II SA/Lu 580/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Gminy na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] ha, stanowiąca własność H. C., K. K., H. C. i W. P., została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] lutego 1977 r. z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej [...] w L. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). W dniu [...] stycznia 1990 r. działka ta stała się własnością Gminy L.. W dniu [...] maja 2014 r. K. K., H. C. i W. P., jako byłe właścicielki nieruchomości i spadkobierczynie H. C. (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] września 2010 r., [...] o nabyciu spadku) wystąpiły do Prezydenta Miasta L. z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości, wskazując, że nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., wobec wystąpienia przesłanek określonych w art. 24 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 26 § 2 pkt 1 k.p.a., Wojewoda L. wyłączył Prezydenta Miasta L. od rozpoznania tej sprawy i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L.. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], Starosta L. orzekł o zwrocie na rzecz H. C., K. K. i W. P. wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położonej w L. przy ul. [...], będącej własnością Gminy L., zobowiązując wnioskodawczynie do zwrotu kwoty [...]zł ustalonej tytułem odszkodowania za nabytą nieruchomość, stosowanie do udziałów w zwracanej nieruchomości. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm., dalej: u.g.n.), po rozpoznaniu odwołania Gminy L., Wojewoda L. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wojewoda podniósł, że w dacie nabycia zawnioskowanej do zwrotu działki, tj. w dnu [...] lutego 1977 r., była ona objęta Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Perspektywa, zatwierdzonym Uchwałą Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] czerwca 1969 r. Zgodnie z ustaleniami planu, nieruchomość ta przeznaczona była pod tereny mieszkalnictwa wysokiej intensywności (MW). Ustalono przy tym, że w zasobach archiwalnych nie ma plansz planu realizacyjnego obejmującego przedmiotowy teren w dacie wywłaszczenia. Organ wyjaśnił, że działka, której zwrotu domagają się wnioskodawczynie, jest niezagospodarowana, stanowi nieużytek porośnięty trawą, krzewami i drzewami, których nie można uznać za uporządkowaną i pielęgnowaną zieleń, dodatkowo na części nieruchomości znajdują się śmieci i gruz. Wojewoda podkreślił, że na nieruchomości nie zlokalizowano żadnych elementów infrastruktury osiedla mieszkaniowego, które stanowiłyby realizację celu wywłaszczenia, a umiejscowienie podziemnych sieci infrastruktury technicznej w granicach nieruchomości nie stanowi przeszkody do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda dodał, że wprawdzie dla prawidłowego funkcjonowania osiedla mieszkaniowego niezbędne są tereny znajdujące się nie tylko pod budynkami mieszkalnymi, zauważył jednak, że teren, który nie został przeznaczony pod budowę budynków mieszkalnych, powinien być również zagospodarowany w sposób zaplanowany i zorganizowany, a taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie. Na działce nr [...], jak podkreślił wojewoda, od czasu wywłaszczenia nie zrealizowano żadnego elementu osiedla, o którym mowa w Ogólnym Planie Zagospodarowania Przestrzennego Perspektywa, tj. budynku mieszkalnego, czy innego obiektu o charakterze ogólnomiejskim. Organ odwoławczy uznał, że skoro zawnioskowana do zwrotu nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, to stała się zbędna na ten cel w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. i jako taka podlega zwrotowi na rzecz uprawnionych osób. Wojewoda uznał za prawidłowy operat szacunkowy z dnia [...] grudnia 2014 r., określający wartość przedmiotowej nieruchomości według stanu na dzień wywłaszczenia oraz według stanu na dzień zwrotu, z którego wynika, że po wywłaszczeniu nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości o kwotę [...]zł, wskutek przeprowadzenia w obszarze działki [...] sieci ciepłowniczej i obciążenia gruntu prawem służebności przesyłu. Skargę na decyzję organu drugiej instancji wniosła Gmina L. reprezentowana przez Prezydenta Miasta L., zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nienależytą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n.; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 oraz art. 140 ust. 4 u.g.n., polegające na błędnej wykładni przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, skutkujące nieuzasadnionym przyjęciem, że nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, którym było budownictwo mieszkaniowe, pomimo, że na nieruchomości znajduje się infrastruktura techniczna, w tym sieć ciepłownicza, stanowiąca obsługę osiedla mieszkaniowego oraz w konsekwencji tego błędu - orzeczenie zwrotu nieruchomości i zobowiązanie wnioskodawców do zwrotu zmniejszonej kwoty zwaloryzowanego odszkodowania pomimo, że znajdująca się na nieruchomości sieć ciepłownicza stanowi realizację celu wywłaszczenia. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Według skarżącej, nietrafna jest podniesiona przez organ odwoławczy okoliczność, że skoro ani w akcie notarialnym umowy sprzedaży, ani w planie ogólnym zagospodarowania terenu nie wskazano, by na działce nr [...] miały przebiegać podziemne sieci uzbrojenia terenu, to tym samym usytuowanie ich na tej nieruchomości nie było związane z realizacją celu wywłaszczenia. Skarżąca podkreśliła, że cel nabycia nieruchomości określony w powołanych wyżej dokumentach podany został w sposób ogólny poprzez wskazanie, iż jest nim budowa osiedla mieszkaniowego. Skarżąca wskazała również, że nabycie działki nr [...] dokonane zostało około 40 lat temu, zatem nie należy domagać się wysokiego stopnia szczegółowości określenia celu nabycia. Cel ten został określony ogólnie jako budowa osiedla mieszkaniowego. Żaden z dokumentów "wywłaszczeniowych" nie wskazuje lokalizacji na przedmiotowej nieruchomości ani konkretnego budynku, ani sieci uzbrojenia terenu, czy też zieleni. Ponadto okoliczność, że na spornej nieruchomości nie został zrealizowany żaden budynek mieszkalny, nie może – w ocenie Gminy L. – przesadzać o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, gdyż urządzenia infrastruktury technicznej stanowią element większej całości, tj. sieci zaopatrującej w ciepło i wodę znajdujące się w sąsiedztwie budynki mieszkalne. Skarżąca podkreśliła, że na nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania znajdują się urządzenia techniczne oraz infrastruktury towarzyszącej niezbędne do korzystania z sąsiednich nieruchomości, na których znajdują się budynki mieszkalne. Urządzenia te w ścisły sposób wiążą się z celem dokonanego wywłaszczenia. Dlatego, jej zdaniem, nieuprawnione jest stwierdzenie organów, że nabyta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stała się zbędna wobec niezrealizowania celu jej nabycia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że objęta wnioskiem o zwrot działka nr [...], położona w L. przy ul. [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] lutego 1977 r. od H. C., K. K., H. C. i W. P. z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej [...] w L. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Na skutek uwłaszczenia działka ta stała się własnością Gminy L.. Z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika, że działka nr [...], objęta w dniu jej nabycia na rzecz Skarbu Państwa Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Perspektywa, zatwierdzonym Uchwałą Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] czerwca 1969 r., została oznaczona jako "teren mieszkalnictwa wysokiej intensywności (MW)". Tymczasem, jak prawidłowo ustaliły organy, działka ta stanowi obecnie nieużytek porośnięty trawą, krzewami i drzewami, które nie mają charakteru pielęgnowanej zieleni. Teren jest niezagospodarowany. Przez nieruchomość tę przebiegają sieci podziemne - energetyczna, kanalizacja deszczowa i sieć ciepłownicza, ponadto na nieruchomości istnieje studzienka kanalizacyjna. W myśl art. 216 ust. 1 u.g.n., do postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stosuje się odpowiednio przepisy art. 136 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 137 u.g.n., Stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n., z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części może wystąpić poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, jeżeli, stosownie do treści art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli cel, na który została wywłaszczona, nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.), Przedmiotem sporu pomiędzy Gminą L. a organami orzekającymi w niniejszej sprawie jest przyjęta przez te organy ocena, że istnienie podziemnej infrastruktury technicznej w postaci fragmentu sieci energetycznej, sieci ciepłowniczej i kanalizacji deszczowej nie stanowi realizacji celu wywłaszczenia, co czyni działkę nr [...] zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 u.g.n. W rozpoznawanej sprawie ograny zasadnie uznały zbędność wywłaszczonej działki nr [...] na cel, na który została ona wywłaszczona, tj. na budowę osiedla mieszkaniowego Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej [...] w L. (tereny mieszkalnictwa wysokiej intensywności). Przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględnić nie tylko budowę budynków mieszkalnych, ale również budowę innych obiektów takich jak: pawilony handlowe i usługowe, szkoły, garaże, parkingi, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (por. m. in. wyrok NSA z 30 czerwca 2000 r., I SA 1088/99, wyrok WSA w Lublinie z 24 stycznia 2013 r., II SA/Lu 1023/12, CBOSA). Na zawnioskowanej do zwrotu działce nie istnieje ani budynek mieszkalny, ani żaden inny wymieniony wyżej obiekt składający się na osiedle mieszkaniowe. Nie można również uznać za realizację celu wywłaszczenia umieszczenia pod powierzchnią działki elementów infrastruktury technicznej nawet wówczas, jeżeli są związane z funkcjonowaniem obiektów znajdujących się na osiedlu mieszkaniowym. Samo umieszczenie urządzeń infrastruktury technicznej na niezabudowanej działce, na której nie znajdują się żadne budynki, czy choćby urządzona zieleń osiedlowa, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie uniemożliwia zwrotu na rzecz dawnych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej bądź nabytej na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2006 r., I SA/Wa 777/06, wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 lipca 2008 r., II SA/Kr 556/08, wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 października 2008 r., II SA/Łd 664/08, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 r., II SA/Po 158/11, wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 stycznia 2013 r., II SA/Lu 1023/12, CBOSA). Sieci przesyłowe są realizowane na nieruchomościach o zróżnicowanym statucie własnościowym, a okolicznością notoryjną, nie wymagającą przeprowadzania dowodu, jest fakt, że w wielu przypadkach przebiegają na nieruchomościach nie będących własnością Skarbu Państwa. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie są częściami składowymi nieruchomości, o ile wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego). Prawo cywilne pozwala na uregulowanie relacji między właścicielem gruntu a właścicielem sieci (urządzeń pozwalających na przesyłanie energii, cieczy, gazów, itp.). Tym samym nie ma przeszkód do zwrotu nieruchomości, na której wybudowano urządzenia infrastruktury technicznej na rzecz byłego właściciela, a ustalenie sposobu i warunków korzystania z takich sieci między właścicielem nieruchomości a odbiorcą jest poza przedmiotem rozpoznawanej sprawy. W tej sytuacji organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że istnieje podstawa do zwrotu wnioskodawczyniom działki objętej niniejszym postępowaniem, bowiem cel wywłaszczenia na tej działce nie został zrealizowany. Prawidłowe jest również rozstrzygniecie organów w przedmiocie zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n., w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji. W myśl art. 217 ust. 2 u.g.n., osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie waloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości, (art. 140 ust. 2 u.g.n.). W niniejszej sprawie kwota [...]zł orzeczonego do zwrotu odszkodowania została ustalona po zwaloryzowaniu odszkodowania za tę nieruchomość przyznanego byłym właścicielom działki w dniu [...] lutego 1977 r. w wysokości [...] zł i uwzględnieniu denominacji, a także pomniejszeniu o kwotę [...]zł, odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości wskutek przeprowadzenia na tej działce sieci ciepłowniczej i obciążenia gruntu prawem służebności przesyłu. Tak ustalona kwota odszkodowania podlegającego zwrotowi odpowiada dyspozycji art. 140 ust. 1, 2 i 4 u.g.n. w związku z art. 217 ust. 2 u.g.n. Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).