II SA/Lu 735/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Ponownie rozpoznając wniosek J. P. z dnia 31 sierpnia 2011r. o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego Specjalista Pracy Socjalnej Ośrodka Pomocy Społecznej w P. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił J. P. umorzenia zaległości w kwocie 4200,00 zł wynikających z wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki W. P., za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. wraz z kosztami upomnienia w kwocie 8,80zł i odsetkami ustawowymi. Organ I instancji na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalił, że J. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim (orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 16 lutego 2010r.), wykonuje prace społecznie użyteczne, korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, ukończył kurs komputerowy i jest zarejestrowany w Miejskim Urzędzie Pracy, jako poszukujący pracy. Jak podniósł organ pomimo uzyskiwania dochodu J. P. nie partycypuje w kosztach utrzymania córki, nie dokonuje żadnych wpłat na konto kancelarii prowadzącej postępowanie egzekucyjne oraz Ośrodka Pomocy Społecznej, który świadczenie alimentacyjne wypłaca. Organ wyjaśnił, że w przypadku J. P. egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczne przez cały okres pobierania płatności przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Tekst jedn.: Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) wskazał, że sytuacja wnioskodawcy nie uprawnia organu właściwego wierzyciela do umorzenia, wnioskowanych we wniosku z dnia 31 sierpnia 2011 r., należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. P., do których zwrotu wnioskodawca jest zobowiązany. W odwołaniu od powyższej decyzji J. P. przedstawił swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną, która - jego zdaniem - uniemożliwia mu partycypację w kosztach utrzymania córki. Podkreślił, że ma 63 lata, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłki, a jako osoba niepełnosprawna ma trudności ze znalezieniem pracy. Wyjaśnił, że otrzymuje wsparcie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] rozpatrując odwołanie J. P. od powyższej decyzji organu I instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...], Nr [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza, został nałożony obowiązek zwrotu należności otrzymanych przez R. J. w kwocie 4200,00 zł (wraz z odsetkami ustawowymi) z tytułu wypłaconych w okresie zasiłkowym 2009/2010 świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na podstawie decyzji z dnia [...] Nr [...], która stała ostateczna. Poza tym potwierdził ustalenia organu I instancji, że J. P. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16 lutego 2010 r. W orzeczeniu tym we wskazaniach dotyczących odpowiedniego zatrudnienia podano - "istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy". Od 22 lutego 2008 r. J. P. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, co wynika z zaświadczenia Miejskiego Urzędu Pracy z dnia [...], Nr [...]. Ponadto J. P. jest objęty wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn. akt [...] nakazującym jemu oraz W. P., W. P. i K. P. opróżnienie lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwali i wydanie tego lokalu Spółdzielni Mieszkaniowej "M." w L. Wyrok ten orzeka również o przysługującym J. P. i W. P. prawie do lokalu socjalnego. Jak ustalił organ odwoławczy wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, jest osobą rozwiedzioną, z wykształceniem średnim ogólnym, bez wyuczonego zawodu, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej (zasiłek okresowy w wysokości 238,00 zł miesięcznie), jest osobą schorowaną, nie posiada środków na swoje utrzymanie, jak i utrzymanie dziecka, nie dokłada się do opłat mieszkaniowych, w mieszkaniu wyłączony jest gaz i ciepła woda, wykonuje prace społecznie użyteczne, nie nabył prawa do pobierania świadczeń rentowych, jest w wieku przedemerytalnym, zaś w roku 2014 będzie się starał o ustalenie prawa do emerytury. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 cyt. ustawy regułą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, bez względu na jego sytuację, w której się znajduje. Ponadto wyjaśnił, że odstępstwa od powyższej reguły ustawodawca dopuścił w art. 30 ust. 2 ustawy poprzez możliwość umorzenia powyżej należności, bądź zastosowania ulgi w jej zwrocie. Oceniając sytuację zdrowotną, rodziną i materialną, w której znajduje się J. P., to niewątpliwie jest ona sytuacją trudną i wymagającą podjęcia ze strony dłużnika alimentacyjnego działań zmierzających ku jej poprawie. Pomimo tego, powyższej sytuacji w świetle obowiązującego porządku prawnego nie można zakwalifikować do sytuacji, o której jest mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Organ podniósł, że J. P. - jak wynika z akt sprawy - na swoją córką nie płaci alimentów od roku 2008, zaś W. P. ma 14 lat, co pozwala na stwierdzenie, że będzie ona nadal korzystała ze wsparcia funduszu alimentacyjnego w kolejnych latach. Dlatego też problem odwołującego odnoszący się, co do jego powinności względem ww. funduszu nie zniknie. W ocenie Kolegium ciążące na J. P. zobowiązanie nie ma znaczenia dla jego sytuacji dochodowej, bowiem praktycznie, z uwagi na brak dochodu, nie możliwe jest wyegzekwowanie tych zobowiązań, co jednakże nie może być podstawą ich umorzenia. W tym kontekście zwrócić należy uwagę na okoliczności, że mimo legitymowania się przez J. P. lekkim stopniem o niepełnosprawności, w tym ograniczonych możliwości podjęcia zatrudnienia, istnieje możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia, a o gotowości podjęcia tego zatrudnienia świadczy przyznany mu przez MUP w L. status osoby bezrobotnej. Poza tym inną okolicznością, jest zamiar odwołującego ubiegania się w roku 2014 o ustalenia prawa do emerytury. J. P. w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że spełnia on niezbędne warunki do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego J. P. o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych przyznanych jego córce – W. P. jako osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej jako "ustawa". Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 30 ust. 1 i 2 ww. ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dwóch sytuacjach: - przez organ właściwy dłużnika, który może umorzyć należności powstałe z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w łącznej wysokości: • 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; • 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej niemniejszej niż wysokość zasądzonych alimentów; • 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. (ust. 1) - przez organ właściwy wierzyciela, który może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 cytowanej ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z powyższego wynika, iż koniecznym i jedynym warunkiem umorzenia choćby części należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Z akt administracyjnych, w szczególności z treści pisma z dnia 24 czerwca 2011r. wynika, że na dzień jego sporządzenia egzekucja świadczeń alimentacyjnych od dłużnika J. P. za okres od października 2009 do września 2010r. była bezskuteczna (w zawiadomieniu z dnia 8 października 2009r., wskazano zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych o sygn. sprawy [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia [...]). W sprawie niniejszej skuteczna egzekucja należności alimentacyjnych w pełnej miesięcznej wysokości wobec dłużnika alimentacyjnego w wymaganym okresie nie miała miejsce nawet przez jeden miesiąc. O skuteczności egzekucji można bowiem mówić tylko wówczas, gdy w danym okresie nie wyegzekwowano od dłużnika kwoty pełnej należności z tytułu bieżących i zaległych alimentów, tak zresztą kwestię tę ujmuje art. 2 pkt 2 ustawy. Jednocześnie podkreślić należy, że kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. Wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II SA/Lu 292/09, Lex nr 580331). Stąd, organy administracji rozstrzygające w niniejszej sprawie, jakkolwiek nie kwestionowały okoliczności, iż dłużnik alimentacyjny znalazł się w ciężkiej sytuacji finansowej, nie miały podstaw, by uwzględnić jego wniosek na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Natomiast warunkiem wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest zbadanie stanu faktycznego sprawy pod kątem występowania przesłanek określonych w tym przepisie i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie sprawy, aby nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Wywody w tym zakresie muszą być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Regulacja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy należy do sfery uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądu. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu decyzji nie naruszył wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji, odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 K.p.a. oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść art. 30 ust. 2 ustawy Wobec tego ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Jak wskazano powyżej, przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek zawartymi w tym przepisie są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07, niepubl.). Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt II SA/Lu 559/10, Lex nr 753890. Jak wynika z akt sprawy na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec córki – W. P., z którego skarżący nie wywiązuje się od 2008r. Stan ten jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany – zdaniem sądu – ma wpływ. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący nie podejmuje żadnej pracy, nawet dorywczej w celu zmiany swojej sytuacji finansowej. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 7 października 2011r. skarżący nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania i nie ponosi również innych świadczeń na rzecz córek, które z nim nie zamieszkują. Utrzymuje się przede wszystkim ze świadczeń uzyskanych od państwa. Ponadto skarżący pomimo uzyskiwania różnego rodzaju dochodów (zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek okresowy, wynagrodzenie za pracę w Spółdzielni Pracy P. do chwili jej zlikwidowania) nie płacił wcześniej alimentów na rzecz córki, nie dokonywał żadnych wpłat na konto kancelarii prowadzącej postępowanie egzekucyjne oraz Ośrodka Pomocy, który świadczenia alimentacyjne wypłacał (np. nie płacił od października 2008 r. i nie płacił za dalsze okresy - pismo z dnia 14 lipca 2010r., k. 7 akt admin.). Poza tym z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 16 lutego 2010r. nie wynika, że skarżący nie może z uwagi na swój stan zdrowia podjąć lub wykonywać jakąkolwiek pracę. W ocenie sądu wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Trzeba także wskazać, że umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn.: Dz. U. z 2012r., poz. 270) skargę oddalono.