II SA/Lu 539/18

17 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych - w zakresie sprzeciwu Z. W. od postanowienia referendarza sądowego z 19 września 2018 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze złożonej w niniejszej sprawie skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wezwany przez Sąd do złożenia tego wniosku na wymaganym, urzędowym formularzu, w zakreślonym terminie nie wykonał tego wezwania, wskutek czego zarządzeniem z [...] lipca 2018 r. referendarz sądowy pozostawił ten wniosek bez rozpoznania. Od tego zarządzenia skarżący nie złożył sprzeciwu. We wniosku złożonym [...] lipca 2018 r. na urzędowym formularzu skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z [...] września 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił, że referendarz wezwał go do przedłożenia dokumentów nie mających znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej. Podkreślił, że miał przyznane prawo pomocy w innych sprawach, co – w jego ocenie – wyłącza możliwość odmowy uwzględnienia jego wniosku w tej sprawie, zaś pomoc świadczona przez organ pomocy społecznej nie zaspokaja wszystkich jego potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że wbrew twierdzeniom skarżącego, referendarz sądowy zasadnie wezwał go, w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego oświadczenia poprzez przedłożenie dokumentacji pozwalającej na pełną ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Zauważyć należy, że oświadczenie zawarte w formularzu wniosku było bardzo lakoniczne, wskazywało bowiem jedynie, iż skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia z ZUS w kwocie [...]złotych netto, a wskazane przez niego wydatki pochłaniają w całości to świadczenie. Nie budzi wątpliwości, że referendarz zasadnie uznał, że skarżący w sposób zbyt ogólny wskazał okoliczności, które – w jego ocenie – przemawiają za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu i z tego powodu pismem z 8 sierpnia 2018 r. wezwał skarżącego, by nadesłał: aktualną decyzję określającą wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego lub odcinka świadczenia za ostatni miesiąc ewentualnie kserokopii tych dokumentów, oświadczenie wskazujące tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jego powierzchnię oraz powierzchnię działki, na której jest posadowiony, oświadczenie wskazujące na wielkość pomocy finansowej otrzymanej z pomocy społecznej oraz innej pomocy za okres ostatnich trzech miesięcy oraz tytuły egzekucyjne, ciążące na skarżącym bądź ich kserokopie (k. 3, 4 zał. do akt sąd.). Nie sposób przy tym przyjąć, że wykonanie tego wezwania stanowiło dla skarżącego zbyt duże obciążenie, skoro oprócz złożenia stosownych wyjaśnień dotyczących sprecyzowania jego sytuacji finansowej, referendarz zwrócił się jedynie o złożenie dokumentów, które – z uwagi na swój charakter – skarżący powinien posiadać, to jest decyzji organu rentowego o wysokości emerytury lub odcinka tego świadczenia za ostatni miesiąc oraz tytułów egzekucyjnych, obciążających skarżącego. Bezsprzecznie więc celem tego wezwania było jedynie wykazanie prawdziwości oświadczeń skarżącego co do jego sytuacji finansowej. W świetle powołanych przepisów, inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży bowie po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 618-619). W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Referendarz, analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie, a także w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 36/18 stwierdził, że skarżący jako jedyne źródło utrzymania wskazuje emeryturę, jednakże porównanie kwoty świadczenia wpisanej na druku "PPF" w sprawie niniejszej ([...] zł) z kwotą świadczenia podaną przez skarżącego w formularzu "PPF" w sprawie II SAB 36/18 ([...] zł) prowadzi do wniosku, że kwoty te znacząco się różnią, w związku z czym należało wyjaśnić, jaka jest faktyczna wysokość aktualnie pobieranego świadczenia. Dlatego też referendarz wezwał skarżącego do przedłożenia aktualnej decyzji emerytalnej ZUS. Ponadto Sądowi z urzędu jest wiadome, co zasadnie podniósł referendarz, że skarżący korzysta w szerokim zakresie z pomocy społecznej (wsparcie pieniężne, rzeczowe, w formie usług opiekuńczych), które to środki w znacznej mierze zaspokajają jego niezbędne życiowe potrzeby. W związku z tym należało ustalić, z jakiej formy pomocy skarżący korzystał w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy, czy wydatki związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego i bieżącym zaspokojeniem potrzeb (wyżywienie, leki) pokrywał sam w ramach otrzymywanego świadczenia emerytalnego, czy też zostały one uiszczone ze środków pomocy społecznej. Z tego pismem z [...] sierpnia 2018 r. zasadnie wezwał stronę do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Bezsporne jest zarazem, że skarżący uchylił się od wykonania tego wezwania, albowiem w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. oświadczył, że nie posiada żądanych dokumentów (decyzji dotyczącej świadczenia, tytułów egzekucyjnych), nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, w której znajduje się zamieszkiwany przez niego lokal, a o jego możliwościach płatniczych referendarz sądowy powinien wiedzieć z urzędu. Żądanej dokumentacji skarżący nie uzupełnił również w terminie późniejszym, a składając sprzeciw od postanowienia referendarza, zakwestionował zasadność wezwania. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie utrwalone jest stanowisko, że jeżeli strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu..., s. 646). Ponadto należy podkreślić, na co trafnie zwrócił uwagę referendarz, że w rozpoznawanej sprawie nie sposób pominąć tego, że skarżący w okresie od 1 stycznia do 19 września 2018 r., składając 163 wnioski o udzielenie prawa pomocy, w 77 przypadkach nie nadesłał, pomimo wezwania, wypełnionych urzędowych formularzy, skutkiem czego pozostawiono powyższe wnioski bez rozpoznania. Następnie w sprawach, w których wnioski o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania, skarżący wniósł na urzędowych formularzach "PPF" o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a wezwany do złożenia dokumentów źródłowych i oświadczeń, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 255 p.p.s.a., nie wyjaśnił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej i finansowej - nie nadesłał żądanych dokumentów. Niewątpliwie działanie takie nie służy ani celowi regulacji z art. 246 § 1 p.p.s.a., ani ochronie interesów samego uprawnionego, bowiem prowadzi do przedłużenia postępowania sądowoadministracyjnego, a przy tym może zostać ocenione jako nadużycie konstytucyjnego prawa do sądu. Bezsprzecznie zaś stwierdzenie takiej okoliczności może mieć znaczenie dla oceny zasadności przyznania stronie prawa pomocy, zwłaszcza mając na uwadze, że to na stronie spoczywa obowiązek zachowania należytej staranności przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy, co wyraża się m.in. w obowiązku uzupełniania braków formalnych wniosku o prawo pomocy i wykazywania swojej szeroko pojętej sytuacji materialnej. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.