego, w wysokości [...] złotych, obciążył kosztami postępowania strony uczestniczące po połowie. Kolegium podniosło, że decyzją z dnia 11 stycznia 2016 r., znak: [...], Wójt orzekł o rozgraniczeniu opisanych wyżej nieruchomości. Organ pierwszej instancji wskazał przy tym, że koszty postępowania zostały pokryte z zaliczki w kwocie [...]złotych, uiszczonej przez W. S.. Utrzymując w mocy to postanowienie organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu pierwszej instancji. Kolegium odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdziło, że w przypadku kosztów postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na żądanie jednej ze stron należy uznać, iż zostały one poniesione w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można więc wykładając art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. zasadnie twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej, który nie wnioskował o jego przeprowadzenie. Zarzuty podniesione przez skarżącego w trakcie postępowania odwoławczego nie mają wpływu na wynik sprawy. Nie budzi bowiem wątpliwości, że postępowanie rozgraniczeniowe toczyło się także w interesie skarżącego. W skardze do Sądu na wskazane postanowienie Kolegium skarżący wniósł o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, z uwagi trudną sytuację finansowej i zdrowotną. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd uwzględnił skargę z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – Sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Podkreślenia wymaga, że zasady ponoszenia opłat i kosztów postępowania administracyjnego zostały uregulowane w przepisach działu IX Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrując sprawę kosztów dotyczących opracowania dokumentacji geodezyjnej z rozgraniczenia nieruchomości organy trafnie powołały się na art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Prawidłowo stwierdziły też organy, że w postępowaniu rozgraniczeniowym ma również zastosowanie art. 152 Kodeksu cywilnego, z którego wynika, że co do zasady właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. Ta reguła jest bowiem konsekwencją zasady, zgodnie z którą właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych (zob. uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06, ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 26). Wskazać jednak należy, że rozstrzygając niniejszą sprawę organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia art. 267 K.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przepis ten stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Powołany przepis dotyczy wszystkich należności związanych z tokiem postępowania, a zatem również ustalanych w kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że wniosek strony złożony w tym zakresie powinien zostać rozpatrzony przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego o kosztach postępowania. Oczywistym jest bowiem, że kwestia zwolnienia od kosztów powinna być rozstrzygnięta przed ustaleniem wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia. Postanowienie w tym przedmiocie jest zaś jednym z postanowień w sprawie kosztów postępowania, o którym mowa w art. 262 § 2 K.p.a., na które służy zażalenie (zob. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1502/10 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący w odwołaniu wyraźnie wskazał, że nie jest w stanie uregulować sumy pieniężnej ustalonej jako koszty postępowania rozgraniczeniowego przez organ pierwszej instancji. Uzasadniając zawarty w odwołaniu wniosek o zwolnienie go od ponoszenia tych kosztów w całości podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i materialnej, która wynika z tego, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości około [...] złotych miesięcznie. W sprawie jest również niekwestionowanym, że skarżący, jak wyjaśnił w skardze, jest osoba cierpiąca od ponad 20 lat na poważne schorzenia psychiczne. Wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie oceniło należycie tego wniosku, albowiem ograniczyło się w tym zakresie – w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – do lakonicznego stwierdzenia, że trudna sytuacja finansowa i materialna skarżącego "nie może skutkować uchyleniem się od kosztów postępowania rozgraniczeniowego" (s. 3 uzasadnienia; k. 58 akt administracyjnych). Z powyższego wynika zatem, że uchylając się w sposób nieuzasadniony od rozpoznania wniosku skarżącego o zwolnienie go od omawianych kosztów opracowania dokumentacji geodezyjnej z rozgraniczenia nieruchomości, Kolegium dopuściło się naruszenia zarówno art. 267 K.p.a. dotyczącego możliwości zwolnienia od wszelkich kosztów postępowania powstałych w jego toku, jak i art. 264 § 2 K.p.a. przewidującego możliwość zażalenia na wydane w tym zakresie postanowienie (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1353/15). Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Ponadto Sąd, działając w oparciu o art. 135 P.p.s.a. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji, gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 i 205 § 1 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organy obu instancji, stosownie do art. 153 P.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w niniejszym wyroku.