II SA/Lu 590/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w H. – działając z upoważnienia Burmistrza Miasta H. – uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] czerwca 2012 r., przyznającą K. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem K. S. na okres od 1 czerwca 2012 r. do 31 maja 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 31 grudnia 2012 r. żona K. S. – A. S. złożyła oświadczenie, z którego wynikało, że od dnia 6 października 2012 r. K. S. nie mieszka z nią i ich synem K., w związku z czym dziecko pozostaje pod jej opieką. Do oświadczenia dołączyła postanowienie Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2012 r., [...], z którego wynika, że K. S. ograniczono władzę rodzicielską do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dziecka dotyczących nauki, leczenia i miejsca pobytu. Następnie, w dniu 28 stycznia 2013 r. A. S. oświadczyła do protokołu, że K. S. przebywa pod opieką ojca – K. S. dwa dni w tygodniu, nie zostając u niego na noc, zaś pozostałe dni tygodnia spędza pod wyłączną opieką matki. Z kolei K.S. wyjaśnił, że sprawuje opiekę nad synem trzy – cztery dni w tygodniu. W trakcie pobytu u niego dziecko ma zabezpieczone wszelkie potrzeby, łącznie z leczeniem. Do oświadczenia K. S. dołączył harmonogram wizyt, które odbył z synem w Centrum Autyzmu w L., z którego wynika, że w okresie od 28 września 2012 r. do 25 stycznia 2013 r. dziecko było dziesięciokrotnie konsultowane w tej placówce. Dodatkowo wskazał, że stan zdrowia syna był w tym okresie dwukrotnie konsultowany w Przychodni Specjalistycznej w C. W ocenie organu, K. S. nie spełnia przesłanek do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymywanie przez niego kontaktu z dzieckiem wyłącznie dwa, trzy razy w tygodniu przez kilka godzin w ciągu dnia nie powoduje bowiem konieczności rezygnacji bądź niepodejmowania przez niego zatrudnienia. Organ podkreślił, że przedłożony harmonogram wizyt w Centrum Autyzmu w L. potwierdza częstotliwość kontaktów z synem, ponadto syn uczęszcza do niepublicznego przedszkola dla dzieci niepełnosprawnych w H., gdzie ma zapewnioną opiekę. Organ uznał zatem, że brak jest podstaw do przyznania K. S. wnioskowanego świadczenia pomimo, że podejmuje on działania w zakresie rehabilitacji dziecka oraz uczęszcza z nim na wizyty u lekarzy specjalistów. Sprawowana przez niego opieka ma bowiem – zdaniem organu – charakter jednie uzupełniający w stosunku do opieki sprawowanej przez matkę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania K. S. od decyzji organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało tę decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że pomimo niewyjaśnienia dostatecznie rozbieżności co do ilości dni i godzin, w których K. S. sprawuje opiekę nad synem, nie można uznać, że opieka ta ma charakter stały. Taką opiekę wykonuje bowiem matka dziecka, której została powierzona władza rodzicielska nad małoletnim K. S. Władza rodzicielska wnioskodawcy została natomiast ograniczona postanowieniem Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2012 r., sygn. akt [...], który określił zakres jego kontaktów z dzieckiem. Ograniczenie to – zdaniem Kolegium – wyklucza możliwość sprawowania przez K. S. stałej opieki nad synem, czego nie zmienia treść wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] marca 2013 r., [...], rozwiązującego przez rozwód małżeństwo A. S. i K. S., w którym ustalono zakres i rodzaj kontaktów K. S. z synem. Pomimo, że dowozi on syna na konsultacje specjalistyczne związane z leczeniem, wykonywana przez niego opieka ma charakter jedynie dorywczy i wynika z obowiązków rodzicielskich. Nie jest to jednak – w ocenie Kolegium – opieka wykonywana w zakresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem wnioskodawca nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na powyższą decyzję K. S. zażądał uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podkreślił, że pomimo, iż władza rodzicielska nad małoletnim K. S. została mu ograniczona, nie wynikało to z zarzutów co do sposobu jego dbania o dobro syna. Wskazał na niekonsekwencję powoływanego orzeczenia Sądu Okręgowego w Z., które z jednej strony ogranicza jego władzę rodzicielską do uzyskiwania informacji o istotnych sprawach dziecka, zaś z drugiej strony zobowiązuje go do opieki nad synem w zakresie uniemożliwiającym mu świadczenie pracy. Skarżący podkreślił, że to on codziennie odbiera syna z przedszkola, a następnie opiekuje się nim aż do momentu odwiezienia go samochodem na nocleg do matki. To on również ponosi pełne koszty terapii syna w Centrum Autyzmu w L. Zdaniem skarżącego, sprawowana przez niego opieka ma zatem charakter stały. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o jej o oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium, jedynie powierzenie skarżącemu władzy rodzicielskiej wyrokiem sądu lub zmiana postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2012 r. może zmienić jego sytuacje faktyczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały bowiem wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było uchylenie rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawnym synem K. S.. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do ust. 1b pkt 1 tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia. Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że syn skarżącego K. S. legitymuje się orzeczeniem uznającym go za osobę niepełnosprawną od urodzenia, ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w H. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] – k. 9 akt. adm.). Poza sporem pozostaje również że skarżący, jako ojciec niepełnosprawnego K. S., należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania w związku ze sprawowaną nad nim opieką świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji zakwestionowały natomiast w niniejszej sprawie możliwość sprawowania przez skarżącego opieki nad synem w sposób stały. Zdaniem organów, możliwość tę wyłącza fakt, iż postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Z., zabezpieczając powództwo A. S. o rozwód, powierzył jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem K. S., orzekając jednocześnie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej ojca do prawa uzyskiwania informacji o istotnych sprawach dziecka dotyczących nauki, leczenia i miejsca pobytu. Mając na uwadze treść powyższego orzeczenia, organy przyjęły, że zakres opieki nad K. S. sprawowanej przez skarżącego ma charakter jedynie dorywczy i uzupełniający wobec opieki wykonywanej przez matkę dziecka i nie sposób jej uznać za opiekę stałą, przez co nie daje ona podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu, stanowisko organów w powyższej kwestii jest co najmniej przedwczesne, albowiem nie zostało należycie wyjaśnione, jaki w istocie jest zakres i rzeczywisty charakter opieki skarżącego nad synem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy sam przyznał, że niewyjaśnione zostały dostatecznie rozbieżności co do ilości dni i godzin opieki, w których skarżący sprawuje opiekę nad synem. Stwierdzenie mimo tego, że opieka ta nie ma charakteru stałego, należy więc ocenić jako dowolne. Błędnym jest przekonanie organów, że już sam fakt ograniczenia władzy rodzicielskiej skarżącemu automatycznie wyklucza możliwość sprawowania przez niego stałej opieki i świadczy o tym, że wykonywana przez niego opieka ma charakter jedynie uzupełniający wobec opieki sprawowanej przez matkę, której powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Ocena ta nie uwzględnia bowiem, w jakim zakresie władza rodzicielska skarżącego została ograniczona. Należy ponadto zauważyć, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] marca 2013 r., [...], rozwiązującego przez rozwód małżeństwo A. S. i K. S., wydanego przed rozpoznaniem niniejszej sprawy przez organ odwoławczy, skarżący, w ramach pozostawionych mu uprawnień wobec dziecka, ma zagwarantowany z nim regularny, niemal codzienny (za wyjątkiem niedziel), kilkugodzinny kontakt, a w piątek i w sobotę dziecko przebywa ze skarżącym w zasadzie przez całe te dni, łącznie z noclegiem. Z przedstawionego przez skarżącego pisma Dyrektora Niepublicznego Przedszkola Specjalnego w H. z dnia [...] maja 2013 r. wynika, że w dniach od poniedziałku do czwartku odbiera on syna z przedszkola ok. 12:30, zaś w piątki już o godzinie 8:30, by wspólnie z nim uczestniczyć w zajęciach terapeutycznych w Centrum Autyzmu w L. W tej sytuacji, skoro niepełnosprawny K. S. przebywa pod opieką ojca regularnie przez kilka godzin dziennie, ojciec odbiera go z przedszkola i przygotowuje mu posiłki, i to ojciec jest czynnie zaangażowany w jego terapię, nie sposób wykluczyć, że to właśnie opieka sprawowana przez ojca w ramach pozostawionej mu władzy rodzicielskiej ma charakter stały i przewyższa w swym zakresie opiekę wykonywaną przez matkę. W żadnym razie opieki tej nie można zaś określić – jak uczyniły to organy – jako doraźnej. Dla wykonywania stałej opieki nie jest bowiem konieczne wspólne zamieszkiwanie z osobą jej wymagającą (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 761/10 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zdaniem sądu, nie sposób również wykluczyć, że opieka sprawowana przez skarżącego nad synem uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Jeżeli bowiem opieka ta jest wykonywana w pełnym wymiarze czasowym, w jakim skarżący ma zagwarantowany kontakt z dzieckiem, tj. skarżący wykonuje ją przez klika godzin w każdy dzień powszedni, przeważnie zaś w godzinach od ok. 12:30 do 17:00, uprawnionym może być stwierdzenie, że znalezienie przez niego pracy, która nie kolidowałaby z tymi obowiązkami, jest znacznie utrudnione, a wręcz niemożliwe. W związku z powyższym należy stwierdzić, że dla dokonania należytej oceny, czy zakres opieki, jaką skarżący sprawuje nad synem, uzasadnia przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, koniecznym było ustalenie jej rzeczywistego wymiaru oraz porównanie jej z zakresem opieki, jaką nad K. S. sprawuje jego matka w czasie, gdy dziecko to przebywa przy niej. W niniejszej sprawie organy, orzekając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, nie dokonały jednak rzetelnych ustaleń co do tych kwestii, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczne jest zatem ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ pierwszej instancji, który oceniając, czy skarżący sprawuje stałą opiekę nad synem i czy opieka ta wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia, uwzględni wnioski zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Oceniając powyższe okoliczności, organ będzie miał na uwadze, że zgodnie z art. 75 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest niezgodne z prawem. W szczególności zaś organ rozważy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., w ramach którego ustali, w jakim zakresie opiekę nad niepełnosprawnym K. S. sprawuje jego matka. Kwestia ta ma bowiem zasadniczy wpływ na ocenę, które z rodziców tego dziecka sprawuje nad nim opiekę o charakterze podstawowym, a które opiekuje się nim jedynie w zakresie uzupełniającym. Wątpliwości Sądu budzi ponadto zasadność uchylenia przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2012 r. w całości. Zważyć bowiem należy, że decyzją tą organ przyznał K. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem K. S. na okres od 1 czerwca 2012 r., zaś – jak wynika z akt niniejszej sprawy – zmiana sytuacji osobistej skarżącego będąca przesłanką uchylenia przedmiotowej decyzji miała miejsce dopiero w dniu 6 października 2012 r. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącego o przyznanie mu przez sąd wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, należy wyjaśnić, że w myśl przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), uprawnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego są ograniczone do orzekania o charakterze kasacyjnym. Sąd administracyjny nie może zatem wkraczać w kompetencje organu administracji publicznej zastępując go w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Z tych wszystkich względów sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.