II SA/Lu 559/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2010 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 26 stycznia 2010 r. "pod względem orzeczonej sentencji" i orzekł o odmowie umorzenia należności dłużnika z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ podniósł, iż w dniu 26 stycznia 2010 r. wydał decyzję, którą odmówił odwołującemu umorzenia należności alimentacyjnych. Decyzja ta została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylona i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż B. Z. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe mimo, iż zamieszkuje w domu razem z matką. Obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera z tego tytułu rentę z KRUS w wysokości 675,10 zł, która po potrąceniach komorniczych wynosi 333,55 zł. Nadto otrzymuje zasiłek stały w kwocie 152,64 zł, który od maja 2010 r. wypłacany jest w pełnej wysokości. Organ wskazał również, iż w dniu 18 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy w L. podwyższył zasądzone na każde z trojga dzieci strony alimenty do kwoty po 350 zł miesięcznie (razem 1050 zł). Zatem - zdaniem organu - oznacza to, iż Sąd uznał, że sytuacja materialna odwołującego pozwala na podwyższenie alimentów. Dalej organ stwierdził, iż kwota zobowiązań odwołującego na dzień 6 maja 2010 r. wynosiła 40740,95 zł. Podkreślił, że nie jest instytucją która ma na celu przejmowanie kosztów utrzymania dzieci strony, gdyż obowiązek ten ciąży na rodzicach, jako osobach zobowiązanych do alimentacji swoich dzieci. Również posiadane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - zdaniem organu - nie stanowi przeciwwskazań do podjęcia przez odwołującego pracy zarobkowej. Reasumując organ pierwszej instancji wskazał, iż odwołujący nie czyni żadnych starań, aby zwiększyć wpłaty do komornika i zmniejszyć kwotę swoich zaległości lub wystąpić do sądu o obniżenie alimentów na swoje dzieci Od decyzji tej B. Z. wniósł odwołanie, opisując swoją sytuacje zdrowotną i materialną. Podniósł, iż z uwagi na posiadane schorzenia większość pieniędzy przeznacza na wykup lekarstw. Jego zdaniem jest całkowicie niezdolny do pracy, na co wskazują zaświadczenia lekarskie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] (zaskarżona w niniejszej sprawie) uchyliło opisaną powyżej decyzję organu pierwszej instancji i odmówiło B. Z. umorzenia należności w kwocie 40740,95 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż decyzja Wójta Gminy J. podlegała uchyleniu z przyczyn formalnych, tj. niezgodnego z prawem sformułowania sentencji, sprzecznej z treścią art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ pierwszej instancji rozpatrując ponownie sprawę na skutek uchylenia jego decyzji przez organ odwoławczy nie może utrzymywać w mocy własnej decyzji, gdyż decyzja ta została już wyeliminowana z obrotu prawnego. Odnośnie zaś odmowy umorzenia wypłaconych świadczeń alimentacyjnych Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną W ocenie organu odwoławczego sytuacja materialno-bytowa B. Z. uległa poprawie, na co jednoznacznie wskazują orzeczenia Sądu Rejonowego w L. podwyższające kwotę należnych jego dzieciom alimentów, które ani przed podwyższeniem ani obecnie nie są przez niego uiszczane. Zdaniem Kolegium, jeśli zobowiązany nie ma możliwości regulowania alimentów w zasądzonej wysokości to powinien wystąpić do Sądu o obniżenie ich kwoty. Ponadto w ocenie Kolegium istnieją przesłanki ku temu, że odwołujący spłaci przedmiotowe zadłużenie w przyszłości. Obecnie ma on bowiem 44 lata, a orzeczenie zaliczające go do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ważne jest do dnia 30 września 2011 r. Nadto z orzeczenia tego wynika, iż może on pracować w warunkach pracy chronionej. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego B. Z. podniósł, iż od wielu lat jest całkowicie niezdolny do pracy i stale musi przyjmować leki, w związku z czym ponosi duże wydatki na lekarstwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z cytowanego wyżej przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 powołanej ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Nie ulega zatem wątpliwości, że hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 cyt. ustawy uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych i należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych - jak wskazuje przepis - ze skutecznością egzekucji lub z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Działanie w ramach wspomnianego uznania administracyjnego oznacza, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących wydanie pozytywnej dla strony decyzji organ może, ale nie musi, wydać takowe rozstrzygnięcie. Powyższe w przełożeniu na niniejszą sprawę oznacza to, iż umorzenie należności dłużnika, również w części, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Do swobodnego uznania organu ustawodawca pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Wobec ustaleń dotyczących braku wywiązywania się skarżącego z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem trójki swoich dzieci wniosek inicjujący postępowanie rozpatrywany był w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak wskazano powyżej, przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek zawartymi w tym przepisie są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W związku z tym zasadnym jest przywołać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (niepubl.) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie bowiem na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Z dokonanej przez Sąd analizy akt niniejszej sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci: D., A. i K.. Obowiązek ten istnieje co najmniej od 2001 r. (wyrok Sądu Rejonowego w L. z 16 marca 2001 r.). W okresie do stycznia 2010 r. wysokość alimentów na dzieci wynosiła po 250 zł na każde z nich. Natomiast na skutek wyroków Sądu Rejonowego w L. z dnia 18 stycznia 2010 r. kwota należnych dzieciom skarżącego alimentów została podwyższona do kwoty po 350 zł na każde dziecko. W tym zakresie zasadnie organ podniósł, iż wysokość alimentów jest uzależniona nie tylko od uzasadnionych potrzeb osób uprawnionych, ale również od możliwości majątkowych i zarobkowych osoby zobowiązanej (art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Oznacza to, iż ustalając wysokość zobowiązań alimentacyjnych należy brać pod uwagę nie tylko wysokości aktualnych dochodów zobowiązanego lecz również jego potencjalne możliwości zarobkowe, Jak wynika z akt sprawy skarżący będący w wieku 44 lat obecnie przebywa na rencie w związku z orzeczoną przez Lekarza Rzeczoznawcę KRUS niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wynika z treści tego orzeczenie niezdolność ta ma charakter czasowy, tj. do lipca 2012 r. Wysokość świadczenia rentowego wynosi 661,80 zł miesięcznie (stan na marzec 2010 r.). Należność ta pomniejszona jest o comiesięczne potrącenia komornicze wynikające z egzekucji należności alimentacyjnych. Na dochód skarżącego składa się również zasiłek stały w kwocie 152,64 zł otrzymywany od miesiąca maja 2010 r. w pełnej wysokości (wcześniej 60% zasiłku było potrącane przez komornika). Skarżący zamieszkuje w domu swojej matki, zajmując jeden pokój o powierzchni 20 m2 z dostępem do wspólnej kuchni. Jak twierdzi prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący w ostatnim czasie przeprowadził remont domu oraz modernizację obejścia. W zakresie tych okoliczności B. Z. nie podniósł żadnych zarzutów. Za niezasadne należało również uznać twierdzenie skarżącego, iż jest on całkowicie niezdolny do pracy. Niezdolność ta istnieje, ale tylko w zakresie pracy w gospodarstwie rolnym i co więcej, obecnie ma ona charakter okresowy. Również z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 września 2011 r. Nie można zatem uznać, iż skarżący nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy. Z orzeczenia tego wprost wynika, iż skarżący może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Nadto, jakkolwiek bezspornym są okoliczności, iż skarżący leczy się z powodu dolegliwości zdrowotnych, nie można uznać, że ich charakter i rozmiar całkowicie wykluczają skarżącego z możliwości podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. Skarżący jest osobą samodzielną, zaradną i nie wymagająca pomocy osób trzecich. Okoliczność zaś, że oba wskazane powyżej orzeczenia zostały wydane na czas określony, pozwala przypuszczać, iż stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie, co oznacza, że istnieje potencjalna możliwość podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym lub innego zajęcia umożliwiającego spłatę zadłużenia alimentacyjnego. W tych okolicznościach zasadnie organ uznał, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń i zaliczek alimentacyjnych. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Ubocznie można również podnieść, że umorzenie przedmiotowych należności nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji skarżącego, gdyż ciąży na nim bieżące i stale powiększające się zadłużenie na rzecz wierzyciela alimentacyjnego, które nadal będzie egzekwowane przez komornika. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle dyspozycji cyt. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 omawianej ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Uwzględniając powyższe w ocenie Sądu organ odwoławczy należycie zbadał i uwzględnił sytuację materialną i rodzinną skarżącego, a wyprowadzone przez ten organ wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia należności. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)skargę należało oddalić.