II SA/Lu 729/24

WyrokWSA w Lublinie2024-12-19

Skład orzekający: Joanna Cylc-Malec, Jerzy Parchomiuk, Bartłomiej Pastucha

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmowy prawa do świadczenia, należy uznać za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązać do ich zwrotu niezależnie od świadomości strony co do nienależności tych świadczeń?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmowy prawa do świadczenia, stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W takim przypadku nie ma znaczenia świadomość strony co do nienależności świadczeń, a obowiązek ich zwrotu wynika z obiektywnego faktu wyeliminowania decyzji przyznającej świadczenie z obrotu prawnego.
Stan faktyczny
Skarżąca B. K. otrzymała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki W. K. decyzją z 1 października 2018 r. Następnie organ uznał część świadczeń za nienależnie pobrane i zażądał ich zwrotu decyzją z 8 marca 2021 r. Po wznowieniu postępowania uchylono decyzję z 1 października 2018 r. i odmówiono prawa do świadczeń, co skutkowało uznaniem całości wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane. Skarżąca kwestionowała m.in. brak badania jej świadomości o nienależności świadczeń.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 lipca 2024 r. znak: SKO.41/1585/OS/2024 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 29 lipca 2024 r. znak: SKO.41/1585/OS/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 stycznia 2024 r. znak: MOPR.D-OZ.4610.38005.1.2.2024, uchylającą decyzję tego organu z dnia 8 marca 2021 r. znak: MOPR.D-OZ.4610.38005.1.1.2021 w przedmiocie ustalenia i obowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, oraz ustalającą skarżącej nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 6.000 zł oraz zobowiązującą skarżącą do ich zwrotu, z uwzględnieniem wpłat dokonanych na podstawie decyzji z dnia 8 marca 2021 r. znak: MOPR.D-OZ.4610.38005.1.1.2021. Rozstrzygniecie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 1 października 2018 r. Prezydent Miasta Lublin przyznał skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej W. K. (małoletniej córki skarżącej) w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Następnie decyzją z dnia 8 marca 2021 r. organ pierwszej instancji uznał świadczenia wypłacone na podstawie ww. decyzji w okresie od 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 marca 2019 r., w łącznej wysokości 2.000 zł, za świadczenia nienależnie pobrane, żądając ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. U podstaw decyzji legło ustalenie, że skarżąca podjęła zatrudnienie, wskutek czego dochód jej rodzinny od grudnia 2018 r. przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Lublin, na podstawie art. 149 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 1 października 2018 r. Następnie decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił własną decyzję z dnia 1 października 2018 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniej W. K. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 21 grudnia 2022 r. pozyskał prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich [...] z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt V RC [...], umarzające postępowanie w sprawie z powództwa B. K. przeciwko D. B. o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane. Organ wskazał, że wraz z uprawomocnieniem się ww. postanowienia, upadło zabezpieczenie roszczenia alimentacyjnego. W. K. nie jest zatem osobą uprawnioną do alimentów. Strona nie wniosła odwołania od powyższej decyzji. W tych okolicznościach postanowieniem z dnia 21 listopada 2023 r. Prezydent Miasta Lublin, na podstawie art. 149 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 8 marca 2021 r. Następnie decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r., na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z dnia 8 marca 2024 r. oraz ustalił nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej W. K., przyznane decyzją z dnia 1 października 2018 r. i wypłacone w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w wysokości 6.000 zł. Na poczet tej należności organ zaliczył wpłaty dokonane przez stronę na podstawie decyzji z dnia 8 marca 2021 r. w łącznej wysokości 2.303 zł i w konsekwencji zażądał zwrotu pozostałej części ustalonej wysokości świadczeń nienależnie pobranych, tj. kwoty 3.697 zł. Powołując się na okoliczność uchylenia w wyniku wznowienia postepowania decyzji z dnia 1 października 2018 r. o przyznaniu stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ stwierdził, że świadczenia wypłacone na podstawie tej decyzji w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane, o których mowa w art. 2 pkt. 7 lit. c) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm., dalej jako "u.p.o.u.a."). Organ wyjaśnił, że zgodnie z tym przepisem za świadczenia nienależnie pobrane uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazaną na wstępie decyzją z dnia 29 lipca 2024 r. (zaskarżoną do Sądu) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 23 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie przesłanką niezbędną do stwierdzenia, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., był fakt uchylenia decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. decyzji z dnia 1 października 2018 r. o przyznaniu świadczeń. W ocenie organu, uchylenie decyzji przyznającej prawo do świadczenia po wznowieniu postępowaniu wskutek wystąpienia jednej z przesłanek wznowienia wskazanej w art. 145 § 1 k.p.a. i odmowa przyznania prawa do świadczenia, uzasadniało zakwalifikowanie świadczeń wypłaconych w okresie od dnia 1 października 2018 r. do dnia 30 września 2019 r., jako nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Odnosząc się do poniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących bezpodstawnego zakwalifikowania przedmiotowego świadczenia jako nienależnie pobranego, Kolegium wskazało, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. jest inna, niż sytuacje wskazane w tym przepisie w lit. a), b), d), f) i g). W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Organy nie biorą natomiast pod uwagę czynnika subiektywnego, co oznacza, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne (vide wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r. sygn. akt. II SA/Lu 32/24). Odnosząc się do przedstawionej w odwołaniu sytuacji zdrowotnej i dochodowej strony, Kolegium poinformowało, że w odrębnym postępowaniu strona uprawniona jest do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli jej zdaniem zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 23 ust. 8 ww. ustawy). W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynika sprawy, a to: a) art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną interpretację i uznanie, że nie skarżąca posiada uprawnień do świadczeń alimentacyjnych, w konsekwencji czego ustalono nieprawidłowo stan faktyczny mający wpływ na treść wydanej decyzji; b) art. 2 pkt 7 lit. c w zw. z art. 1a ust. 2 ustawy z o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędne uznanie, iż wypłacone skarżącej świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym w sytuacji braku świadomości skarżącej w tym zakresie i braku złej woli; c) art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zaniechanie wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego (tj. odmowa uchylenia lub uchylenie), przy jednoczesnym rozstrzygnięciu o istocie sprawy, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; d) art. 151 § 1 w zw. z art. 151 § 2 oraz art. 146 § k.p.a., poprzez brak merytorycznego rozstrzygnięcia co do ostatecznej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy mimo, iż uchylenie decyzji było niedopuszczalne z uwagi na upływ terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a., a zatem organ mógł jedynie stwierdzić wydanie decyzji naruszeniem prawa; e) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym dokładnego zbadania przez organ sytuacji D. B., jego karalności za przestępstwo niealimentacji i braku weryfikacji jakichkolwiek danych; f) art. 7, art. 75 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, braku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz odniesienia się do całokształtu okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji; g) art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zarzutów odwołania, podczas gdy obowiązkiem organu było ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy w każdym aspekcie, z uwzględnieniem wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu; h) art. 80 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., polegające na dowolnej, a nie swobodnej i wszechstronnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięciu jego istotnej części; i) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że błędem organu jest niedokonywanie ustaleń faktycznych przez nieuwzględnienie świadomości, jaką miała skarżąca w dacie wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i w okresie ich pobierania. Skarżąca podkreśliła, że WSA w Lublinie w wyroku z dnia 8 lutego 2018 r. (nie podała sygnatury tego orzeczenia) stwierdził, że w każdym z przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a więc również w sytuacji określonej w lit. c), organ, orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach, ma obowiązek badać, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała o tym, że świadczenie jej nie przysługuje. Ponadto skarżąca wskazała, że w zaskarżonej decyzji organ uchylił poprzednia decyzję, tj. decyzję z dnia 8 marca 2021 r., jednak w obrocie prawnym wciąż funkcjonuje nieuchylona decyzja przyznająca świadczenie z 2018 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Żądania takiego nie zgłosił również w późniejszym toku postępowania jej pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę oraz zwrócił się o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt spraw zawisłych przed Sądem Rejonowym [...] VI Wydział Rodzinny i Nieletnich, o sygnaturach VI RC [...] i V RC [...], o ustalenie ojcostwa i alimenty z powództwa skarżącej przeciwko D. B., a także spraw o sygnaturach: IX K [...] i III K [...], w których D. B. był oskarżonym. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że dopiero po zapoznaniu się z treścią ww. akt (obecnie – jak wyjaśnił – nie uzyskał do nich dostępu) będzie mógł dokonać prawidłowej analizy sytuacji skarżącej i jej chorej córki. Ponadto pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, ze skarżąca nie potrafi wskazać, jak zakończyła się sprawa o ustalenie ojcostwa i alimenty. Wie, że badania DNA nie były w tej sprawie wykonane, ale pewna jest, że ojcem jej córki jest D. B.. Wniósł o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przeciwko D. B. o ustalenie ojcostwa małoletniej W. K.. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Sąd postanowieniem z dnia 19 grudnia 2024 r., na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 131 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), odmówił zawieszenia postępowania sądowego. Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 23 stycznia 2024 r. nie naruszają bowiem prawa. Zaznaczyć na wstępie należy, że objęte kontrolą Sądu decyzje organów obu instancji zostały wydane w wyniku wznowienia postępowania W myśl utrwalonych w doktrynie i judykaturze poglądów, wznowienie postępowania stanowi instytucję procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Potrzeba stosowania tego rodzaju instytucji objawia się w sytuacjach, kiedy to po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania administracyjnego, na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, albo też gdy wystąpiły później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I, Zakamycze, 2005 r., s. 295 i nast.). Przepisy art. 145 § 1, art. 145a i art. 145b k.p.a. enumeratywnie wskazują przyczyny, które obligują do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W świetle art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. do przyczyn tych należy sytuacja, w której po wydaniu decyzji ostatecznej wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów, iż powyższa przesłanka wystąpiła w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną Prezydenta Miasta Lublin z dnia 8 marca 2021 r. w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przypomnieć należy, że decyzją z dnia 1 października 2018 r. Prezydent Miasta Lublin przyznał skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej W. K. (małoletniej córki skarżącej) w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Z kolei uchyloną w wyniku wznowienia postępowania decyzją z dnia 8 marca 2021 r. Prezydent Miasta Lublin uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz [...] na podstawie ww. decyzji w okresie od 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 marca 2019 r., w łącznej wysokości 2.000 zł, za świadczenia nienależnie pobrane, oraz zażądał ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Uznanie za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych skarżącej we wskazanej części okresu świadczeniowego objętego decyzją z dnia 1 października 2018 r., opierało się na ustaleniu, iż od grudnia 2018 r. dochód rodzinny skarżącej przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd podziela stanowisko organów, iż po wydaniu ww. decyzji ostatecznej ujawniona została okoliczność mająca istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia 8 marca 2021 r., albowiem przesądzająca o konieczności uznania za nienależnie pobrane całości świadczeń wypłaconych skarżącej na podstawie decyzji z dnia 1 października 2018 r. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., a tym samym o wadliwości przyjęcia takiej kwalifikacji jedynie w odniesieniu do świadczeń wypłaconych w okresie od 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 marca 2019 r. Prawidłowo organy za okoliczność tę uznały fakt, iż prawomocnym postanowieniem z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt V RC [...] Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich [...] umorzył postępowanie w sprawie z powództwa B. K. przeciwko D. B. o ustalenie ojcostwa małoletniej W. K. i roszczenia z tym związane. Powyższa okoliczność oznacza bowiem, że w dacie przyznania skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. K. (tj. 1 października 2018 r.), nie obowiązywało już postanowienie o zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych, które było podstawą przyznania skarżącej spornych świadczeń (postanowienie to upadło wraz z uprawomocnieniem się ww. postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie o ustalenie ojcostwa, a więc z dniem 12 lipca 2012 r.). W konsekwencji w momencie wydania decyzji z dnia 1 października 2018 r. W. K. nie byłą osoba uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a. Przepis ten definiuje bowiem osobę uprawnioną jako osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tym samym W. K., w świetle art. 9 u.p.o.u.a., nie przysługiwało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Akta sprawy potwierdzają, że o wydaniu przez Sąd Rejonowy [...] ww. postanowienia z dnia 25 czerwca 2012 r., organ pierwszej instancji nie miał wiedzy w dacie orzekania o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla W. K. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., jak też w dacie wydania decyzji z dnia 8 marca 2021 r. o uznaniu części wypłaconych w tym okresie świadczeń za nienależnie pobrane. Informację o wydaniu powyższego orzeczenia organ otrzymał bowiem w dniu 21 grudnia 2022 r. (k. 31 akt adm. I inst.). Co istotne, powyższa okoliczność skutkowała w pierwszej kolejności wyeliminowaniem z obrotu prawnego - w wyniku wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - decyzji z dnia 1 października 2018 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. K., co organ pierwszej instancji uczynił decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. (k. 36 akt. adm. I inst.). Jak wynika z akt sprawy, strona nie wniosła od tej decyzji odwołania, wskutek czego decyzja ta stała się ostateczna wraz z upływem terminu do jej zaskarżenia. Błędne jest zatem twierdzenie wyrażone w skardze, iż ww. decyzja wciąż funkcjonuje w obrocie prawnym. Ujawnienie faktu, iż w dacie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, córka skarżącej nie była osobą uprawnioną do tych świadczeń, albowiem postępowanie o ustalenie ojcostwa i zasądzenie na jej rzecz alimentów zostało wcześniej prawomocnie umorzone, skutkujące uchyleniem decyzji ostatecznej z dnia 1 października 2018 r. w wyniku wznowienia postępowania – jak już wskazano – słusznie organy potraktowały także jako podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnie 8 marca 2021 r., a następnie uchylenia tej decyzji i ponownego ustalenia świadczeń niezależnie pobranych. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia 1 października 2018 r. na skutek wznowienia postępowania, czyniło bowiem koniecznym uznanie całości świadczeń wypłaconych w oparciu o tę decyzję za świadczenia nienależnie pobrane, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. "c" u.p.o.u.a., w miejsce dokonanego wcześniej decyzją z dnia 8 marca 2021 r. uznania za nienależnie pobrane jedynie części tych świadczeń (tj. wypłaconych w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 marca 2019 r.), przy przyjęciu takiej ich kwalifikacji na podstawie art. 2 pkt 1 lit a) u.p.o.u.a. Przepis art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. w zaistniałym stanie faktycznym jest bowiem właściwą podstawą do uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w oparciu o decyzję z dnia 1 października 2018 r., która w wyniku wznowienia postępowania została uchylona i odmówiono prawa do świadczenia. Jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, według którego sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a), b), d), f) i g). W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Chodzi zatem między innymi o taką sytuację, gdy w wyniku wznowienia postępowania, organ uchyli decyzję, którą przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówi jego przyznania. Skutkiem takiej decyzji jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której stronie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w określonej wysokości i we wskazanym okresie. W takiej sytuacji w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z uwagi na którą wznowiono postępowania zakończone decyzją przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy której wypłacono świadczenie. W związku z powyższym, w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c) omawianej ustawy, w odróżnieniu do pozostałych przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a), b), d), f) i g) tej ustawy, organy nie biorą pod uwagę czynnika subiektywnego przy ustalaniu czy pobrano świadczenie nienależne. Oznacza to, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy strona wiedziała, że pobiera świadczenie nienależne (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18; z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1409/20; z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 936/21; z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1734/23; a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 32/24). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje powyższy pogląd, natomiast nie podziela odmiennego stanowiska wyrażonego w przytoczonym w treści skargi wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 lutego 2018 r. o sygnaturze – jak ustalił Sąd – II SA/Lu 877/17. W ocenie Sadu, rozróżnienie pomiędzy "świadczeniem nienależnym" a "nienależnie pobranym", na które powołano się w tym orzeczeniu, związane z kwestią zawinienia, nie znajduje odniesienia do okoliczności o charakterze obiektywnym. Ponadto, zdaniem Sądu, o prawidłowości przyjętej przez organy wykładni art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., zgodnej ze wskazaną wyżej linią orzeczniczą, świadczy również to, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 23 ust. 1a u.p.o.u.a.). Osoba, która pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w warunkach określonych w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a., obowiązana jest do ich zwrotu, gdyż obiektywnie prawo do nich nie mogło być jej przyznane. Każde zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia, jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś decyzja zapadła w oparciu o art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a.ma charakter związany (zob. także wyroki NSA: z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1879/18 i z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1437/19). Skoro więc w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 13 lutego 2023 r., w wyniku wznowienia postępowania, uchylił własną decyzję z dnia 1 października 2023 r. o przyznaniu stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej małoletniej córki W. K. oraz jednocześnie odmówił przyznania przedmiotowych świadczeń na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r., i decyzja ta stała się ostateczna oraz prawomocna (nie została przez stronę zaskarżona), okoliczność ta stała się wystarczającą podstawą do zakwalifikowania świadczeń pobranych przez skarżąca w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. Wystąpienie sytuacji opisanej w tym przepisie oznacza, że irrelewantne dla przypisania spornym świadczeniom charakteru świadczeń nienależnie pobranych pozostają argumenty wskazujące na brak po stronie skarżącej świadomości, iż nie była uprawniona do pobrania przedmiotowych świadczeń. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. jest bowiem niezależne od tego rodzaju okoliczności, a determinowane wyłącznie faktem wcześniejszego uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji przyznającej świadczenia i orzeczenia o odmowie ich przyznania. Przy czym w takiej sytuacji – jak wyżej wskazano – na etapie postępowania o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązanie do ich zwrotu, nie jest badana zasadność wcześniejszego wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzja o przyznaniu świadczeń. Zarzuty w tym zakresie nie mogą wiec odnieść skutku w niniejszej sprawie - mogły być badane jedynie w ramach kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania. W analizowanym przypadku decyzja z dnia 13 lutego 2023 r. nie została jednak przez skarżącą zaskarżona. W konsekwencji nie może świadczyć o wadliwości zaskarżonej decyzji brak poczynienia przez organy ustaleń co do świadomości skarżącej, iż pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego nienależnie. Ustalenia takie były w okolicznościach niniejszej sprawy zbędne wobec potwierdzenia zgormadzonym materiałem dowodowym wystąpienia przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane opisanej w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. Tym samym zakres ustaleń faktycznych poczynionych przez organy był wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a wobec tego organom nie można zarzucić naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Z tych samych względów uzasadnionych podstaw nie znajdują skierowane do organu drugiej instancji zarzuty naruszenia art. 15 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem argumenty odwołania, które – zdaniem skarżącej – zostały pominięte przez organ odwoławczy, nie mogły mieć wpływu na podjęte przez ten organ rozstrzygniecie. Bez znaczenia dla sprawy pozostają zatem również okoliczności związane z przebiegiem postępowania w sprawie z powództwa skarżącej przeciwko D. B. o ustalenie ojcostwa małoletniej W. K., co czyniło bezzasadnym wniosek pełnomocnika skarżącej o zawieszenia niniejszego postepowania do czasu rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania sądowego w ww. sprawie o ustalenie ojcostwa. Z tych samych względów nie zachodziła potrzeba dołączenia do akt sprawy niniejszej akt ww. sprawy o ustalenie ojcostwa, jak też akt spraw karnych przeciwko D. B. o uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. Przy czym ubocznie zauważyć należy, że wniosek pełnomocnika strony w tym zakresie – jak wynika z jego treści – nie zmierzał do przeprowadzenia przez Sąd uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów zgormadzonych w tych aktach, lecz do ich pozyskania na potrzeby pełnomocnika, celem ułatwienia mu zapoznania się z tymi aktami. Do obowiązku sądu rozpoznającego niniejszą sprawę nie należy natomiast zapewnianie pełnomocnikowi strony dostępu do akt innych spraw skarżącej rozpoznanych przez inne sądy. Tego rodzaju żądanie wykracza poza zakres uprawnień wynikających z art. 12a p.p.s.a. Wobec prawidłowego stwierdzenia przez organy, że w niniejszej sprawie wystąpiła określona w art. 2 pkt 7 lit. c) u.p.o.u.a. przesłanka uznania za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych w oparciu o decyzję z dnia 1 października 2018 r., zasadne było także zobowiązanie skarżącej, na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., do zwrotu tych należności. Przepis ten stanowi bowiem, ze osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło