II SA/Lu 463/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 października 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2012r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania K. W. od decyzji wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2012r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał , że zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka. Zgodnie natomiast z art. 129 §1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Odesłanie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zawarte w art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oznacza, że dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma znaczenie stopień bliskości pokrewieństwa osoby wnioskodawcy w stosunku do osoby, nad którą ma sprawować opiekę. Zgodnie z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Taka sama regulacja zawarta jest w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem aby obowiązek alimentacyjny obciążył osoby spokrewnione w dalszej kolejności należy wykazać, że osoby spokrewnione w pierwszej kolejności nie są w stanie z przyczyn obiektywnych realizować tego obowiązku. Ciężar udowodnienia tego spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi korzystne dla siebie skutki. Z akt sprawy wynika, że osobami na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Z. T. są jej dzieci tj. syn J. T. i córka K. W.. Zatem na wnioskodawcy będącym wnukiem Z. T. nie ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny. W ocenie Kolegium, nie jest uzasadniony argument podniesiony w odwołaniu, że córka Z. T. nie może opiekować się matką ze względu na stan zdrowia. Z akt sprawy wynika, że K. W. pobiera emeryturę i jak wyjaśniła, posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Mimo ponownego rozpatrzenia sprawy wnioskodawca nie udokumentował w sposób nie budzący wątpliwości, że jego matka z przyczyn zdrowotnych nie może na stałe opiekować się Z. T.. Kolegium oceniło, że załączone zaświadczenie lekarskie zalecające prowadzenie oszczędzającego trybu życia nie stanowi potwierdzenia, że córka nie jest w stanie opiekować się matką. Według aktualnie obowiązujących przepisów, tylko posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczałoby, że córka nie może sprawować opieki nad matką. Poza tym syn osoby wymagającej opieki J. T. również nie jest z niej zwolniony, bowiem nie utrzymywanie kontaktów z rodziną czy też zamieszkiwanie w innej miejscowości nie zwalnia dzieci z obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców. Kolegium stwierdziło zatem, że załączone dokumenty oraz wyjaśnienia zgromadzone w toku postępowania nie wskazują, że obowiązek alimentacyjny obciążający dzieci Z. T. z przyczyn obiektywnych nie może być realizowany przez osoby do tego zobowiązane. Obowiązek taki wynika z przepisów ustawy i to czy osoba obciążona takim obowiązkiem chce go realizować czy też nie chce go realizować nie ma znaczenia. W sytuacji trudności w egzekwowaniu tego obowiązku właściwy Sąd w postępowaniu cywilnym taki obowiązek może nałożyć w wyroku. Poza tym opieka taka nie musi polegać na świadczeniu osobistej opieki lecz np. poprzez wynajęcie innych osób. Natomiast ustawodawca wprowadził świadczenie pielęgnacyjne jedynie dla tych, którzy będąc zobowiązani do opieki rezygnują z pracy aby osobiście opiekować się najbliższymi. Celem tego świadczenia jest częściowe rekompensowanie utraty zarobków opiekunowi sprawującemu opiekę, jednakże pod warunkiem, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. W niniejszej sprawie ze względu na istnienie osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i braku takiego obowiązku po stronie wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Na powyższą decyzję skargę do sądu wniósł K. W. podnosząc, że zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 6 , 7, 77 § 1 i 107 § 1 kpa, a także art. 7 konstytucji RP. Wniósł o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. W uzasadnieniu opisał stan zdrowia babki Z. T. – wymagającej opieki, a także swojej matki K. W.. Podkreślił, że fakt choroby matki udowodnił zaświadczeniem lekarskim wydanym przez " Zespół Opieki w Horodle". Wskazał, że matka " cierpi na różne bardzo poważne choroby, bóle głowy, wysokie ciśnienie, problemy z sercem, nerwicę, miażdżycę , poważny uraz kręgosłupa, wynika to z przepracowanych od najmłodszych lat w gospodarstwie domowym". Ponadto stwierdził, że syn babki J. T. nie jest w stanie sprawować opieki, ponieważ mieszka w odległości 500 km od miejscowości M., w której zamieszkuje Z. T., a ponadto nie może on zrezygnować z pracy we własnej firmie budowlanej. W ocenie skarżącego organy orzekające w niniejszej sprawie nie rozważyły tych okoliczności i bezpodstawnie przyjęły, że dzieci Z. T. są w stanie sprawować opiekę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, iż sąd administracyjny rozpoznając skargę bada, czy zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest wyłącznie normą prawną, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującym przepisom prawa. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Mianowicie zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje również osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Z przedstawionych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że Z. T., w związku z opieką nad którą skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Hrubieszowie z dnia 20.10 2011 r.). Osoba ta jest wdową i ma dwoje dzieci: K. W. i J.T.. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawna Z. T. ma dwoje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego będącego jej wnukiem mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jej dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. W tym zakresie prawidłowe jest stanowisko organów, iż w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by dzieci Z. T., nie były w stanie opiekować się niepełnosprawną matką. Przy czym należy wyjaśnić, że ocena ta nie tylko dotyczy K. W. zamieszkującej razem z wymagającą opieki matką, lecz również jej syna. Wskazać bowiem należy, iż fakt, że J. T. pracuje zawodowo, nie wyłącza - w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy - możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Żadne z dzieci Z. T. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a syn pozostaje w zatrudnieniu, a zatem istnieje możliwość rezygnacji przez niego z zatrudnienia i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Dla oceny omawianej kwestii nie ma znaczenia również to, że J. T. ma inne miejsce zamieszkania niż matka. Ponownie należy podkreślić, iż o tym, czy dzieci Z. T. nie są w stanie świadczyć opieki nad chorą matką decydować mogą wyłącznie okoliczności, które w sposób obiektywny, a więc niezależny od ich woli, wyłączają możliwość sprawowania przez nie opieki nad matką. Nie ulega zaś wątpliwości, że zmiana miejsca zamieszkania przez opiekuna bądź podopiecznego nie stanowi okoliczności tego rodzaju. Odnosząc się natomiast do głównych zarzutów skargi nie można przyjąć, jak słusznie uznało kolegium, że zamieszkująca wspólnie z Z. T. córka K. W. nie jest w stanie sprawować opieki nad chorą matką. W tym zakresie podnieść bowiem należy, iż zły stan zdrowia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu może - co do zasady - stanowić przeszkodę w sprawowaniu przez nich opieki, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Nie mniej jednak okoliczność tego typu powinna być jednoznacznie w aktach udokumentowana orzeczeniem właściwego organu lub sądu, co w sprawie nie miało miejsca. W szczególności podnieść należy, iż podstawą do stwierdzenia złego stanu zdrowia matki skarżącego uniemożliwiającego jej sprawowanie opieki nad wymagającą tego Z. T. nie mogą być ani ustne twierdzenia strony ani przedłożone przez nią zaświadczenia lekarskie dotyczące jej stanu zdrowia. Sąd w żaden sposób nie podważa treści tych dokumentów, wskazuje jedynie, iż żaden z nich nie stanowi, że K. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad matką. W szczególności nie legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności lub innym tego typu dokumentem. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że K. W. będąca osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu nie jest (w obecnym czasie) w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Przy czym zastrzec należy, iż stan ten może ulec z czasem zmianie. Jednakże jak wskazano powyżej nawet gdyby przyjąć, iż K. W. nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, to i tak sytuacja skarżącego odnośnie żądanego prawa nie uległaby zmianie. Jak bowiem wskazano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu z niepełnosprawną. W tej sytuacji, wobec stwierdzenia istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu mogących sprawować opiekę nad chorą, słusznie uznał organ, że wykluczona jest możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnuka niepełnosprawnej, który jest jej zstępnym w linii prostej, ale drugiego stopnia. W takiej sytuacji wskazanie na fakt, że wnuk jest opiekunem niepełnosprawnej nie jest wystarczającym powodem do uznania, że były przesłanki do przyznania mu żądanego świadczenia. Również argumenty podnoszone przez skarżącego, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej (trudności związane ze sprawowaniem opieki nad osobą chorą oraz kłopoty zdrowotne członków rodziny) nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczą one sfery pozaprawnej. Obowiązujące przepisy prawa nie odwołują się natomiast do tego typu okoliczności, uzależniając prawo do żądanego świadczenia od ich istnienia. Wbrew zarzutom skargi, organy orzekające w sprawie niniejszej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy. Oceniły także zebrany materiał dając temu wyraz w uzasadnieniu. Skarżący nie sprecyzował w skardze na czym miałoby polegać naruszenie przez organy administracji art. 7 konstytucji RP, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. W sprawie niniejszej bowiem organy administracji rozstrzygnęły w formie decyzji, stosując obowiązujące przepisy, które powołały w orzeczeniach. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.