II SA/Lu 49/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 30 czerwca 2011 r. Ł. K. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. K. Decyzją z dnia 23 września 2011 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że A. K. pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi okoliczność uniemożliwiającą przyznanie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ ustalił także, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] sierpnia 2005 r. sygn. akt III C [...]/04 orzeczona została separacja związku małżeńskiego Z. K. z A. K. Ponadto ustalono, że od marca 2011 r. Z. K.i nie zamieszkuje z rodziną, a kontakty z nim są sporadyczne. Nie jest on także w stanie sprawować opieki nad żoną ze względu na pracę zarobkową związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Ł. K. podnosi, że jego ojciec od chwili orzeczenia separacji nie utrzymuje kontaktów z żoną, nie pomaga jej finansowo, nie interesuje się stanem jej zdrowia. Cały ciężar opieki nad matką cierpiącą na nieuleczalną chorobę – ataksje mózgowordzeniową spoczywa na nim i niepełnoletnią siostrą. Prowadzenie rehabilitacji wymaga stałych wizyt u lekarzy, ciągłej opieki, zakupu leków i suplementów oraz przynajmniej raz w roku pobytu w sanatorium, co wiąże się z dużymi nakładami finansowymi. Uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bardzo pomogłoby w procesie rehabilitacji oraz sprawowania opieki nad matką. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. K. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art.17 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. nr 139, poz. 992 z 2006 r. z poźn. zm.) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów ( Dz. U. nr 205, poz.1212 ). Ponadto organ orzekający powołał się na art.17 ust. 5 pkt. 2 lit. a w/w ustawy, który stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium ustaliło, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] sierpnia 2005 r. na zgodne żądanie stron pomiędzy małżonkami Z. K. i A. K. orzeczona została separacja. W toku postępowania administracyjnego ustalono także, że Z. K. nie mieszka z rodziną, a z uwagi na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą wymagającą zaangażowania, nie jest w stanie zapewnić stałej opieki A. K. Organ odwoławczy powołał się jednak na treść art. 128, 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także na art. 614 § 3 tego kodeksu, zgodnie z którym małżonkowie pozostający w separacji, jeżeli wymagają tego względy słuszności obowiązani są do wzajemnej pracy. Ponieważ obowiązek ten przybiera zarówno aspekt majątkowy, jak i osobisty, tym samym małżonek zobowiązany jest nie tylko do pomocy finansowej, ale również osobistej, przejawiającej się pracą w gospodarstwie domowym, także pielęgnacją w czasie choroby. Jednocześnie art. 130 kodeksu rodzinnego stanowi, iż obowiązek jednego małżonka do dostarczenia środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa lub po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Ponieważ w wyroku Sądu Okręgowego orzekającego separację małżonków nie orzeczono o winie osoby odpowiadającej za rozkład pożycia, obowiązek alimentacyjny Z. K. względem żony istnieje nadal. Jednocześnie organ powołał się na treść złożonego przez stronę oświadczenia, z którego wynika, że to aktywność zawodowa i brak kontaktu z rodziną, a nie stan zdrowia męża stanowi okoliczność przesądzającą o braku możliwości zapewnienia opieki nad chorą żoną. Wobec przyjętych ustaleń organ uznał, że w sprawie niniejszej zastosowanie ma art. 17 ust.5 pkt.2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Ł. K. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 7 i art.77 §1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzuca, że organ w sposób niedostateczny wyjaśnił stan faktyczny, a także nie zebrał całości materiału dowodowego, tj. nie sprawdził w jakim stopniu ojciec – Z. K. wywiązuje się z obowiązku wzajemnej pomocy. Ponadto organ w stopniu niedostatecznym wyczerpał możliwości wykładni celowościowej przepisu powołanego jako podstawę prawną rozstrzygnięcia. Na tę okoliczność skarżący powołał w treści skargi orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych i jedno orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego, nie naruszyły również zasad wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U nr. 9, poz 53 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pracy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art.17 ust. 5 wyżej powołanej ustawy. Według pkt. 2 lit. a tego artykułu świadczenia te nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z przeprowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] stycznia 2005 r. sygn. akt III C [...]/04 na zgodne żądanie stron pomiędzy małżonkami Z. K. i A. K. orzeczona została separacja. Mąż An. K. nie mieszka z rodziną od marca 2011 r., zaś przyczyną uniemożliwiającą mu zapewnienie opieki nad żoną nie jest jego stan zdrowia, lecz fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, wymagającej dużego zaangażowania i licznych wyjazdów. Słusznie zatem organy uznały, że to właśnie mąż w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dostarczenia środków utrzymania. Obowiązek ten wynika z art. 128 oraz art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego. Przepisy te (art. 23 i 27 k.r.o.) stanowią, że małżonkowie zobowiązani są do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, z którego wynika, że wprawdzie ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to jednak przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należy stosować wprost, bądź w drodze analogii, także w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym do obowiązku opieki nad chorym, niepełnosprawnym małżonkiem (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 28 października 2010 r. sygn. akt. II SA/Łd 1000/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 sierpnia 2010 r. sygn akt I SA/Wa752/10, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II GZ93/10). Obowiązek alimentacyjny nie ustaje również w razie orzeczenia separacji. Jak wynika bowiem treści art. 614 § 3 k. r. o., jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Choroba i niepełnosprawność małżonka pozostającego w separacji stanowi okoliczność objętą względami słuszności, o których mowa w wyżej cytowanym przepisie. Jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie w przedmiocie separacji między rodzicami skarżącego, separacja orzeczona została bez orzekania o winie. Zatem skoro nie ustalono w przedmiotowej sprawie osoby winnej rozkładu pożycia małżeńskiego, należy uznać, iż jeden małżonek winien okazać pomoc drugiemu. Wynika to z art. 614 § 3 w związku z art. 60 § 1 k.r.o.. Jednocześnie art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczenia środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka . Słuszne jest stanowisko organów, które uznały, że obowiązek alimentacyjny Z. K. wobec żony nadal istnieje. Natomiast przyczyną nie wywiązywania się małżonka matki skarżącego z obowiązku alimentacyjnego jest aktywność zawodowa, a nie stan zdrowia. Zatem prawidłowo przyjęły organy, iż podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art.17 ust 5 pkt.2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez nie sprawdzenie w jakim stopniu ojciec skarżącego wywiązuje się z obowiązku wzajemnej pomocy uznać należy, iż są one bezzasadne. W toku postępowania administracyjnego organy wyjaśniły bowiem, że Z. K. nie zamieszkuje z rodziną i nie sprawuje opieki nad żoną. Jednakże w przypadku niewywiązania się przez małżonka z obowiązku alimentacyjnego drugiemu z małżonków (uprawnionemu do alimentów)służą odpowiednie środki prawne. Natomiast powołane w uzasadnieniu skargi orzeczenia sądów administracyjnych dotyczą innych sytuacji i nie odnoszą się do kwestii związanych z obowiązkiem wzajemnej pomocy między małżonkami nawet w przypadku orzeczenia separacji, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Mając zatem na względzie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.nr.153, poz.1270 ze zm.) oddalił skargę.