II SA/Lu 492/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Jerzy Dudek, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], którą organ ten orzekł o obowiązku zwrotu przez A. D. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez N. D., reprezentowaną przez przedstawiciela – E. N. w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. w łącznej wysokości 1933,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty, które na dzień wydania decyzji wynoszą 391,24 zł, na wskazany rachunek bankowy w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezydent Miasta [...] przyznał E. N. (wówczas posługującej się nazwiskiem panieńskim K.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – N. D., w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. Po zakończeniu okresu świadczeniowego objętego powyższą decyzją organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nałożył na dłużnika alimentacyjnego A. D. obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez przedstawiciela osoby uprawnionej w przedmiotowym okresie wraz z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. D., podnosząc, że w okresie od dnia 18 września 2010 r. do dnia 19 czerwca 2011 r. przekazał E. K. na utrzymanie córki N. kwoty pieniężne w łącznej wysokości 4.218,58 zł Dodatkowo w okresie od dnia 6 września 2013 r. do dnia 19 czerwca 2011 r. na rzecz Komornika Sądowego w K. przekazał łącznie 2000 zł. Zdaniem odwołującego obowiązek zwrotu żądanej kwoty 1933,20 zł powinien być zatem nałożony na E. K. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją kasacyjną z dnia [...] marca 2012 r. uchyliło decyzję organu I instancji, uznając za konieczne ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezydenta Miasta [...] celem zweryfikowania przedstawionych przez odwołującego nowych okoliczności. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 401/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. D. na powyższą decyzje organu odwoławczego. Wobec braku wniosku stron nie zostało sporządzone uzasadnienie tego orzeczenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy organ I instancji, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., raz jeszcze nałożył na A. D. obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz N. D.j w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 1933,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wyniosły 391,24 zł. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Wyjaśnił, że w wyniku ponownej analizy akt sprawy oraz wezwaniu wierzycielki E. N. (K.) ustalono, iż wpłaty dokonywane przez A. D. w okresie świadczeniowym objętym decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nie dotyczyły zobowiązań alimentacyjnych. Następnie, powołując się na przepis art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ stwierdził, że w związku z zakończeniem w dniu 30 września 2011 r. wskazanego okresu świadczeniowego, był on zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych w tym okresie świadczeń. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowym okresie na rzecz osoby uprawnionej wypłacono łącznie kwotę 3000 zł. Od kwoty tej odliczono należność w wysokości 1107,74 zł, na którą składa się kwota 1066,80 zł wyegzekwowana od dłużnika alimentacyjnego przez komornika sądowego oraz kwota 40,94 zł, która została zaliczona na spłatę ustawowych odsetek. Do powyższej decyzji organ załączył harmonogram wypłat, z którego wynika, że w przedmiotowym okresie świadczeniowym E. N. (K.) wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł w dniach: 20 kwietnia 2011 r., 13 maja 2013 r., 15 czerwca 2011 r., 15 lipca 2011 r., 12 sierpnia 2011 r. oraz 15 września 2011 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. D., reprezentowany przez radcę prawnego D. L. W złożonym środku zaskarżenia odwołujący raz jeszcze podniósł, że w okresie od dnia 18 września 2010 r. do dnia 19 czerwca 2011 r. wpłacił tytułem alimentów na konto E. N. (przed zawarciem małżeństwa K.) kwotę 4218,58 zł, zaś kwotę w łącznej wysokości 2000 zł przekazał w dniach od 6 września 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. Wskazał, że dowody dokonywania przelewów znajdują się w aktach sprawy. Jednocześnie odwołujący kategorycznie zaprzeczył wyjaśnieniom E. N., jakoby przekazywane jej kwoty dotyczyły innych zobowiązań niż alimentacyjne. Wskazał, że organ w żaden sposób nie zweryfikował jej wyjaśnień w tym zakresie. W piśmie z dnia 28 stycznia 2013 r. pełnomocnik odwołującego sprecyzowała złożone odwołanie w ten sposób, że wskazała, iż zaskarża decyzję organu I instancji jedynie co do kwoty 1322,21 zł i w związku z tym wnosi o zmianę tej decyzji w ten sposób, by organ zobowiązał A. D. do zwrotu kwoty 610,99 zł. Żądanie to pełnomocnik strony uzasadniła tym, iż w czasie trwania okresu świadczeniowego, którego niniejsza sprawa dotyczy, tj. w dniach od 13 kwietnia 2011 r. do 19 czerwca 2011 r., jej mocodawca wpłacił tytułem alimentów na konto E. N. kwotę 1322,21 zł. Nadto strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień, jakie złożyła E. N. co do wpłat dokonywanych na jej konto przez A. D. Wskazała, iż próbowała zapoznać się z tymi wyjaśnieniami w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w L., jej zostało jej to uniemożliwione. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2013 r. – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzje organu I instancji z dnia [...] grudnia 2012 r. Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji, a tym samym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji odebrał bowiem od E. N. oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej i ustalił na tej podstawie, że wpłaty dokonywane przez A. D. w okresie od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. nie dotyczyły zobowiązań alimentacyjnych. Dodatkowo organ ten – jak wskazało Kolegium – w dniu 18 stycznia 2013 r. zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o udzielenie informacji, czy E. N. uznała wpłaty uznane przez dłużnika alimentacyjnego na poczet zobowiązań alimentacyjnych. W odpowiedzi Komornik wyjaśnił, że wierzycielka E. N. nie uznała przedmiotowych wpłat na poczet alimentów wskazując, że dotyczyły one spłaty zadłużenia, jakie odwołujący posiadał u jej ojca. Zdaniem Kolegium, w kontekście powyższych ustaleń istotna jest również okoliczność, że na żadnym dowodzie wpłat dokonanych przez odwołującego, nie ma adnotacji, iż dotyczą one spłaty zobowiązań alimentacyjnych. Mając to na uwadze organ odwoławczy odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez A. D., a w konsekwencji uznał, że w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dający podstawę do zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Organ II instancji uznał ponadto za bezzasadne twierdzenie pełnomocnika odwołującego, jakoby uniemożliwiono jej zapoznanie się z całością materiału dowodowego, a zwłaszcza z wyjaśnieniami E. N. Przedmiotowe oświadczenie znajduje się bowiem w aktach sprawy, zatem skoro pełnomocnik strony była w siedzibie organu I instancji, jak wskazała w piśmie z dnia 31 stycznia 2012 r., to mogła się z tym oświadczeniem zapoznać i do niego ustosunkować. A. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 73, art. 77, art. 79, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem niewyjaśnienie okoliczności sprawy oraz uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, w tym zapoznania się z dowodami, spowodowało, że skarżący został niesłusznie obciążony kwotą 1322,21 zł. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazała, że przekonanie organu odwoławczego, jakoby umożliwiono jej zapoznanie się z całością materiału dowodowego, jest błędne. Wyjaśniła, że obecnie oświadczenie E. N. z dnia 16 stycznia 2012 r. znajduje się w aktach sprawy, jednak nie było go tam w dniu 16 stycznia 2013 r., kiedy to udała się on do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. Radca prawny D. L. podniosła, że zamierza w tej sprawie złożyć zawiadomienie o popełnieniu przez dwie pracownice powyższego Ośrodka przestępstwa opisanego w art. 276 Kodeksu karnego. W ocenie strony skarżącej ani organ I, ani II instancji nie zebrał i nie rozpatrzył w niniejszej sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 k.p.a. Jako wystarczający dowód by przyjąć, że wpłaty dokonywane przez A. D. na konto E. N. w okresie od dnia 13 kwietnia 2011 r. do dnia 19 czerwca 2011 r. dotyczyły zadłużenia wobec jej ojca, organy uznały złożone przez E. N. oświadczenie. Organów nie zastanowiło jednak, dlaczego w tytułach przelewów nie wskazano, że stanowią one spłatę jakiegokolwiek długu oraz, dlaczego spłata długu wobec Pana K. odbywa się poprzez przelewy na konto jego córki. Pełnomocnik skarżącego podkreśliła również, że jej mocodawca nie został zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania E. N. Ponadto on sam nie został przesłuchany, a gdyby tak się stało jego zeznania miałyby równorzędną wagę z oświadczeniem E. N. Strona skarżąca ponownie zaprzeczyła wyjaśnieniom E. N., jakoby przekazywane jej kwoty pieniężne nie dotyczyły zobowiązań alimentacyjnych, wskazując, że wyjaśnienia te kolidują z zeznaniami ww., jakie złożyła przed Sądem Rejonowym w L. na posiedzeniu w dniu 2 grudnia 2010 r. w sprawie o zasądzenie alimentów. Z kolei na posiedzeniu tego Sądu w dniu 29 kwietnia 2013 r. w sprawie o obniżenie alimentów A. D. – jak podkreślono w skardze – pouczony o odpowiedzialności karnej, kategorycznie zaprzeczył, jakoby posiadał wobec ojca E. N. zadłużenie z tego tytułu, że ten zakupił dla niego laptopa. Powyższe okoliczności nie zostały, w ocenie skarżącego, należycie wyjaśnione w toku niniejszego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ stwierdził, że wskazany w skardze numer zaskarżonej decyzji nie odpowiada przedmiotowej sprawie i już choćby z tego powodu skarga winna być oddalona. W piśmie z dnia 2 lipca 2013 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśniła, że przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o numerze [...]. Wpisując numer tej decyzji w skardze popełniła ona natomiast "literówkę". Podkreśliła, że organ odwoławczy nie miał jednak wątpliwości, jaki akt jest przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona ocena zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć wykazała bowiem, że nie naruszają one przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Stosownie zaś do ust. 2 powołanego przepisu po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela ma obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy podkreślić, że decyzja zobowiązująca dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter związany. Oznacza to, że stanowi ona bezpośrednią konsekwencję wcześniejszego wydania decyzji przyznającej te świadczenia. Dopóki decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Go 246/10, Lex nr 664956; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 255/13, Lex nr 1316841). W przedmiotowej sprawie pozostaje poza sporem, że A. D. jest dłużnikiem alimentacyjnym. Egzekucja alimentów zasądzonych od niego na rzecz jego córki N. D. przez Sąd Rejonowy w L. wyrokiem zaocznym z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...] okazała się bezskuteczna (co stwierdzono w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia 10 marca 2011 r.), wskutek czego decyzją z dnia 7 kwietnia 2011 r. Prezydent Miasta L., przyznał E. N. (nazwisko panieńskie K.) na rzecz jej córki N. D. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. Bezspornym jest ponadto, że na mocy tej decyzji, która jako ostateczna funkcjonuje w obrocie prawnym, E. N. pobrała we wskazanym okresie świadczeniowym świadczenia w łącznej wysokości 3000 zł. Zatem wobec zakończenia przedmiotowego okresu świadczeniowego, organ I instancji był zobowiązany do nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu przedmiotowych należności, co też prawidłowo uczynił decyzją z dnia 5 grudnia 2012 r. Od wartości pobranych przez E. N. świadczeń organ odliczył kwotę 1107,74 zł jako równowartość kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego w trakcie okresu świadczeniowego przez Komornika Sądowego (wraz z odsetkami) i przekazanych przez Komornika organowi wierzyciela stosownie do art. 27 ust. 9 ustawy. W konsekwencji organ I instancji nałożył na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu pozostałej części wypłaconych E. N. należności w wysokości 1933,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami, wskazując przy tym precyzyjnie, że na dzień wydania decyzji odsetki te wyniosły 391,24 zł. W ocenie Sądu brak było podstaw faktycznych, jak również prawnych, by organ ten mógł orzec w niniejszej sprawie w sposób odmienny. Prawidłowa jest zatem również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zamierzonego skutku w postaci uwzględnienia skargi nie mogą natomiast odnieść zarzuty strony skarżącej, iż organy administracji nie ustaliły w sposób rzetelny i wyczerpujący, czy kwoty pieniężne przekazane przez A. D. w okresie świadczeniowym, którego dotyczy niniejsze postępowanie, w drodze przelewów bezpośrednio na konto E. N., dotyczyły jego zobowiązań alimentacyjnych wobec córki N. D. Nawet bowiem gdyby w wyniku szerszych ustaleń w tym zakresie przyjęto, że przedmiotowe kwoty – zgodnie w wyjaśnieniami skarżącego - uiszczał on właśnie z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, okoliczność ta i tak nie mogłaby mieć wpływu na treść podjętych rozstrzygnięć. Raz jeszcze podkreślić należy, że w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Dobrowolna wpłata przez dłużnika alimentacyjnego, z pomięciem komornika, do rąk przedstawicielki ustawowej wierzycieli alimentacyjnych pewnej kwoty pieniędzy na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, nie uprawnia natomiast do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. Tym samym, jeżeli komornik sądowy nie otrzymuje wpłat od dłużnika, to nie jest zmniejszany dług wobec organu właściwego wierzyciela z tytułu wypłat z funduszu. Zatem ewentualne czynności dłużnika związane ze spłatą należności wobec osoby uprawnionej nie mają na gruncie art. 27 ust. 1 ustawy znaczenia, jeśli świadczenie zostało wypłacone z funduszu. Konsekwencją tej sytuacji jest bowiem wydanie decyzji na gruncie ust. 2 tej regulacji, w którym także brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań w kontekście uprawnienia określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia (por. wyroki NSA: z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 800/11, Lex nr 1069681 oraz z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I OSK 894/11, a także wyrok WSA w Olsztynie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 879/10, Lex nr 754092). Należy zatem uznać za zbędna i nieprawidłowe czynienie przez organy ustaleń i przeprowadzanie dowodów co do dobrowolnych wpłat przez skarżącego na rzecz osoby uprawnionej do alimentów wskazanych przez niego kwot. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, skoro ostatecznie żadna kwota z tego tytułu nie została odjęta od prawidłowo ustalonej należności na rzecz funduszu alimentacyjnego. Nie znajduje z kolei potwierdzenia w materiale dowodowym zarzut strony skarżącej dotyczący uniemożliwienia jej zapoznania się z całością materiału dowodowego, a dokładnie z oświadczeniem E. N. (K.) z dnia 16 stycznia 2012 r. Oświadczenie to (i to w kilku egzemplarzach) znajduje się bowiem w aktach sprawy (m.in. k. 33 akt adm. I inst.). W kontekście zachowania zasady czynnego udziału stron w postępowaniu należy natomiast przyznać, że organy obu instancji zaniechały w niniejszej sprawie obowiązku powiadomienia strony skarżącej przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz składania wniosków, co stanowiło naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Strona, podnosząc w skardze zarzut naruszenia tej regulacji, nie wykazała jednak, by brak takiego zawiadomienia uniemożliwił jej podjęcie jakiejkolwiek czynności procesowej i miał wpływ na wynik sprawy, a tylko w takiej sytuacji zarzut taki mógłby odnieść skutek (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2012 r., II GSK 431/12, Lex nr 1145527). Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.