II SA/Lu 651/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 3 czerwca 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia 18 kwietnia 2013 r., nr [...], odmawiającą przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wskazaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – S. K. W ocenie organu pierwszej instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie, gdyż wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,07 ha przeliczeniowych i od 8 września 2001 r. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podkreśliło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez odwołująca się wyłącza możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła A. K., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej "ustawa"). Zdaniem skarżącej Kolegium nie odniosło się do przedstawionej w odwołaniu jej sytuacji faktycznej. Skarżąca wskazała, że ze względu na zły stan zdrowia nie może wykonywać jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym, co oznacza, że pomimo posiadania tego gospodarstwa, nie jest ona osobą, która je prowadzi, zarządza nim i osiąga z niego dochód. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 40) stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z przepisu tego, jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika, że uchwała składu poszerzonego NSA wiąże nie tylko w sprawie, w której została podjęta – o czym przesądza wprost art. 187 § 2 P.p.s.a., ale uchwała taka ma również tzw. ogólną moc wiążącą, gdyż pogląd w niej wyrażony dotyczy także wszystkich innych spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Oznacza to, że dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, sądy administracyjne (pośrednio nim związane) powinny uwzględniać to stanowisko. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający zawartego w uchwale stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 981; wyroki NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I GSK 157/12 i I GSK 158/12 oraz z dnia 10 stycznia 2013 r., I GSK 199/12, a także postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., II FSK 824/10). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie niniejszym podziela pogląd prawny, wyrażony w powołanej uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że skarżąca wraz z mężem G. K. posiada gospodarstwo rolnego o powierzchni 5,64 ha fizycznych, to jest 3,07 ha przeliczeniowych (k. 6-8 akt adm.). Nadto niekwestionowanym jest, że skarżąca podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 8 września 2001 r. (k. 9 akt adm.). Mając na uwadze taki stan faktyczny sprawy należy wskazać, że prawidłowe było stanowisko organów obu instancji, że skarżąca nie spełniła określonej w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącej, w świetle powołanej uchwały NSA świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem nie może jej być przyznane, niezależnie od tego, czy i jakie dochody faktycznie uzyskuje ona z gospodarstwa rolnego. Dla oceny tej kwestii nie ma również znaczenia to, że jak twierdzi skarżąca, ze względu na zły stan zdrowia nie może ona wykonywać jakichkolwiek prac we własnym gospodarstwie rolnym. Podkreślić trzeba, że nawet gdyby tak było, to okoliczność ta nie przesądzałaby o tym, że skarżąca nie "prowadzi gospodarstwa rolnego". We wspomnianej uchwale NSA, odwołując się do przepisów z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (aktualny t.j.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.) oraz do ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozumienia przepisów tej ustawy, wyjaśnił, że praca we własnym gospodarstwie rolny nie musi mieć charakteru pracy fizycznej, lecz może polegać "na przykład na zarządzaniu gospodarstwem. W takim wypadku zarządzanie gospodarstwem powinno mieć charakter zawodowej, stałej, osobistej i realizującej interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) działalności rolniczej, mającej charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa". Oznacza to, jak dalej wywiódł NSA, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego [...] może polegać tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu". W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Należy również zauważyć, że z dołączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 czerwca 2013 r. nie wynika, by skarżąca nie mogła zarządzać tym gospodarstwem (k. 9). Prawidłowa była zatem ocena organów administracji, że ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego skarżąca nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.