II SA/Lu 621/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska - Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2024r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 12 czerwca 2024r., znak: SKO.4000.ŚW/1428/23/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 12 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. K. reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika od decyzji wydanej przez Burmistrza Miasta Parczew z dnia 30 października 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek z 8 sierpnia 2024 r. Organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia podniósł, że deklarowany przez wnioskodawczynię zakres opieki nad matką nie wymaga od niej rezygnacji z aktywności zawodowej, a ponadto nie zostało spełnione kryterium wieku, wymagane w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ w świetle orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. z 18 stycznia 1993 r. brak jest możliwości ustalenia od kiedy datuje się niepełnosprawność matki skarżącej. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 17 ust 1b u.ś.r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało odwołanie za niezasadne (z innych przyczyn niż wskazane w odwołaniu) podzielając jedynie zarzut, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącej po upływie okresów, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie ma znaczenia, gdyż stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym wyrokiem, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno odbywać się z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności matki skarżącej była więc błędna. Kolegium rozpoznając odwołanie strony zwróciło uwagę na zmianę przepisów regulujących przyznawanie świadczeń pielęgnacyjnych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy, ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz.1429). W stosunku do wniosków złożonych do dnia 31 grudnia 2023 r., spełniających wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r. Podkreśliło, że w sprawie zaistniała - przede wszystkim - negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci ustalonego na rzecz strony prawa do zasiłku dla opiekuna. Decyzją Burmistrza Miasta Parczew z 18 września 2014 r. został przyznany stronie zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad matką na okres od 1 września 2014 r. na czas nieokreślony. Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona zwróciła się z prośbą o zamianę zasiłku dla opiekuna na świadczenie wnioskowane w niniejszym postępowaniu. SKO wskazało, że dopiero uchylenie przez organ pierwszej instancji decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego najpóźniej do 31 grudnia 2023 r. byłoby podstawą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt istnienia w obrocie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna, zatem przed 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła skargę, w której wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik strony zarzucił naruszenie: - art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna; - art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawczyni wskazała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z pobierania zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, "p.p.s.a."), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wniosek ten podlegał rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (powoływanej wyżej jako u.ś.r.), w szczególności jej art. 17. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., a w konsekwencji – czy możliwe było przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna, gdyż według twierdzeń jej pełnomocnika dokonała ona wyboru świadczenia składając wniosek w niniejszym postępowaniu. W ocenie Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdzeniem powyższego jest treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., która wprost potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem. Przywołane unormowania mają jeden wspólny cel w postaci uniemożliwienia kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Nie jest więc możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz zmaterializowanie się tego oświadczenia w postaci ustania dotychczasowego prawa. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 28 września 2021 r., II SA/Ol 718/21). Kolegium odnotowało fakt, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zawarła oświadczenie w sprawie rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna (wniosła o zamianę zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne – k. 146 akt adm.). Należy podkreślić okoliczność wielokrotnie wskazywaną w analogicznych sprawach, że sądy administracyjne krytycznie oceniają wymagania organów, aby beneficjenci najpierw wnosili o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, a dopiero po wydaniu decyzji w tym przedmiocie wnosili o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając przecież pewności czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku dla opiekuna, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. przykładowo wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że zawarte w podobnych oświadczeniach sformułowania, że skarżący "zrezygnuje" z zasiłku nie oznacza, że nie dokonał jeszcze wyboru, które spośród przysługujących mu świadczeń woli. Jeżeli organ ma wątpliwości co do treści oświadczenia, powinien wezwać stronę do sprecyzowania oświadczenia. Z uwagi na zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, nie było możliwe przyznanie skarżącej korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego bez usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznających zasiłek dla opiekuna. Okoliczność ta mimo, że Sąd nie podzielił w tej części argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji Kolegium, nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia. Sąd w całości podzielił natomiast ustalenia organu I instancji dotyczące niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką (a zatem zbędne było wzywanie strony przez organ do sprecyzowania wniosku w przedmiocie wyboru świadczenia). Jak ustalił organ obecnie sytuacja zdrowotna matki skarżącej jest stabilna. Znajduje się ona pod opieką lekarską, ale nie wymaga leczenia farmakologicznego. Pomimo posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności większość czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem wykonuje samodzielnie. Pomoc skarżącej ogranicza się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. A zatem K. S. nie tylko nie wymaga całodobowej opieki, ale to ona pomaga wnuczce, z którą zamieszkuje, w prowadzeniu gospodarstwa domowego i opieką nad małoletnią córką ( z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej sama robi zakupy, odbywa wizyty lekarskie, przebywa z prawnuczką na placu zabaw – k.159 – 160 akt adm.). W związku z powyższymi ustaleniami organu I instancji (których nie zakwestionował pełnomocnik skarżącej) uznać należy, że decyzja organu odwoławczego mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.