II SA/Lu 650/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...]nr [...]. Decyzją z dnia 3 czerwca 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania E. P. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia 5 lutego 2013 r., nr [...], odmawiającej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organ pierwszej instancji powołaną wyżej decyzją odmówił przyznania stronie wnioskowanych przez nią świadczeń z uwagi na przekroczenie kwoty dopuszczalnego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium, za organem pierwszej instancji, wskazało, że wniosek E. P. o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniej córki A. P. i pełnoletniej córki A. P. wpłynął do tego organu w dniu 22 stycznia 2013 r. Na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia 17 stycznia 2013 r. ustalono, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od K. P. jest bezskuteczna. Zgodnie z protokołem ugody Sądu Rejonowego w P. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 20 lutego 2009 r., [...], na rzecz osób uprawnionych zostały zasądzone alimenty w kwocie po 700,00 zł miesięcznie. Z oświadczeń E. P. wynika, że osoby uprawnione kontynuują naukę w roku akademickim/szkolnym 2012/2013 odpowiednio: A. P. w szkole wyższej a A. P. w szkole ponadgimnazjalnej. E. P. uzyskała w 2011 r. (przez 12 miesięcy) dochód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu w wysokości 19 931,28 zł, który następnie po pomniejszeniu o kwotę 0,00 zł podatku należnego, 2 961,36 zł składek na ubezpieczenie społeczne, 1 677,48 zł składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł 15 292,44 zł (19 931,28 zł - 0,00 zł – 2 961,36 zł – 1 677,48 zł), to jest miesięcznie 1 274,37 zł (15 292,44 zł ÷ 12 miesięcy). Pełnoletnia córka A. P. w 2011 r. również uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c I 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskany z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie, który nie zostanie uwzględniony przy obliczaniu dochodu rodziny zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy, ponieważ utraciła go przed złożeniem wniosku i nie uzyskała innego dochodu, zaś obecnie kontynuuje ona naukę w szkole wyższej. Dodatkowo w roku kalendarzowym 2011, poprzedzającym okres zasiłkowy, rodzina wnioskodawczyni osiągnęła dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych uzyskane z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 25 750,06 zł (9,4915 ha przeliczeniowych x 226,08 zł x 12 miesięcy), to jest miesięcznie 2 145,84 zł (25 750,06 zł ÷ 12 miesięcy). Dnia 13 września 2012 r. nastąpiło zbycie gruntów o powierzchni 6,9895 ha przeliczeniowych. Jednakże ta zmiana nie zostanie uwzględniona przy wyliczeniu dochodów rodziny, gdyż zapisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewidują innego wyliczenia dochodu uzyskanego z gospodarstwa w przypadku zbycia części gruntów. Prócz tego dochód rodziny stanowiły alimenty otrzymane na rzecz dzieci w wysokości 2 600,00 zł (to jest miesięcznie 216,66 zł). Rodzina wnioskodawczyni osiągnęła zatem w 2011 r. łączny dochód w kwocie 43 642,50 zł (15 292,44 zł + 25 750,06 zł + 2 600,00 zł). Miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wyniósł 3 636,88 zł (43 642,50 zł ÷ 12 miesięcy), to jest w przeliczeniu na osobę 1 212,29 zł (3 636,88 zł ÷ 2 osoby). W związku miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium uprawniające 725,00 zł o kwotę 487,29 zł. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko tego organu i jego argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła E. P., podnosząc, iż decyzja ta jest dla niej krzywdząca. Do skargi dołączyła kopię umowy dzierżawy zawartej w dniu 15 stycznia 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem w dniu 10 grudnia 2013 r. skarżąca wyjaśniła, że gospodarstwo rolne nadal stanowi współwłasność jej oraz byłego męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji wydanej z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny miał obowiązek uwzględnić z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi bowiem, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla A. P. i A. P. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.). W myśl art. 9 ust. 2 powołanej ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W świetle ustępu 7 tego artykułu w razie ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. nr 136, poz. 969, ze zm.). Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (ust. 8). W przypadku gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się (ust. 11). Zgodnie z art. 2 pkt 5 wskazanej ustawy dochodem rodziny jest dochód rodziny, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zaś dochód członka rodziny, w świetle art. 2 pkt 5a, stanowi przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie przedmiotowych świadczeń złożyła zaświadczenie Wójta Gminy [...] z dnia 17 stycznia 2013 r. stwierdzające, że skarżąca i jej mąż K. P. w 2011 r. byli posiadaczami gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,4915 ha przeliczeniowych. Z akt tych wynika również, iż w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca podniosła, że wyrokiem Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 października 2012 r., [...], ustanowiona została – z dniem 1 listopada 2008 r. – rozdzielność majątkową między skarżącą i jej byłym mężem K. P. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, zaliczenie do dochodu jej rodziny dochodu z części gospodarstwa rolnego nienależącego do niej, lecz do byłego męża jest wadliwe. Do odwołania skarżąca dołączyła odpis wspomnianego wyroku Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 17 października 2012 r., [...] (k. 2 akt adm. I inst.; k. 1 akt adm. II inst.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie odniosło się do wskazanych wyżej okoliczności w żaden sposób. Tym samym organ drugiej instancji naruszył nie tylko art. 107 § 3 K.p.a., wskazujący na konieczność wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, lecz również przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 K.p.a., zobowiązujące ten organ do podjęcia z urzędu koniecznych działań zmierzających do wnikliwego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, mających wpływ na wynik tej sprawy. Kolegium nie dostrzegło również uchybienia organu pierwszej instancji, który nie odniósł się należycie do przedstawionego przez skarżącą dowodu w postaci omówionego wyżej zaświadczenia organu gminy z dnia 17 stycznia 2013 r., z którego wynikało, że opisane w nim gospodarstwo rolne nie stanowiło własności wyłącznie skarżącej, lecz należało również do jej męża. Mając na uwadze tę okoliczność, organ pierwszej instancji, stosownie do wymogów określonych w powołanych przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., obowiązany był zbadać, czy istniały podstawy do wliczenia całości dochodu z gospodarstwa skarżącej i jej byłego męża do dochodu rodziny. Utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji Kolegium naruszyło także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż w konsekwencji powyższych uchybień organy administracji obu instancji naruszyły również przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w rozumieniu tej ustawy pojęcie rodziny obejmuje odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także osobę uprawnioną. Przepis ten wyłącza jednak – w sposób jednoznaczny – z pojęcia rodziny pewne osoby, a w szczególności "rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz" (art. 2 pkt 12 lit. d). Wspomniany wyżej "rodzic", pomimo iż pozostaje członkiem rodziny naturalnej "osoby uprawnionej" w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o jakiej mowa w art. 2 pkt 11, nie może być więc – z wyraźnej woli ustawodawcy – zaliczony do rodziny w rozumieniu powołanej ustawy. Oznacza to, że dochody rodzica, o którym to rodzicu mowa jest w art. 2 pkt 12 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie mogą być wliczone do dochodu rodziny w rozumieniu tejże ustawy. W rozpoznawanej sprawie jest zaś bezspornym, że w celu ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla wspólnych dzieci skarżącej i jej byłego męża, zobowiązanego wobec tych dzieci do alimentów na mocy tytułu wykonawczego zatwierdzonego przez właściwy sąd powszechny, w dochodzie rodziny skarżącej uwzględniono całość dochodu osiągniętego z stanowiącego ich współwłasność gospodarstwa rolnego i to pomimo rozdzielności majątkowej istniejącej pomiędzy nimi od 1 listopada 2008 r. Mając na uwadze powyższe uchybienia Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., zobowiązany był do uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium oraz decyzji organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej uwagi. W szczególności organy te wyjaśnią należycie, w jakiej wysokości rodzina skarżącej, w rozumieniu art. 2 ust. 12 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osiągnęła dochód z gospodarstwa rolnego w 2011 r., a następnie tak ustalony dochód uwzględnią w dochodzie rodziny. Organy administracji ocenią również, w kontekście przepisów powołanej ustawy, dołączoną do skargi kopię umowy dzierżawy z dnia 15 stycznia 2009 r. dotyczącą gruntów rolnych o powierzchni 4,87 ha. W tym zakresie organy te winny mieć na względzie fakt, iż umowa ta została zawarta wyłącznie pomiędzy osobą trzecią, będącą dzierżawcą a byłym mężem skarżącej jako wydzierżawiającym, który w tym czasie nie pozostawał we wspólności małżeńskiej ze skarżącą, a także okoliczność, że przedmiotem tej umowy była jedynie część, a nie całość gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego skarżącej i jej byłego męża. Uzasadnienie decyzji organów obu instancji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ odwoławczy zwróci baczną uwagę, by uzasadnienie decyzji tego organu nie ograniczało się, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, do przywołania treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji. Z tych wszystkich względów, Sąd orzekł jak w sentencji.