II SA/Lu 538/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Kazimierz Marszałek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 marca 2015 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę Kierownik Oddziału do Spraw Świadczeń Rodzinnych w Ramach Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w L. działający z upoważnienia Marszałka Województwa L. decyzją z dnia [...] r., Nr [...] zażądał w pkt 1 zwrotu od B. W. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 3.101 zł wraz z ustawowymi odsetkami; orzeczenia, że kwota ustawowych odsetek na dzień wydania decyzji wynosi 2.782,30 zł oraz pkt 2 wskazał, że kwota odsetek za każdy kolejny dzień następujący po dniu wydania decyzji do dnia spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynosi 1,10 zł, przy czym kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami należy zwrócić na wskazany w decyzji rachunek bankowy. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia [...] r., Nr [...] uznał pobrane przez B. W. świadczenia rodzinne na dziecko – M. M. w okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 3.101 zł za świadczenia nienależnie pobrane. Organ powołując się na art. 30 ust. 8 ustawy świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym kwoty świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W związku z powyższym B. W. zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3.101 zł wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany w sentencji decyzji. Odsetki od wyżej wymienionej kwoty na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą 2.782,30 zł. Kwota odsetek będzie naliczana osobno za każdy miesiąc w którym zostały wypłacone świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik wnioskodawczyni wskazała, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w oparciu o decyzję z dnia [...] r. znak: [...], która również została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności. Organy administracji są zobowiązane z urzędu ustalać stan faktyczny sprawy i nie mogą przerzucać tego ciężaru na stronę i żądać od niej dostarczenia informacji, których - nie jest w stanie dostarczyć. Dodatkowo wskazała, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia żądanej kwoty - wniosek wraz z uzasadnieniem został złożony w odrębnym piśmie. Weryfikacji i sprawdzenia wymaga również prawidłowość naliczenia kwot okazanych w zaskarżonej decyzji, które - w ocenie odwołującej - są zawyżone. Decyzja z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozparzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...]r., Nr [...] organ uznał pobrane przez B. W. świadczenia rodzinne na dziecko – M. M. w okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 3.101,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy świadczeniach rodzinnych, kwoty świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W związku z powyższym odwołująca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3.101,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany w sentencji decyzji. Odsetki od wyżej wymienionej kwoty na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą 2.782,30 zł. Kwota odsetek będzie naliczana osobno za każdy miesiąc, w którym zostały wypłacone świadczenia. B. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. zarzuciła jej rażące naruszenie przepisów postępowania: art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 §1 kpa poprzez nierozpoznanie zarzutów odwołania, naruszenie zasady dwuinstancyjności i utrzymanie w mocy decyzji naruszającej prawo; art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 kpa w związku z art. 140 kpa poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, arbitralne i błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do żądania zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami; jak i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 kpa poprzez nierozpatrzenie wszystkich zarzutów odwołania, sporządzenie nieprawidłowo uzasadnienia decyzji i wskazanie wadliwej podstawy prawnej decyzji. Dodatkowo wskazała także na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez wadliwe uznanie, że decyzja z dnia [...] r., Nr [...] nie narusza ww. przepisów prawa w sposób rażący, uzasadniający stwierdzenie jej nieważności, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej naruszającej prawa. Poza naruszeniem przepisów prawa procesowego, skarżąca wskazała na nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 23a ust. 6 oraz ust. 9, jak i art. 30 ust. 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że B. W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne oraz żądanie ich zwrotu łącznie z odsetkami. Podniosła także na naruszenie art. 73 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 poprzez wezwanie jej w oparciu o przedmiotowy przepis do złożenia dokumentów oraz informacji, podczas gdy przedmiotowy przepis nie stanowi podstawy wezwania strony do złożenia żądanych dokumentów i informacji. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że w dniu 16 września 2013 r. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zażalenie na bezczynność Marszałka Województwa L. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej, polegającą na pozostawieniu bez rozpoznania jej wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko M.M. w okresie od 01.09.2006r. do 31.08.2007 r. oraz w okresie od 01.10.2005 r. do 31.08.2006. W związku z tym, że organ był dalej bezczynny B. W. w dniu 6 maja 2014 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Marszałka Województwa L. Zdaniem skarżącej wydanie przez ROPS w L. decyzji w przedmiocie żądania zwrotu pobranych świadczeń było przedwczesne, gdyż w dalszym ciągu toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ROPS w L. nr [...] oraz nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie uznania wypłaconych B. W. świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależnie pobrane. Ponadto w dniu 6 maja 2014 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargi na decyzje wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...]r. nr [...] oraz nr [...], którymi organ utrzymał w mocy decyzje ROPS w L. w przedmiocie uznania wypłaconych B. W. świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Wobec tego, że decyzje w przedmiocie uznania wypłaconych B. W. świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane są nieprawidłowe, decyzja nr [..] oraz utrzymująca ją w mocy decyzja SKO są również wadliwe. Skarżąca wskazała, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że żądanie zwrotu wypłaconych świadczeń może nastąpić dopiero po uprzednim ostatecznym przesądzeniu, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależenie pobranymi. W ocenie B. W., z przepisu art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, który został wskazany jako podstawa żądania uzupełnienia wniosku poprzez złożenie odpowiednich dokumentów, nie wynika obowiązek złożenia żądanych informacji przez stronę. Wobec tego, w przedmiotowej sprawie ROPS błędnie przyjął, iż nie przedstawiła żądanych dokumentów. W dalszej części uzasadnienia odniosła się do braku możliwości dostarczenia dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji rodzinnej żądanych przez organ w postępowaniu poprzedzającym decyzję stwierdzającą, że świadczenia zostały nienależnie pobrane, wskazując na niewłaściwe działanie organów. Skarżąca poza tym wniosła o rozpoznanie sprawy wywołanej wniesieniem przedmiotowej skargi łącznie ze sprawą ze skargi na bezczynność złożonej pismem z dnia 6 maja 2014 r. oraz łącznie ze sprawami wywołanymi wniesieniem do WSA w Lublinie w dniu 6 maja 2014 r. skarg na: decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r., Nr [...] oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r., Nr [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przede wszystkim art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconych jej w okresie od dnia 1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego na rzecz M. M. w kwocie 43 zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł). Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] r., Nr [...] organ uznał pobrane przez B. W. ww. świadczenia rodzinne na dziecko. Po odwołaniu się B. W. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone B. W. za ww. okres są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie skarżącej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy do zwrotu tych świadczeń. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o jego zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., I OSK 620/10, LEX nr 694359). W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy – skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W konsekwencji – jak słusznie stwierdził organ odwoławczy – zarzuty skarżącej co do zasadności uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez nią za świadczenia nienależne, nie mogły mieć wpływu na jego wynik. Ponadto należy wskazać, że organ odwoławczy nie był uprawniony do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wniosku skarżącej o umorzenie należności stanowiących przedmiot decyzji. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, może orzekać o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ich zwrotu. Dopóki nienależne świadczenie nie jest wymagalne, nie można stosować powyższego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1/07, LEX nr 376878). Ubocznie wskazać należy, że powołany w podstawie prawnej organu I instancji art. 73 Rozporządzenia rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WEUE. L. 149. 2) utracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2010r., jednak nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Ponadto przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja z dnia [...] r. Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. dotycząca zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z odsetkami, a nie inne decyzje wskazane w skardze, na które także skarżąca wniosła skargi i które nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie i będą przedmiotem kontroli w odrębnych postępowaniach sądowych. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.