II SA/Lu 610/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski - sprawozdawca, Protokolant Referent-stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2005 r. sprawy ze skargi A.J.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przesłania według właściwości do Wojewody wniosku skarżącego w sprawie zwrotu nieruchomości rolnych oddala skargę. We wniosku z dnia 21 grudnia 2004 r złożonym do Wójta Gminy A.P. domagał się zwrotu dwóch gospodarstw rolnych należących do jego krewnych M.K. i J.K., przejętych przez Skarb Państwa w zamian za renty na podstawie decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] marca 1976 r znak : [...] i z dnia [...]marca 1976 r znak : [...]. Postanowieniem z dnia [...]stycznia 2005 r powyższy wniosek Wójt Gminy przekazał do rozpoznania Agencji Nieruchomości Rolnej Oddział w L. Ta z kolei wniosek przekazała do Starosty. Starosta uznając się za niewłaściwym do jego rozpoznania postanowieniem z dnia [...]marca 2005 r przekazał wniosek do Wojewody . Na powyższe postanowienie zażalenie złożył A.P.. Domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Staroście do rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia dowodził, iż Starosta wykonując zadania w imieniu Państwa powinien podjąć stosowną decyzję , a nie unikać odpowiedzialności. Jego zdaniem, sprawa jest jasna i oczywista. Pomimo przejęcia ziemi przez Państwo , faktycznie była ona przez niego użytkowana, w takiej części , w jakiej nadawała się do uprawy. Skoro jest prawnym następcą zmarłych krewnych nie ma podstaw do odmowy jej zwrotu. Po rozpoznaniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...]maja 2005 r znak : [...] uchyliło zaskarżone postanowienie i umorzyło postępowanie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia zaznaczono, iż organ I instancji nie przeanalizował, i nie zażądał skonkretyzowania przedstawionego przez stronę wniosku. W uzasadnieniu postanowienia podaje , że wniosek dotyczy zwrotu nieruchomości , a zainteresowany kwestionuje decyzję o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Organ winien zatem ustalić , czy strona domagała się zwrotu gospodarstwa rolnego czy kwestionując decyzję o przejęciu wnosiła o stwierdzenie jej nieważności. Powyższe ustalenia wskazywałyby trafność wydanego postanowienia o właściwości organu. Kolegium przypomniało, iż sprawa dotyczy nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U Nr 21, poz.118).W obowiązującym stanie prawnym żaden przepis nie daje podstawy prawnej do orzekania o zwrocie gospodarstw rolnych. Według przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U Nr 133, poz.872 ze zmianami ) do właściwości Starostów przeszły , jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej , jako zadania z zakresu administracji rządowej , określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów. Zatem , gdyby tego typu sprawy były rozstrzygane obecnie , właściwym organem byłby starosta jako organ jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast zgodnie z art.17 pkt.1 kpa organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są Samorządowe Kolegia Odwoławcze. Zgodnie natomiast z art.7 pkt.4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r o administracji rządowej w województwie ( Dz.U Nr 91 , poz.577 ze zmianami ) wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa, tylko wówczas, jeśli ustawy szczególne tak stanowią. Zdaniem Kolegium, jeśli strona wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa , w sytuacji , gdy nie ma podstaw do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości , to wówczas brak jest przepisu szczególnego, który wskazywałby na wojewodę jako organ wyższego stopnia. Właściwym do rozpoznania sprawy jest zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.P. wnosił o uchylenie postanowienia Kolegium i wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Skarżący stwierdził, iż organa władzy zabierając gospodarstwa rolne zarzuciły ich właścicielom , że ziemia nie jest należycie uprawiana . Przyznano im renty rolnicze , których przyjęcia przez dłuższy czas odmawiali. Według skarżącego odebranie gospodarstw było kradzieżą w imieniu złodziejskiego komunistycznego prawa i mienie powinno być zwrócone pokrzywdzonym lub ich spadkobiercom. Zwrócił uwagę , że nie może odzyskać nieruchomości, gdyż nie wiadomo jaki urząd jest kompetentny do rozstrzygnięcia tej sprawy. Skarżący podkreślił, iż otrzymał zawiadomienie z Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Państwa w zamian za rentę gospodarstwa J.K., położonego w miejscowości R. gm. T. Jednak gospodarstwo o którym mowa leży w miejscowości R.. Skarżący zwrócił uwagę także na inne błędy dotyczące dat jakim opatrzone są kolejne pisma Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Należy przede wszystkim wyjaśnić, iż prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze potraktowało złożony wniosek o zwrot gospodarstw rolnych jako żądanie stwierdzenia nieważności wymienionych w nim decyzji z 1976 r . Podyktowane jest to w sposób oczywisty treścią pisma skarżącego z dnia 29 kwietnia 2005 r , w którym jako podstawę prawną swojego żądania podaje art.156 § 1 pkt.7 kpa, obstając jednocześnie przy tezie , iż wadą prawną decyzji były fałszywe materiały mówiące o zaniedbaniu ziemi będącej przedmiotem przekazania na rzecz Państwa w zamian za renty. Poczynione w takim kontekście ustalenia zmierzające do wyjaśnienia sprawy , czyniły skargę pozbawiona podstaw. Za odmiennym stanowiskiem nie mogły przemawiać argumenty podniesione w skardze, skoro przedmiotem rozpoznania Sądu nie było stwierdzenie nieważności omawianych decyzji, ale wyłącznie kwestia wskazania organu właściwego do rozpoznania tej sprawy. Bez wątpienia postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie. Jak się przyjmuje postępowanie w trybie nadzwyczajnym ma za przedmiot dalszy byt prawny samej decyzji z doniosłymi wadami określonego rodzaju , a więc nie dotyczy ono tych praw lub obowiązków o których rozstrzygnięto w decyzji, lecz jej samej , jako wadliwego aktu administracyjnego ( Janusz Borkowski – Nieważność decyzji administracyjnej Zachodnie Centrum Organizacji Zielona Góra 1997 str.137 ). Właściwość rzeczową organu administracji do stwierdzenia nieważności decyzji , jest oceniana według przepisów prawa materialnego , które stanowiły podstawę ustalania właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji ( wyrok SN z dnia 3 września 1998 r. sygn. akt III RN 83/98 OSN 1999/9/293 ). Istotny problem powstaje wtedy, gdy w stanie prawnym obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma organu , którego właściwości rzeczowej przypisana była dotychczas ta sprawa. Od tego bowiem uzależnione jest wskazanie organu wyższego stopnia , który w rozumieniu art.157 kpa jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji. Przyjmuje się , iż w przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach, a następnie ustala się organ wyższego stopnia ( B.Adamiak, J.Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz Wydawnictwo C.H.Beck 2004 str.741). Decyzje w sprawie objętej skargą zostały podjęte przez Naczelnika Gminy na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U Nr 21, poz.118). Ustawa ta została następnie uchylona przez ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz.U Nr 32. poz.140 ), która kompetencje w omawianym zakresie pozostawiła Naczelnikowi Gminy jako organowi administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa ta została następnie uchylona przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( tekst jedn. Dz.U z 1989 r Nr 24, poz. 133 ). Jej art.59 ust.3 stwierdzał, iż przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następuje w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Art.5 pkt.19 lit.b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy , a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U Nr 34, poz.198 ) obowiązujący od dnia 27 maja 1990 r. sprawy przekazania gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę lub emeryturę oddał do właściwości organu rządowej administracji ogólnej. Zmiana w tym zakresie została wprowadzona przez ustawę z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U Nr 133, poz.872 ze zmianami ). Stosownie do jej art.94 określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje tych organów, jeśli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej, przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej , do właściwości Starostów. W obecnym stanie nie ma przepisów określających właściwość organów do których należy omawiana kategoria spraw. W tej sytuacji należy przyjąć wynikające z art.6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r o samorządzie gminnym ( tekst jedn. Dz.U z 2001 r. Nr 142, poz.1591 ze zmianami ) domniemanie kompetencji gminy. Skoro tak, to organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponieważ to ono z mocy art.17 ust.1 kpa jest organem wyższego stopnia w stosunku do organów samorządu terytorialnego, chyba , że przepisy szczególne stanowiłyby inaczej (co do zadań własnych i zleconych por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2002 r. sygn. akt I SA 3120/01 LEX 81672, wyrok SN z dnia 13 lutego 2003 r. sygn. akt III RN 35/02 Wokanda 2004/4/22). Wobec braku takich przepisów założenie przyjęte zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2003 r sygn. akt II SA 3748/02 LEX nr 126790, postanowienie NSA z dnia z dnia 30 września 2004 r sygn. akt OW 105/04 ONSA i WSA 2005/4/81, post. NSA z dnia 1 marca 2002 r sygn. akt I SA 3120/01 LEX 81672, patrz jednak postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2004 r sygn. akt OW 142 / 04 nie publikowane ). Sąd zwrócił natomiast uwagę na błędne wskazanie w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarówno daty jak i oznaczenia postanowienia Starosty będącego przedmiotem zażalenia. Nosi ono oznaczenie [...] i datę [...]marca 2005 r. a nie jak podano w zaskarżonym postanowieniu [...] i datę [...] marca 2005 r. Błędne oznaczenie postanowienia podtrzymano także w odpowiedzi na skargę. Błąd ten nie został sprostowany w trybie art.113 § 1 kpa. Sąd uznał jednak, iż jest to oczywista omyłka organu odwoławczego. Z akt sprawy wynika bowiem w sposób jednoznaczny jakie rozstrzygnięcie było przedmiotem zaskarżenia, a jego właściwe oznaczenie zostało podane w uzasadnieniu postanowienia Kolegium. Z powyższych względów na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U Nr 153 poz.1270 ze zmianami ) skargę należało oddalić.