II SA/Lu 712/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 38 ust. 1 pkt 2 , art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 4 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie przyznania J. S. zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. z przeznaczeniem na dofinansowanie bieżących potrzeb w tym bieżących opłat. W uzasadnianiu tej decyzji kolegium przytoczyło treść art. 38 ust. 1 – 3 u.p.s. i wyjaśniło, że J. S. po upływie okresu pobierania zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie złożył kolejną prośbę do ośrodka pomocy społecznej w dniu [...] r. o pomoc w opłatach za energię elektryczną i gaz. Pracownik socjalny, aktualizując wywiad środowiskowy, ustalił, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, posiada wykształcenie średnie techniczne i jest zarejestrowany w urzędzie pracy, przy czym w latach 2006 - 2008 prowadził prywatny parking, w roku 2011 pracował w [...], obecnie zaś zamierza podjąć własną działalność gospodarczą. Organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawca jest żonaty i ma dwie dorosłe córki, jednak nie mieszka z rodziną. Mieszka w lokalu przy ul. [...] nr [...] m. [...] w L., nie płaci czynszu, ma orzeczony nakaz eksmisji z mieszkania i oczekuje na lokal socjalny. Kolegium wskazało następnie, że J. S. legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe z możliwością podjęcia pracy dostosowanej do stopnia niepełnosprawności. Organ wyjaśnił, że według oświadczenia wnioskodawcy, w marcu utrzymywała go rodzina, a poza tym uzyskał on dochód w wysokości [...] zł z pracy dorywczej. Z akt sprawy wynika ponadto, że pracuje on dorywczo i z tej pracy osiąga niewielki dochód, poza tym wspiera go rodzina i od lipca 2015 r. - pomoc społeczna. Kolegium wskazało, też, że opłaty, jakie wnioskodawca ponosi za mieszkanie, to energia i gaz. Według ostatnich rachunków ma do zapłacenia na energię elektryczną - [...] zł i gaz [...] zł. Kolegium uznało, że J. S. jest osobą samotnie gospodarującą, która spełnia ustawowe kryterium do otrzymania zasiłku okresowego w minimalnej wysokości określonej w art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s., tj. nie mniej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym a dochodem tej osoby ([...] zł = [...] zł - [...] zł x 50%). W ocenie kolegium, sytuacja życiowa, w tym zdrowotna i rodzinna wnioskodawcy, wskazuje, że przyznanie mu zasiłku okresowego w minimalnej wysokości, tj. [...] zł mieści się w granicach uznania administracyjnego i jest zgodne z celem pomocy społecznej. Przede wszystkim, jak podkreślił organ, J. S. nie jest osobą samotną, utrzymuje dobre relacje z żoną i córkami, a żona w lipcu 2015 r. mieszkała z nim ze względu na remont mieszkania przy ul. [...]. W tej sytuacji skarżący powinien zwrócić się do rodziny o pomoc lub pożyczkę, aby opłacić rachunki. Może ponadto wystąpić do gminy o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Zdaniem organu, lekki stopień niepełnosprawności wnioskodawcy pozwala mu na pracę dostosowaną do niepełnosprawności. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że celem pomocy nie jest utrzymywanie wnioskodawcy, tylko umożliwienie mu przezwyciężenia trudności, których nie jest w stanie sam pokonać. Poza tym, jak podniósł organ, sytuacja finansowa gminy, z której budżetu wypłacane są świadczenia z pomocy społecznej, nie pozwala na udzielenie pomocy w szerszym zakresie. W skardze na powyższą decyzję J. S. zakwestionował wysokość przyznanej pomocy, która nie zaspakaja elementarnych jego potrzeb bytowych, nie spełnia celu pomocy dla osoby nie osiągającej żadnych dochodów, która ubiega się o pomoc na krótki okres do czasu utworzenia miejsca pracy - skupu metali kolorowych. Nie precyzując wniosków i zarzutów, podniósł, że zastosowano art. 38 ust. 3, a nie art. 38 ust. 2 u.p.s., przyznając pomoc pieniężną w minimalnej wysokości, co jego zdaniem jest poniżające. W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 u.p.s., w myśl którego, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego, ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 u.p.s., nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3), przy czym kwota ta nie może być niższa niż [...] zł miesięcznie (ust. 4). W myśl art. 38 ust. 5 u.p.s., okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s., warunkujące uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej, w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji wynosiło dla osoby samotnie gospodarującej - [...] zł, (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Z niewadliwych ustaleń organów wynika, że dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie zasiłku okresowego, obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., wyniósł [...] zł, a zatem nie przekraczał kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. W związku z powyższym organy przyznały skarżącemu wnioskowane świadczenie, ale w kwocie minimalnej określonej w art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., co stało się przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Z powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek okresowy zasadniczo nie jest świadczeniem uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 u.p.s. przysługuje on wnioskodawcy, a więc winien być mu przyznany. Do uznania organu pozostawiono zaś jedynie ustalenie wysokości przyznanego świadczenia – jednakże w ściśle określonych granicach – oraz okresu, na jaki to świadczenie ma być przyznane. W rozpoznawanej sprawie przyczyną przyznania wnioskowanego świadczenia w minimalnej, przewidzianej przez prawo wysokości była z jednej strony - sytuacja osobista skarżącego, w tym jego możliwości zarobkowe oraz fakt pomocy materialnej udzielanej mu przez członków rodziny, z drugiej zaś - interes publiczny utożsamiony z koniecznością zapewnienia niezbędnej pomocy innym mieszkańcom gminy oczekującym wsparcia w zaspokojeniu najbardziej podstawowych potrzeb życiowych przy ograniczonych środkach finansowych na ten cel. Dokonując powyższej oceny, organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Oczywistym jest bowiem, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ograniczona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych i konieczność zaspokojenia elementarnych potrzeb bytowych wszystkich osób i rodzin z obszaru gminy, które nie są w stanie zaspokoić tych potrzeb przy użyciu własnych zasobów, organy są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r., I OSK 1464/2006 oraz z dnia 25 stycznia 2008 r., I OSK 624/07, CBOSA). Należy podkreślić, że organy, przyznając skarżącemu zasiłek okresowy, nie kwestionowały jego trudnej sytuacji życiowej, jednak wykazały, że z uwagi na jedynie lekki stopień niepełnosprawności może on podjąć pracę zarobkową, a ponadto otrzymuje pomoc materialną ze strony bliskich i jest objęty systematyczną opieką organu pomocy społecznej od lipca 2015 r. Zgodnie z art. 3 u.p.s., pomoc społeczna nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, lecz ma jedynie na celu wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., I OSK 116/10, CBOSA). Wydając decyzje w niniejszej sprawie, organy obu instancji kierowały się przede wszystkim ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do sytuacji skarżącego, jak również uwzględnienia potrzeb innych osób korzystających z pomocy, które odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowych ustaleniach co do stanu faktycznego, który właściwie oceniono. Postępowanie dowodowe przeprowadzono z zachowaniem zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji.