II SA/Lu 552/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zasiłku celowego - w zakresie sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. W.w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze zawarł wniosek o udzielenie pomocy prawnej. W związku z powyższym wnioskiem Sąd w piśmie z dnia 12 czerwca 2018 r. (doręczonym w dniu 18 czerwca 2018 r. – k. 8) zobowiązał skarżącego do wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawo pomocy (druk "PPF"). Skarżący nie wykonał powyższego wezwania w zakreślonym terminie, w związku z czym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy został mocą zarządzenia starszego referendarza sądowego WSA w Lublinie z dnia 5 lipca 2018 r. pozostawiony bez rozpoznania. W dniu 30 lipca 2018 r. (data wpływu do Sądu) skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – tym razem czyniąc to na urzędowym formularzu (druk "PPF") We wniosku tym uściślił, ze domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest emerytem, żyje w skrajnym ubóstwie i utrzymuje się ze świadczenia ZUS w kwocie [...] zł netto. Podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów finansowych, natomiast ma długi (przy czym nie sprecyzował w związku z jakimi zobowiązaniami, ani jaka jest ich wysokość). Wskazał również, że jego wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną, wywóz nieczystości, wodę, leki, telefon oraz dorywczą opiekę osób drugich (razem 380 zł miesięcznie), a ponadto wydatkuje kwotę 109 zł (opis skarżącego nie wyjaśnia bliżej na jaki cel), skutkiem czego brakuje mu środków na żywność i opał. Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a.") referendarz sądowy w piśmie z dnia 7 sierpnia 2018 r. wezwał skarżącego do złożenia – w terminie 7 dni – dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń obrazujących jego aktualną sytuację materialną, wyjaśniając przy tym, że dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" są niewystarczające dla ustalenia rzeczywistej, aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu skutecznie w dniu 28 sierpnia 2018 r. (k. 6 akt postępowania w sprawie prawa pomocy, stanowiących załącznik sądowych). Pomimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających tytuł prawny do zajmowanej nieruchomości i nie wskazał jej powierzchni. Nie uprawdopodobnił również faktu posiadania długów, bowiem nie przedłożył tytułów egzekucyjnych, ani innych dokumentów potwierdzających posiadanie zobowiązań finansowych i ich przymusową spłatę. W tej sytuacji starszy referendarz sądowy WSA w Lublinie postanowieniem z dnia 21 września 2018 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Referendarz stwierdził, że niewykonanie wezwania z dnia 8 sierpnia 2018 r. w zakresie pełnego ujawnienia sytuacji majątkowej i finansowej, powoduje negatywne konsekwencje dla strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Nienadesłanie żądanych dokumentów uniemożliwiło bowiem ustalenie, jaka jest aktualna, rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a w konsekwencji ocenę jego możliwości płatniczych. Zdaniem referendarza, działanie takie - choć nie sprzeciwia się literze prawa - to jednakże nie służy ani celowi regulacji z art. 246 § 1 p.p.s.a., ani ochronie interesów samego uprawnionego. Postępowanie takie prowadzi bowiem do przedłużenia postępowania sądowoadministracyjnego, a tym samym może stanowić nadużycie konstytucyjnego prawa do sądu. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie jest zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienie pomocy prawnej. Skarżący zarzucił naruszenie art. 262 oraz art. 256 p.p.s.a. Podniósł także, że odmowa przyznania mu prawa pomocy uniemożliwia mu wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Lublinie z dnia 21 września 2018 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tak ukształtowana treść przepisu, a w szczególności użyte w nim sformułowanie "gdy wykaże", nie pozostawia wątpliwości, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Ocena sytuacji strony jest jednocześnie dokonywana w oparciu o złożone przez nią na urzędowym formularzu "PPF" oświadczenie, w razie konieczności uzupełnione w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy bowiem w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca, w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poza obowiązkiem złożenia oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym na formularzu urzędowym "PPF", przewidział także możliwość weryfikacji takiego oświadczenia.(por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 września 2018 r. , sygn. akt 812/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd doszedł do wniosku, że referendarz sądowy zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił przyznania skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że przyczyna orzeczonej odmowy było nieprzedłożenie przez skarżącego materiału źródłowego. Stanowisko to należy zaaprobować. Nie można bowiem uznać, że skarżący wykonał wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2018 r., w sytuacji, gdy w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia konkretnie wskazanych dokumentów źródłowych (m.in. ostatniej decyzji określającej wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego lub odcinek świadczenia emerytalnego za ostatni miesiąc, oświadczenia skarżącego wykazującego wielkość uzyskanych z pomocy prawnej środków pieniężnych, czy też tytuł egzekucyjny obciążający wnioskodawcę) skarżący nadesłał jedynie pismo, w którym wyjaśnił, że nie posiada wskazanych w wezwaniu dokumentów oraz, że w jego ocenie są one zbędne do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że strona wezwana do złożenia materiałów źródłowych winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Zadaniem Sądu jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Niezastosowanie się do wezwania referendarza do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wskazuje na brak woli współdziałania w zakresie ustalenia rzeczywistej sytuacji bytowej skarżącej. Należy nadto mieć na uwadze, że użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Mając powyższe na względzie i uznając zaskarżone postanowienie starszego referendarza, za prawidłowe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.