II SA/Lu 516/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. T.-R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 września 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 516/18 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. T.-R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym w drodze sprzeciwu postanowieniem z dnia 18 września 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, po rozpoznaniu wniosku skarżącej H. T.-R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając powyższe postanowienie referendarz wskazał, że skarżąca na druku PPF z dnia 8 czerwca 2018 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi. W związku z tym, że oświadczenie zawarte na druku PPF nie zwierało informacji o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego, wezwano skarżącą do przedłożenia dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość tych kosztów. W związku z tym, że skarżąca uchyliła się od obowiązku wykonania wezwania starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowieniem z dnia 19 lipca 2018 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Ocenę powyższą podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który rozpoznając sprzeciw skarżącej postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego. W piśmie z dnia 11 września 2018 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Oświadczyła przy tym, że złożony przez nią uprzednio druk PPF zawiera precyzyjne informacje o jej stanie majątkowym. Mając to na uwadze stwierdziła, że wniosek o ustanowienie radcy prawnego zasługuje na uwzględnienie, gdyż poniesienie przez nią wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego z wyboru w jakiejkolwiek wysokości uniemożliwi jej poniesienie niezbędnych wydatków bieżących związanych z wiekiem i stanem zdrowia w tym dokonania zakupu żywności, środków higieny, niezbędnych elementów odzieży i innych wydatków. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy stwierdził, iż z zestawienia brzmienia art. 252 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2018 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym jak i częściowym można jedynie wówczas, gdy strona dokładnie wykaże, w jakiej znajduje się sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, mimo tego, że skarżąca wnosząc w piśmie z dnia 11 września 2018 r. o uwzględnienie druku PPF z dnia 8 czerwca 2018 r. miała świadomość, iż jej oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny możliwości ponoszenia kosztów postepowania, nie dołączyła do pisma dokumentów źródłowych prezentujących wysokość jej stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego ani nie dołączyła wypełnionego druku PPF uzupełnionego o dane dotyczące wysokości tych kosztów. Poprzestała na stwierdzeniu, że druk PPF z dnia 8 czerwca 2018 r. precyzyjnie prezentuje jej sytuację materialną. Referendarz uznał zatem, że skarżąca ponownie uchyliła się od wykazania jakie są jej realne stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego, polemizując jednocześnie z oceną oświadczenia z druku PPF dokonaną przez starszego referendarza sądowego oraz Sąd. W konsekwencji skarżąca uniemożliwiła dokonanie oceny tego, czy poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru pociągnie za sobą uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niej i jej męża. Ze względu na to referendarz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz wyjaśnił jednocześnie, że kierując się oświadczeniem skarżącej, iż informacje zawarte na druku PPF z dnia 8 czerwca 2018 r. precyzyjnie prezentują jej sytuację materialną i odwołaniem się przez nią do tego druku PPF przy kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy, odstąpił od wezwania jej do wypełnienia druku PPF. Uznał bowiem, że skoro w ocenie skarżącej o zasadności jej wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 września 2018 r. świadczą okoliczności przytoczone w oświadczeniu złożonym na druku PPF z dnia 8 czerwca 2018 r,. to brak jest podstaw do żądania złożenia przez skarżącą nowego oświadczenia na druku PPF, które uprawdopodobniałoby zasadności jej wniosku. W sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 września 2018 r. skarżąca zarzuciła, że referendarz odstąpił od merytorycznego rozpoznania jej wniosku pomimo tego, że miał pełną świadomość, iż skarżącej nie stać na pomoc prawną, ponieważ koszt profesjonalnego pełnomocnika stanowiłby uszczerbek w kosztach jej utrzymania koniecznego. W ocenie skarżącej odmowa przyznania prawa pomocy bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego jest niedopuszczalna. Niedopuszczalne, jej zdaniem, jest również żądanie oświadczeń czy informacji celem potwierdzenia okoliczności, które były opisane w złożonym oświadczeniu PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Lublinie z dnia 18 września 2018 r. odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tak ukształtowana treść przepisu, a w szczególności użyte w nim sformułowanie "gdy wykaże", nie pozostawia wątpliwości, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Ocena sytuacji strony jest dokonywana w oparciu o złożone przez nią na urzędowym formularzu "PPF" oświadczenie, które w razie konieczności może zostać uzupełnione w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy bowiem w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca, w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poza obowiązkiem złożenia oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym na formularzu urzędowym "PPF", przewidział także możliwość weryfikacji takiego oświadczenia.(por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 września 2018 r. , sygn. akt 812/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd doszedł do wniosku, że referendarz sądowy zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił przyznania skarżącej przyznania prawa pomocy. Należy zauważyć, że rozpoznany zaskarżonym postanowieniem wniosek skarżącej z dnia 11 września 2018 r. był drugim wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszym postępowaniu. Jej pierwszy wniosek w tym przedmiocie, złożony w dniu 8 czerwca 2018 r., został rozpoznany odmownie postanowieniem starszego referendarza sadowego z dnia 19 lipca 2018 r., utrzymanym następnie w mocy przez Sąd postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. Powodem odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy za pierwszym razem było zaś nieprzedłożenie przez nią, pomimo wezwania, stosownych dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość ponoszonych przez skarżącą kosztów utrzymania koniecznego. Skarżąca, zwracając się w dniu 11 września 2018 r. z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, miała zatem świadomość, że zarówno w ocenie referendarza sądowego, jak i w ocenie Sądu, informacje przedstawiane przez nią na druku PPF nie są wystarczające dla uznania, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ocena taka wynikała bowiem wprost z treści postanowień wydanych na skutek jej poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego w dniu 8 czerwca 2018 r. Skarżąca, decydując się na ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, winna zatem wniosek ten poprzeć dokumentami źródłowymi wskazującymi na wysokość ponoszonych przez nią kosztów utrzymania koniecznego. Uchylając się od tego obowiązku (również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza) skarżąca uniemożliwiła natomiast dokonanie oceny tego, czy poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru pociągnie za sobą uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej męża. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy ponownie odmówił przyznania skarżącej w niniejszej sprawie prawa pomocy, odstępując jednocześnie od uprzedniego, ponownego wezwania skarżącej do nadesłania dokumentów źródłowych, bowiem obowiązek w tym zakresie w chwili składania ponownego wniosku był już skarżącej znany. Końcowo należy podkreślić, że skarżąca nie ma racji twierdząc, iż referendarz sądowy oraz Sąd, mają obowiązek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o informacje przedstawione przez wnioskodawcę na druku PPF. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Mając powyższe na względzie i uznając zaskarżone postanowienie starszego referendarza sadowego za prawidłowe, Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.