II SA/Lu 725/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 2 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. O. i J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2016 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie scalenia gruntów p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca, w zakreślonym terminie (data stempla pocztowego), wniosła na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy symbol PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadniła tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w raz z synem, z którym zamieszkuje w należącym do syna domu o powierzchni 80 m2 o wartości [...] złotych. Na dochód gospodarstwa domowego skarżącej składa się jej emerytura w kwocie [...]złotych netto i renta syna w kwocie [...]złotych netto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi [...] złotych netto. Skarżąca posiada oszczędności w kwocie [...]złotych oraz 566,89 dolarów amerykańskich (USD). Skarżąca oświadczyła, że kiedy jest to tylko możliwe odkłada pieniądze na zakup węgla, którego potrzebuje około 5 ton na rok oraz, iż zgromadzone oszczędności przeznaczone są na remont kuchni węglowej, wymianę wężownicy, elewację domu oraz ścian domu. Oszczędności zgromadzone w dolarach amerykańskich stanowią zabezpieczenie na wypadek nieprzewidzianych wydatków. Oświadczyła też, że w najbliższym czasie zakupić musi znaczną ilość odzieży (sukienek, swetrów, spódnic, spodni) oraz okna i drzwi do domu, gdyż zainstalowane się już zużyły. Skarżąca oświadczył również, że znaczną część dochodu przeznacza na zakup żywności i lekarstw oraz koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej jej dochód jest znacznie mniejszy od podanego, gdyż składa się na niego dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek kombatancki. Do kosztów utrzymania koniecznego skarżąca zaliczyła wydatki na żywność – [...] złotych miesięcznie, na lekarstwa – [...] złotych miesięcznie, na świece – [...] złotych miesięcznie, na gaz – [...] złotych miesięcznie, na energię elektryczną [...] złotych miesięcznie, połowę abonamentu telefoniczny – [...] złotych miesięcznie, na wodę – [...] złotych miesięcznie, na baterie – [...] złotych miesięcznie – na opłatę za gospodarowanie odpadami – [...] złotych miesięcznie, miesięczny koszt zużycie węgla – [...] złotych miesięcznie. Ponadto koszt ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej rolników – [...] złotych, ubezpieczenie społeczne – [...] złotych, zakup mankietu do ciśnieniomierz – [...] złotych, zakup butów – [...] złotych, zakup ciapów – [...] złotych, zakup koszuli – [...] złotych, zakup bielizny [...] złotych, zakup szklanek – [...] złotych, zakup części rowerowych – [...] złotych, usługi ksero – [...] złotych i zakup środków czystości – [...] złotych. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 13 kwietnia 2016 r. wynika, że syn skarżącej otrzymał jednolita płatność obszarową w kwocie [...]złotych oraz płatność za zazielenienie w kwocie [...]złotych. Natomiast ze znajdującego się w aktach sprawy nakazu płatniczego podatku od nieruchomości wynika, że syn skarżącej posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,65 ha fizycznych – 2,74 ha przeliczeniowych. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 – Lex nr 786724) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 152/10 – Lex nr 784353). Żaden z wymienionych przypadków nie zachodzi w sprawie niniejszej. Nie można bowiem przyjąć, aby skarżąca była pozbawiona środków do życia bądź, aby jej dochody były niewystarczające na pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym, gdy jest w stanie czynić oszczędności. Ponadto należy zauważyć, że skarżąca i jej syn posiadają stałe źródła dochodu, mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe a prócz tego syn skarżącej posiada gospodarstwo rolne. Z tych powodów nie można przyjąć, aby wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy był w całości zasadny (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie referendarza sądowego nie można też przyjąć, aby zasadne było przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Koszty sądowe w niniejszej sprawie prócz wpisu sądowego od wniesionej skargi wynoszącego [...] złotych każdorazowo nie przekroczą kwoty [...]złotych. Natomiast minimalny koszt ustanowienia adwokata z wyboru wynosi w sprawie niniejszej [...] złotych (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej z tytułu pobieranej przez nią emerytury i renty syna wynosi [...] złotych netto. Dodatkowo uwzględniając obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (M.P. z 2015 r., poz. 861) stanowiącego, że dochód ten wynosi [...] złotych, wynika, iż rocznie z tytułu uprawy gospodarstwa rolnego syn skarżącej osiąga przeciętnie dochód w kwocie [...]złotych, co daje średni miesięczny dochód z uprawy gospodarstwa rolnego w kwocie [...]złotych. Natomiast stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą łącznie [...] złotych. Przy czym do kosztów tych nie wliczono wydatków na ubezpieczenia, zakupu odzieży, obuwia, wyposażenia domu (szklanek) oraz usług ksero. Nie mają one bowiem charakteru stałego, comiesięcznego. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd zgodnie z którym co najmniej koszty sądowe powinny być traktowane na równi z kosztami utrzymania koniecznego jako wydatki bieżące w budżecie domowym, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jednocześnie należy mieć na uwadze wysokość zgromadzonych oszczędności. Już tylko te, które zostały zgromadzone w dolarach amerykańskich, przeliczając je na złote polskie, w pełni pokryją koszty sądowe niniejszego postępowania oraz minimalny koszt ustanowienia adwokata z wyboru. Wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia chęć przeprowadzenie przez skarżącą remontu domu, w tym kuchni. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r. (II OZ 127/09) koszty remontu mieszkania (domu) mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. Reasumując powyższe wywody należy podkreślić, że przeniesienie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na ogół obywateli, a to miałoby miejsce w przypadku przyznania skarżącej prawa pomocy, aby mgła ona zachować swoje oszczędności oraz przeprowadzić remont instalacji i elewacji domu nie odpowiadałoby społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącej kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie postanowienia.