II SA/Lu 553/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. T. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.; dalej także: u.d.o.a.), odmówił M. T. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o działaczach opozycji i wyjaśnił, że we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych skarżący wskazał, że w okresie od [...] grudnia 1981 r. do [...] kwietnia 1982 r. był internowany za działalność opozycyjną. W ocenie organu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, że skarżący prowadził działalność opozycyjną lub podlegał represjom w rozumieniu przepisów ustawy o działaczach opozycji. Skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających spełnienie przez niego przesłanek z art. 2 ustawy, to jest, że przez okres co najmniej 12 miesięcy prowadził w sposób zorganizowany (w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi), oraz spełniającą przesłankę rygoru podlegania odpowiedzialności karnej w ówcześnie obowiązującym porządku prawnym, działalność na rzecz niepodległego bytu państwowego. Nie można również uznać, że skarżący podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. b) ustawy. Zdaniem organu, z twierdzeniami skarżącego o prowadzeniu działalności antykomunistycznej i doznanych represjach nie koresponduje w szczególności fakt zarejestrowania go jako tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" [...] kwietnia 1982 r. w czasie przebywania na internowaniu, a także, wynikająca z informacji przekazanych przez IPN, okoliczność, że w ramach współpracy powstały: teczka personalna (zawierająca 50 kart) i teczka pracy (zawierająca 9 kart) dotyczące tajnego współpracownika ps. "[...]", które zostały zniszczone [...] grudnia 1989 r. Oznacza to, że skarżący nie spełnił przesłanki określonej w art. 4 ustawy. Z uzasadnienia decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] kwietnia 2019 r., nr [...], wydanej w sprawie spełnienia przez skarżącego warunków, o których mowa w tym przepisie wynika, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej zostały odnalezione dotyczące skarżącego: 1) zapisy z dziennika rejestracyjnego WUSW Z. (sygn. akt IPN [...]), z których wynika, że skarżący został zarejestrowany [...] kwietnia 1982 r. przez Wydział II do numeru [...] jako TW pseudonim "[...]"; [...] listopada 1983 r. sprawę zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum do numeru [...], 2) zapisy z inwentarza materiałów archiwalnych sygn. I WUSW Z. dot. Materiałów archiwalnych o sygn. [...] (sygn. akt IPN [...] [...]), z których wynika, że akta archiwalne przekazane do Archiwum przez Wydział II WUSW Z. [...] listopada 1983 r. dotyczące skarżącego, nr [...], ps. "[...]", składały się z teczki personalnej i teczki pracy, 3) zapis z protokołu brakowania akt nr [...] (sygn. akt IPN [...], t. 3 z. 3), z treści którego wynika, że teczka personalna (zawierająca 50 kart) i teczka pracy (zawierająca 9 kart) dotyczące tajnego współpracownika ps. "[...]" zostały zniszczone [...] grudnia 1989 r. Ponadto w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta o sygn. IPN [...] - mikrofilm z akt [...], zawierające niekompletną teczkę personalną tajnego współpracownika ps. "[...]". Jak wynika z ww. protokołu brakowania akt nr [...], teczka personalna dotycząca wnioskodawcy zawierała 50 kart, zaś mikrofilm teczki personalnej, sygn. akt IPN Lu [...] zawiera jedynie część wytworzonych dokumentów (22 karty). Jak wynika z treści rezultatu pozyskania znajdującego się w ww. aktach skarżący "napisał własnoręczne zobowiązanie do współpracy. Nie przyjął pseudonimu. W związku z powyższym nadano nowo pozyskanemu TW ps. "[...]"." W tej sytuacji, stosownie do art. 4 ust. 2 omawianej ustawy, jak stwierdził organ, skarżący nie może być uznany za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. Pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, stanowią dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, których istnienie wyklucza możliwość uznania przesłanek wskazanych w art. 4 ustawy. Organ wskazał przy tym, że wydając tę decyzję wziął pod uwagę cele ustawy o działaczach opozycji zawarte w jej preambule. Stanowi ona bowiem, że uprawnienia wynikające z ustawy przysługują w uznaniu szczególnych zasług dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. Niezgodne z założeniami tej ustawy byłoby honorowanie osób, które podjęły współpracę ze zwalczającymi opozycję komunistycznymi organami bezpieczeństwa państwa. Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożył M. T., wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: - art. 5 ust. 1 u.d.o.a., polegające na odmowie skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, pomimo stwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż skarżący spełnił warunki, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b) i art. 4 u.d.o.a.; - art. 77 § 1 k.p.a., polegające na wadliwą ocenę okoliczności faktycznych potwierdzonych w znajdującej się w aktach sprawy decyzji o internowaniu skarżącego i błędne uznanie, że skarżący nie udowodnił przebywania w ośrodku odosobnienia, na podstawie art. 42 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18 ze zm.). Jednocześnie skarżący zwrócił się do Sądu o przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 995/18, na okoliczność, iż kwestia braku współpracy skarżącego z organami PRL-u została prawomocnie potwierdzona. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] lutego 2020 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącego popierając skargę podniósł, że zarzuty skarżącego znajdują potwierdzenie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 22 października 2019 r., sygn. akt II OSK 1831/19. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenia ma ocena, czy skarżący spełnia przesłanki do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, stosownie do art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Natomiast według ust. 2 tego artykułu, przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Zauważyć należy, że powyższy przepis uległ zmianie 12 czerwca 2019 r., zgodnie z art. 3 ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 992). Na mocy tej nowelizacji w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2 w cytowanym wyżej brzmieniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, że dokonując wykładni pojęcia dokumentu, użytego w art. 4 pkt 2 ustawy przed opisaną wyżej nowelizacją (obecnie art. 4 ust. 1 pkt 2), należy mieć na względzie treść art. 7 ustawy z 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1565 ze zm.; dalej: u.i.p.n.), z którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m. in. "wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji". Skoro przepis art. 4 pkt 2 ustawy . odnosi się do dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, nie mógł w tej sytuacji Prezes IPN kwestionować jako dokumentu określonych zapisów ewidencyjnych b. SB, a odnoszących się do faktu zarejestrowania osoby jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. W sytuacji zatem, gdy treść dokumentów, które zachowały się w archiwum IPN, odnoszących się do wnioskodawcy wskazuje, że został on przez organy bezpieczeństwa państwa zarejestrowany jako tajny współpracownik o określonym pseudonimie, a zarazem niekwestionowane jest, że teczka pracy i teczka personalna takiego tajnego współpracownika zostały złożone do archiwum, a następnie zniszczone, to należało uznać, że zachodziły przesłanki do wydania decyzji odmownej z uwagi na ziszczenie się przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy ( tak NSA w wyrokach z 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18 i z 26 września 2019 r., sygn. akt II OSK 3835/18). Co więcej, NSA w powołanym wyroku w sprawie II OSK 3835/18 jednoznacznie twierdził, że wszelkie ewentualne wątpliwości co do wykładni dawnego art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych zostały rozstrzygnięte opisaną wyżej nowelizacją. Zdaniem NSA, w aktualny stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, jakie w odniesieniu do skarżącego zachowały się w archiwum IPN, stanowią przeszkodę do wydania pozytywnej decyzji w aspekcie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 992) w art. 4 Udoa dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2 w brzmieniu: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Nowelizację Udoa potraktować zatem wypadnie nie jako nowość jurydyczną, ale sprecyzowanie pojęcia "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby" obiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej. Jeśli wziąć pod uwagę, że ustawodawca w art. 4 pkt 2 ustawy posłużył się określeniem "zachowały się" w odniesieniu do dokumentów o określonych cechach, dotyczących osoby ubiegającej się o status ujęty w przepisach ustawy, a odnalezionych w archiwum IPN, to zasadne będzie stwierdzenie, że powyższa nowelizacja ustawy nie przynosi nowości normatywnej, gdy idzie o ocenę tego rodzaju dokumentów w kontekście cyt. przepisu. W ocenie NSA, to prowadzi do wniosku, że ustawodawca przesądził, że tego typu dokumenty, jakie odnaleziono w archiwum IPN w rozpoznawanej sprawie dotyczącej skarżącego M. T., stanowią dokumenty wyczerpującymi przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy. (obecnie art. 4 ust. 1 pkt 2), co wyklucza możliwość wydania przez Prezesa IPN decyzji potwierdzającej status wnioskodawcy jako działacza opozycji antykomunistycznej. Sąd rozpoznający skargę w pełni podziela powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Natomiast stanowisko wyrażone w przywołanym przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie wyroku NSA z 22 października 2019 r., ( II OSK 1831/19) jest odosobnione w orzecznictwie NSA. Powyższe uwagi nie mają jednak znaczenia dla oceny zasadności skargi. Art. 5 ust.1 jasno stanowi, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Wynika z tego, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może w żadnym razie badać przesłanek o jakich mowa w art. 4 ustawy. Pozostaje to w kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Rację ma skarżący wskazując, że kwestia spełnienia warunków o jakich mowa w art. 4 ustawy została rozstrzygnięta wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lipca 2018 r., (IV SA/Wa 995/18 ) którym uchylono decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] stycznia 2018 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub represjonowanej z powodów politycznych. Sąd stwierdził wówczas, że odnalezione przez IPN dokumenty stanowią, w rozumieniu art. 7 ustawy o IPN, dokumenty. Powyższe nie oznacza to jednak automatycznie, że są dokumentami o jakich mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Analiza dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wskazuje, że jedynie deklaracja o lojalności oraz życiorys zostały podpisane przez skarżącego. Z dokumentów zgromadzonych przez IPN wynika natomiast, że skarżący został zidentyfikowany jako opozycjonista (działacz organizacji NSZZ "Solidarność") oraz był internowany w akcji "Jodła" w okresie od [...] grudnia 1981 r. do [...] kwietnia 1982 r. (za co - jak sam wskazał w skardze - otrzymał odszkodowanie). Sąd nie odnalazł wśród tych informacji jakiegokolwiek dokumentu, czy to podpisanego przez skarżącego czy świadczącego o tym, że istniały dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora, które zawierałby informacje informację przydatną dla pracy służb bezpieczeństwa i zostały przekazane tym służbom przez skarżącego jako tajnego informatora, a bez tych informacji dokumenty te nie mogłyby powstać. Należy podkreślić, że to zawartość zasobów archiwalnych powinna wskazywać na istnienie tego rodzaju dokumentów. Natomiast samo istnienie teczek w żadnym razie nie wskazuje, że osoba której dotyczyła teczka była tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa, który w ramach współpracy przekazywał informacje w postaci dokumentów wytworzonych przez nią osobiście lub przy jej udziale były wytwarzane określone dokumenty przez organ bezpieczeństwa. Podkreślenia wymaga, że w zgromadzonych dokumentach kilkakrotnie odnotowano odmowę współpracy przez skarżącego. Zauważyć należy, że wyrok ten nie został poddany kontroli instancyjnej, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II OZ 1433/18, oddalił zażalenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 995/18, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W konsekwencji wyrok ten stał się prawomocny. Stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, związany treścią tego wyroku, ponownie rozpoznając sprawę wydał decyzję z [...] kwietnia 2019 r., nr [...], stwierdzającą spełnienie przez skarżącego warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. Decyzja ta jest prawomocna i pozostaje w obrocie prawnym. W tej sytuacji, wobec jednoznacznego potwierdzenia przez właściwy organ administracji statusu skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie miał podstaw prawnych ku temu, by w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w niniejszej sprawie podważać w istocie stanowisko wyrażone w ww. decyzji ostatecznej, która – z mocy art. 16 ust. 1 k.p.a. – korzysta z domniemania prawidłowości. Dopóki zatem powyższa decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może kwestionować okoliczności w niej stwierdzonych, nawet odwołując się do preambuły ustawy i jej celów, co usiłował wykazać w zaskarżonej decyzji. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie jest niekwestionowane, że skarżący w okresie od [...] grudnia 1981 r. do [...] kwietnia 1982 r. był internowany, w ramach akcji "Jodła", za działalność opozycyjną, co potwierdzają bezspornie dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy, w tym decyzja Komendanta Wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w [...] z [...] grudnia 1981 r., nr [...], wydana na podstawie art. 42 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (k. 109-110 akt adm.), to obowiązkiem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było rozważenie wniosku z uwzględnieniem decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] kwietnia 2019 r. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U z 2018r. poz. 265 ). Jest to kwota [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego radcy prawnego i [...] zł uiszczonego wpisu od skargi. .