II SA/Lu 70/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie legalności wykonanych robót budowlanych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca na urzędowym formularzu symbol PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Wniosek uzasadnił tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem niepełnoletnich dzieci, z którymi utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]złotych netto. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni [...] m2, mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, na którym nie jest prowadzona produkcja rolna. Skarżąca oświadczyła, że nieruchomości obciążone są hipotecznie, nie są wynajmowane ani wydzierżawiane. Do stałych kosztów utrzymania koniecznego skarżąca zaliczyła wydatki na czynsz wraz z opłatą mediów – [...] złotych, spłata kredytu hipotecznego rata – [...] złotych (wysokość raty zależna od kursu CHF), na wyżywienie, środki higieny osobistej, leki potrzeby bytowe – [...] złotych i wydatki związane z uczęszczaniem starszego z dzieci do gimnazjum – [...] złotych. W dalszej części druku PPF skarżąca oświadczyła, że jej stałe wydatki (tytułem np. spłaty kredytów, pożyczki, czynszu najmu, dzierżawy, kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłat za media, kosztów leczenia, ubezpieczenia – rubryka 11) wynoszą [...] złotych. Mając na uwadze to, że na druku PPF skarżąca w dwu różnych jego rubrykach podała dwie kwoty określające wysokość stałych kosztów utrzymania koniecznego znacznie różniące się między sobą wysokością (rubryka 5 – [...] złotych, rubryka 11 – [...] złotych) wezwano skarżącą do wykazania wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych. Wykonując wezwanie nadesłano potwierdzenie wpłaty raty kredytu hipotecznego na kwotę [...]CHF (z maja i czerwca 2016 r.) oraz na kwotę [...]CHF (lipiec 2016 r.), trzy potwierdzenia wpłaty rat ubezpieczenia na życie w kwotach po [...] złotych (za maj, czerwiec i lipiec 2016 r.), oplata polisy na kwotę [...]złotych (czerwiec 2016 r.), zawiadomienie o zmianie wysokości opłaty od [...] r., z którego wynuka, że tytułem czynszu i opłat za wodę, ścieki, ciepła wodę, gospodarowanie odpadami oraz fundusz remontowy skarżąca płaci kwotę [...]złotych, kartotekę księgową właściciela za rok 2016 r., z której wynika, że za okres od stycznia do lipca 2016 r. skarżąca tytułem opłaty za czynsz zapłaciła łącznie kwotę [...]złotych (daje to średnio miesięcznie kwotę [...]złotych), rozliczenie mediów za okres kwiecień – czerwiec 2016 r., z którego wynika, że w okresie tym pobrano zaliczkę na ciepłą wodę w kwocie [...]złotych i za zimną wodę i ścieki – [...] złotych, potwierdzenie wpłaty za gaz z czerwca 2016 r. – [...] złotych, faktury VAT za usługę telefonii komórkowej (kwiecień 2016 r. – [...] złotych, maj 2016 r. – [...] złotych, czerwiec 2016 r. – [...] złotych, lipiec 2016 r. – [...] złotych), faktury VAT za telewizję kablową (marzec, kwiecień i maj 2016 r. – [...] złotych) oraz dwie faktury za energię elektryczną – za kwiecień 2016 r. – [...] złotych oraz za czerwiec 2016 r. [...] złotych. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia [...] r. oświadczył m.in., że skarżąca nie gromadzi innych niż nadesłane rachunków i faktur oraz, iż podane na druku PPF wydatki mają charakter przybliżony. Ponadto zwróciła uwagę na to, że oświadczenie na druku PPF składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej, powinno on być zatem przez sąd przyjęte. Zwróciła też uwagę na to, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe w W., gdzie, według pełnomocnika, są wyższe koszty utrzymania koniecznego, co powinno być uwzględnione przy ocenie zasadności wniosku o prawo pomocy. Pełnomocnik skarżącej doprecyzował też zakres żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczając, że mocodawczyni wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku uzasadnieniem. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego żądania zwolnienia od opłaty kancelaryjne za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz zwolnienia w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi oznacza w istocie żądanie zwolnienia w całości od kosztów sądowych. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej oraz odpłata kancelaryjna stanowią bowiem obecnie jedyne koszty sadowe wymagane na obecnym etapie postępowania. Ponadto na druku PPF skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustalenie wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy unormowanej w tym przepisie wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy do wysokości kosztów postępowania, o zwolnienie od których wnosi strona oraz ocenę wpływu ponoszenia tych kosztów na możliwość ponoszenia przez stronę kosztów utrzymania koniecznego. W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi [...] złotych. Takiej samej wysokości jest opłata kancelaryjna. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą [...] złotych netto. Odnośnie zaś kosztów utrzymania koniecznego przyjąć należy, mając na uwadze informacje zawarte w rubryce nr 11 druku PPF, że stałe wydatki związane z kosztami utrzymania koniecznego skarżącej ponoszone tytułem spłaty kredytów, kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłat za media, kosztów leczenia, ubezpieczenia wynoszą [...] złotych zaś wydatki wymienione w rubryce nr 5 druku PPF mają charakter zmienny. Ocenę tą potwierdza pismo pełnomocnika skarżącej, w którym podkreśla on, że informacje zawarte na druku PPF jako złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej w pełni zasługują na obdarzenie ich wiarą, oraz, iż wszelkie kwoty podane na druku PPF mają charakter przybliżony. Mając na uwadze wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i opłaty kancelaryjnej oraz wysokość miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego skarżącej jak i wysokość stałych kosztów utrzymania koniecznego, w tym iż mają one charakter zmienny w ocenie referendarza sądowego nie ma podstaw do przyjęcia, że uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niej i dzieci. Wskazuje na to również stan majątkowy skarżącej, a przede wszystkim posiadane przez nią nieruchomości. Prócz mieszkania o powierzchni 44 m2 oraz domu o powierzchni 92 m2 skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,26 ha. Przy czym żadna z tych nieruchomości nie jest wynajmowana czy wydzierżawiana, mimo tego, że na gruntach rolnych nie jest prowadzona produkcja rolna. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane jedynie, gdy obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1387/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W przypadku własności nieruchomości, które mimo tego, że mogą być spożytkowane dla pozyskania środków finansowych, spożytkowanymi w ten sposób nie są nie można przyjąć, aby obiektywnie wykorzystano wszelkie możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów sądowych (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc te rozważania na grunt sprawy niniejszej należy stwierdzić, że już tylko z faktu własności gospodarstwa rolnego, które nie prowadzi produkcji rolnej i nie jest wydzierżawiane wynika, iż skarżąca nie wykorzystała w pełni swoich możliwości pozyskania środków finansowych niezbędnych dla poniesienia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Okoliczność ta również czyni wniosek o przyznanie prawa pomocy niezasadnym. Kończąc ocenę wniosku skarżącej należy zauważyć, że zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie uzasadnia spłata kredytu hipotecznego. Co do zasady spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych nie uzasadnia zwolnienia od kosztów postępowania (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przeniesienie bowiem ciężaru ponoszenia tych kosztów na ogół obywateli, aby skarżąca mogła spłacić zaciągnięte zobowiązanie prywatnoprawne nie odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącej kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/14 – oba publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dlatego też konieczność przeznaczania kwoty [...]złotych co miesiąc na spłatę kredu, w sytuacji niewykorzystywania przez skarżącą będących jej własnością nieruchomości celem pozyskania środków finansowych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem skarżąca może tą kwotę co miesiąc wydatkować, bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego i bez konieczności wykorzystania swoich nieruchomości, powinna bez uszczerbku w kosztach utrzymania ponieść koszty sądowe wymagane na obecnym etapie postępowania. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie postanowienia.