II SA/Lu 728/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta H. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz F. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...]. F. M. zwrócił się do Burmistrza Miasta H. o umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z Funduszu Alimentacyjnego wypłaconych na rzecz I. M., K. M. i J. M.. Wnioskodawca podał, że według zaświadczenia [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...]. w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. i Burmistrza Miasta H., stan zaległości na dzień [...]. opiewa na kwotę [...]zł. Wskazał, że jego dochód wynosi [...] zł netto, natomiast potrącenia egzekucyjne obejmują kwotę [...]zł, co nie wystarcza na swobodną egzystencję i zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych. Ponosi wyłącznie koszty niezbędne do egzystencji, po pokryciu których nie pozostają mu żadne oszczędności. Cierpi na schorzenia kręgosłupa, utrudniające mu podjęcie pracy. Decyzją z dnia [...]. Burmistrz Miasta H. postępowanie w sprawie umorzył. Wskazał, że stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinna. Według uzyskanych informacji, alimenty na rzecz I. M., K. M. i J. M. były wypłacane z funduszu alimentacyjnego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w H. w okresie od lutego [...]r. do października [...]r. Wcześniej na ich rzecz były wypłacane zaliczki alimentacyjne na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postepowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Na dzień [...]. z tytułu zaliczki alimentacyjnej pozostała do spłaty kwota [...]zł. Wnioskodawca nie posiada jednak zadłużenia z tytułu wypłat z funduszu alimentacyjnego. Z tego zatem powodu postępowanie umorzono. Organ zaznaczył przy tym, że wspomniany art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów umożliwia umorzenie jedynie należności z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy natomiast należności wypłaconych w formie zaliczek alimentacyjnych, co potwierdza przytoczone orzecznictwo. Organ wspomniał, że ich umorzenia może dokonać organ właściwy dłużnika, którym jest Gmina R.. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że według zaświadczenia komornika sądowego na kwotę zadłużenia [...] zł, wskazaną we wniosku o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, składała się kwota wypłaconych zaliczek alimentacyjnych – [...] zł, zaległość wobec ZUS – [...] zł i opłaty egzekucyjne w wysokości [...] zł. Brak było zatem podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości z tytułu funduszu alimentacyjnego. Również zdaniem organu odwoławczego organ właściwy wierzyciela nie jest uprawniony do umarzania na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności innych, niż wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego F. M. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego pominięcie okoliczności, że przed organem I instancji nie brał udziału jego pełnomocnik. W ocenie skarżącego miało to wpływ na postępowanie przed organem odwoławczym. Ponownie wskazał, że według zaświadczenia [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia [...]. w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. i Burmistrza Miasta H. posiada zadłużenie wobec Burmistrza z tytuły wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Stan zaległości na dzień [...]. opiewa na kwotę [...]zł. i celem jej odzyskania wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne ( sygn. Kmp [...] [...] ). Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jest oczywiste, że ustanowienie przez skarżącego pełnomocnika do postępowania prowadzonego przez Burmistrza Miasta H. (k.13 akt adm.) miało ten skutek, że wszelkich doręczeń organ musiał dokonywać na adres pełnomocnika, co wynika bezpośrednio z art. 40 § 2 kpa. Zgodnie z jego treścią, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika. Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w kpa zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracji prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. W orzecznictwie podkreśla się nawet, że dokonywanie doręczeń bezpośrednio stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika jest czynnością bezskuteczną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017r. I OSK 1461/17 oraz z dnia 7 marca 2017r. I OSK 2364/16 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Jak się uważa, zasada wyrażona w tym przepisie ma na celu zapewnienie stronie prawa do należytego reprezentowania na każdym etapie postępowania administracyjnego, a tym samym ma chronić stronę, zabezpieczać jej prawa, w tym zapewnić prawo do wniesienia odwołania. Trzeba jednak zaznaczyć, że realizacja tej gwarancji musi mieć dla strony wymiar rzeczywisty. Zatem, aby można było mówić o jej naruszeniu musi dojść do rzeczywistego w toku postępowania pozbawienia strony jej praw procesowych w wyniku wadliwego doręczenia. Tym samym, jeżeli strona pomimo pominięcia pełnomocnika w sposób skuteczny wnosi odwołanie, bez ujemnych dla niej skutków prawnych, to nie ma podstaw do przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania ( tak NSA w wyroku z dnia 4 kwietnia 2017 r. II OSK 256/16 opubl. w CBOSA ). W takiej sytuacji mimo wadliwego w świetle art. 40 § 2 kpa doręczenia nie dochodzi bowiem do rzeczywistego naruszenia gwarancji procesowych strony. F. M. odebrał decyzję organu I instancji [...] lipca 2018r., zaś pełnomocnik skarżącego odwołanie nadał u operatora pocztowego w dniu 6 sierpnia [...]., a więc w zakreślonym dla tej czynności terminie. Wadliwe doręczenie nie skutkowało zatem uchybieniem terminu do wniesienia odwołania, czy też do należytej reprezentacji w postępowaniu odwoławczym. Niejasny jest również zarzut skargi mający podstawę w uznaniu, że na skarżącym ciąży obowiązek spłaty zobowiązań alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z zaświadczenia o stanie zaległości w sprawie skarżącego wynika, że na dzień [...]. do egzekucji pozostają zaległości na rzecz Burmistrza Miasta H. z tytułu wypłaty wierzycielowi świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej oraz zaległości na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego z tytuły wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaległość z tytułu zaliczek alimentacyjnych ( UWW ) wynosi [...] zł, natomiast wobec ZUS – [...] zł. We wniosku o umorzenie należności z Funduszu Alimentacyjnego skarżący odwołał się do wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia 26 marca 2013r. ( III RC [...] ) którym został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz I. M., K. M. i J. M.. Z uzasadnienia wniosku wynika, że właśnie z tego tytułu powstały zaległości w zapłacie alimentów. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że chodzi o powstanie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U z 2019r. poz. 670). Wspomniane zaświadczenie o zaległości z tego tytułu jednak nie wspomina, na co uwagę zwróciło również organ odwoławczy. Warto zaznaczyć, że zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie [...]zł oraz z tytułu bieżących alimentów od dnia [...]. w wysokości [...] zł i alimentów zaległych w kwocie [...]zł zostało wykazane w zajęciu wynagrodzenia z pracę i zasiłku chorobowego z dnia [...]., anulowanego [...]. Decyzja podlega jednak uchyleniu z innego powodu. Rzeczywiście, tak jak przyznał to organ odwoławczy, z treści art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wynika, że dotyczy on jedynie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego w wysokości zależnej od stopnia skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego reguluje natomiast art. 30 ust.1 ustawy. Może to nasuwać wniosek, że w stosunku do tych świadczeń nie jest możliwe ich umorzenie w oparciu o przesłanki określone w ust.1. co potwierdza zresztą orzecznictwo przytoczone przez Kolegium. Jednak w wyroku z dnia 17 września 2019r. ( I OSK 2597/18 i powołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019r. I OSK 2087/17 opubl. w CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd, również obecny w orzecznictwie, według którego norma art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( zupełne odmienne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wyroku z dnia 6 czerwca 2019r. I OSK 2321/18 i podane tam orzecznictwo opubl. w CBOSA ). Zdaniem NSA językowa jedynie wykładnia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów nie prowadzi do rezultatu zgodnego z zasadami określonymi w przepisach Konstytucji RP. Jak wyjaśnił NSA dokonując bowiem wykładni tego przepisu w zgodzie z przepisami art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przyjąć należy, że ograniczenie możliwości zastosowania tego przepisu do wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z 7 września 2007r. o pomocy uprawnionym do alimentów powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych pod rządami ustawy z 2005r. możliwości ubiegania się o umorzenie należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Sytuacja dłużników alimentacyjnych, których zobowiązania związane z niepłaceniem alimentów powstały pod rządami trzech kolejnych ustaw nie posiada cech, które w sposób racjonalny i zgodny ze standardami konstytucyjnymi uzasadniałyby zróżnicowanie ich uprawnień do uzyskania umorzenia z uwagi na sytuację rodzinną i dochodową należności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę także podziela powyższą ocenę. Jeśli zatem wniosek skarżącego jednoznacznie wskazuje, że odnosi się on do przesłanek umorzenia określonych w art. 30 ust. 2 ustawy, bowiem wskazuje on jedynie na swoją trudną sytuacje życiową, organy były zobowiązane do jego rozpoznania również w stosunku do zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz konsekwentnie także ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym ( DZ. U z 1991r. Nr 45 poz. 200 ), o których wspomniano w zaświadczeniu z 15 maja 2019r. W tej sytuacji nie było zatem podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 kpa. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019r. poz. 2325) należało uchylić decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję Burmistrza Miasta H.. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 wspomnianej ustawy i § 14 ust.1 pkt.1 lit.c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U z 2015r. poz. 1800 ). Obejmują one kwotę 480 zł z tytułu zastępstwa procesowego adwokata i 17 zł uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.