II SA/Lu 70/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. – działając z upoważnienia Burmistrza B. – odmówił przyznania J. S. zasiłku okresowego ze środków pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w dniu [...] września 2011 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek J. S. o przyznanie jej zasiłku okresowego. W dniu [...] października 2011 r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką H. P., a dochód ich rodziny - na który składa się emerytura H. P. w wysokości 821,35 zł oraz przyznany J. S. dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł – wynosi 990,07 zł. Kwota ta przekracza zatem kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej, wynoszące 702 zł dla dwuosobowej rodziny, co – w ocenie organu – wyklucza możliwość przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia. Organ zaznaczył jednocześnie, iż strona nie jest pozbawiona jakiegokolwiek wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej, bowiem decyzją z dnia [...] września 2011 r., wydaną w odrębnej sprawie, zostało jej przyznane świadczenie pieniężne na zakup żywności w wysokości 100 zł miesięcznie na okres od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. J. S. wniosła od powyższej decyzji odwołanie, w którym stwierdziła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podkreśliła, że jest osobą samotną, niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz wymagającą częściowej pomocy innych osób w pracach domowych. Wskazała, że żyje w ubóstwie oraz, że ma trudności ze znalezieniem pracy dostosowanej do jej niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, iż prowadzi ona odrębne - jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynie zamieszkuje w jednym mieszkaniu ze swoją matką. Wskazał, iż sytuacja życiowa J. S. i jej matki świadczy o ich o wspólnym gospodarowaniu. Obie kobiety dzielą się obowiązkami związanymi z utrzymaniem mieszkania, a ponadto odwołująca – ze względu na brak od dłuższego czasu własnych dochodów - pozostawała na utrzymaniu matki. Organ odwoławczy potwierdził zatem stanowisko organu I instancji, iż dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe. Wskazał jednak, iż ustalenia organu I instancji w tym zakresie są niekompletne. W ocenie Kolegium prawidłowo ustalony dochód strony wynosi 1090,07 zł, bowiem poza emeryturą H. P. i dodatkiem mieszkaniowym J. S. obejmuje on również pobierane przez odwołującą w każdym miesiącu od początku 2011 r. świadczenie pieniężne na dożywianie w wysokości 100 zł miesięcznie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. S. podniosła, iż wbrew stanowisku organów - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa wraz z matką, bowiem samodzielnie podejmuje decyzje dotyczące jej codziennego egzystowania. Wskazała, iż jednopokojowe mieszkanie, które zamieszkuje razem z matką jest przedzielone regałem i meblościanką, tworząc dwie odrębne części. Skarżąca ponadto wyraziła opinię, iż zastosowanie w niniejszej sprawie powinny mieć przepisy uchwały Rady Miasta podwyższające kryterium dochodowe ze 150 % do 175% kryterium określonego w ustawie o pomocy społecznej. Podniosła również, iż wywiady środowiskowe w jej sprawach są nieprawidłowo przeprowadzane, a działania organów prowadzą do "wykluczenia społecznego i finansowego" jej osoby oraz uniemożliwienia jej "godnego życia". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona ocena zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć wykazała bowiem, iż nie naruszają one przepisów prawa materialnego ani też przepisów prawa procesowego w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie zasiłku okresowego, a zatem w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa". Zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kwoty 477 zł; 2) osobie w rodzinie, której dochód jest niższy od kwoty 351 zł; 3) rodzinie, której dochód w przeliczeniu na osoby w rodzinie nie przekracza kwoty 351 zł. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Z powołanych przepisów wynika, że zasiłek okresowy zasadniczo nie jest świadczeniem uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 zasiłek okresowy "przysługuje" wnioskodawcy, a więc winien być mu przyznany. Do oceny organu pozostawiono tylko ustalenie wysokości przyznanego świadczenia – jednakże w ściśle określonych granicach – oraz okresu, na jaki to świadczenie ma być przyznane. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] października 2011 r., odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku okresowego z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej obowiązujących przepisów, w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi. Organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły bowiem w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające. Przede wszystkim brak jest podstaw, by kwestionować stanowisko organów, zgodnie z którym skarżąca wraz z matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Z treści przeprowadzonego przez organ I instancji w dniu [...] października 2011 r. wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że J. S. mieszka na stałe z matką w jej mieszkaniu składającym się z 1 pokoju, kuchni i łazienki, pozostając na jej utrzymaniu. Ze względu na zły stan zdrowia H. P., skarżąca pomaga jej w codziennych czynnościach faktycznych. Z powyższych, niewadliwych ustaleń organów jednoznacznie wynika, iż pomiędzy skarżącą a jej matką istnieje ścisła więź, nie tylko rodzinna, ale też więź gospodarcza oraz ekonomiczna, która decyduje o ich wspólnym gospodarowaniu. W istniejących warunkach lokalowych nie da się bowiem w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki, a zatem niemożliwym jest - jak twierdzi J. S. - odrębne gospodarowanie. Mieszkanie i wszystkie znajdujące się w nim sprzęty służą do użytku dwóch osób. Skarżąca nie może prowadzić jednoosobowego gospodarstwa także dlatego, że nie posiada wystarczających własnych środków na utrzymanie, bowiem jej jedyny dochód stanowi dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji przyznającej to świadczenie wynika ponadto, iż jego znaczna część w kwocie 99,54 zł wypłacana jest na rachunek bankowy zarządcy budynku, w którym mieszka skarżąca. Powyższe wskazuje, iż przeważająca część wydatków rodziny pokrywana jest z emerytury matki skarżącej. Wspólne zamieszkiwanie, niemalże w całości finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie. Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1060/11, oddalając skargę kasacyjną wniesioną przez J. S. w innym postępowaniu, a ostatnio także w wyroku z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1947/11. Mając na uwadze prawidłowość ustaleń dotyczących wspólnego gospodarowania skarżącej i jej matki, należy uznać za słuszne stanowisko organów, iż dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł, co czyni niemożliwym przyznanie J. S. żądanego przez nią świadczenia. Niewątpliwie bowiem na dochód strony składa się jej dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,35 zł oraz emerytura H. P. w wysokości 821,35 zł. Wątpliwości natomiast może budzić stanowisko organu II instancji, wskazujące, iż dochód rodziny skarżącej powinien również uwzględniać przyznane jej decyzją z dnia [...] września 2011 r. - na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) - świadczenie pieniężne na zakup żywności w wysokości 100 zł miesięcznie. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 4 pkt 2 ustawy do dochodu ustalonego w myśl ust. 3, nie wlicza się zasiłku celowego. Przedmiotowe świadczenie nosi natomiast cechy zasiłku celowego, na co wskazuje precyzyjnie określony jego cel, związany z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby bytowej. Nie można jednak pominąć, iż przesłanki jego przyznania - odmiennie niż zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej - zostały uregulowane w przepisach szczególnych, co z kolei wskazywałoby, iż świadczenie to nie jest zasiłkiem celowym w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Powyższa okoliczność pozostaje jednak bez jakiegokolwiek znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem dochód rodziny skarżącej, nawet bez uwzględnienia spornego świadczenia w wysokości 100 zł i tak przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącej, iż organy rozstrzygając w niniejszej sprawie, przyjęły niewłaściwą wysokość kryterium dochodowego, bowiem zastosowanie winny mieć przepisy uchwały Rady Miasta podwyższające to kryterium ze 150% do 175%. Wprawdzie na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy właściwa rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwotę kryterium dochodowego, o których mowa w art. 8 ust. 1, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego, jednakże w rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie miała miejsca. Powoływana przez skarżącą uchwała Rady Miejskiej w B. z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie podwyższenia kryterium uprawniającego do pomocy w formie dożywiania (Dz. Urz. Woj. Lub. Nr 42, poz. 1314) nie dotyczy świadczenia będącego przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Przepis § 1 tej uchwały stanowi, iż kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) podwyższa się w ten sposób, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 175% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1, pkt 1 i 2 ustawy. Skarżąca w rozpoznawanej sprawie domagała się przyznania zasiłku okresowego, a nie pomocy w zakresie dożywiania. Należy podkreślić, że organy odmawiając przyznania skarżącej zasiłku okresowego w niniejszej sprawie nie zakwestionowały jej trudnej sytuacji życiowej (związanej z bezrobociem, niepełnosprawnością skarżącej i jej matki oraz niskimi dochodami, aczkolwiek przekraczającymi kryterium dochodowe okreslone w ustawie o pomocy społecznej), jednak wskazały, że jest ona objęta przez Ośrodek stałą opieką, a z akt sprawy wynika, że jej rodzina otrzymuje systematycznie pomoc na dożywianie. Zgodnie z art. 3 ustawy, pomoc społeczna nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, lecz ma jedynie na celu wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 116/10). W ocenie Sądu, zarówno przebieg postępowania administracyjnego, w którym skarżąca brała udział, jak i uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć wskazują, że organy nie naruszyły obowiązujących przepisów, również w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).