II SA/Lu 784/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z [...] sierpnia 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] lutego 2024 r., znak: [...], którą odmówiono M. S. (strona, skarżący) przyznania zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. M. S. zwrócił się 11 stycznia 2024 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (MOPS) o przyznanie szeregu świadczeń, w tym m.in. zasiłku celowego na doładowanie konta telefonicznego w styczniu 2024 r. Decyzją z [...] lutego 2024 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta P., odmówiono przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zaspokojenie wyżej wskazanej potrzeby. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł zarzuty naruszenia szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.). Zarzuty te m.in. dotyczyły uniemożliwienia zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, błędnych ustaleń faktycznych co do braku dochodów oraz trudnej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, wadliwej oceny w zakresie podejmowania przez skarżącego prób znalezienia pracy i rozwiązania swojej trudnej sytuacji, wadliwego rozumienia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących obowiązku alimentacyjnego rodziców i małżonka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazało między innymi, że skarżącemu wielokrotnie proponowano zawarcie kontraktu socjalnego, jednak skarżący odmówił współpracy w tym zakresie, uznając, że takie działania nie mają sensu. Kolegium uznało za zasadny argument organu pierwszej instancji, że skarżący nie podejmuje współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu obecnej, trudnej sytuacji życiowej, o czym świadczy zarówno odmowa podpisania kontraktu socjalnego, motywowana tym, że skarżący nie widzi w tym sensu, jak i negowanie przedstawianych propozycji w zakresie szkoleń czy kursów zawodowych, zwiększających możliwości na rynku pracy. W tych okolicznościach SKO uznało, że skarżący nie podejmuje realnych działań zmierzających do rozwiązania istniejących problemów i zmiany sytuacji w jakiej się znajduje, a w konsekwencji istnieją podstawy do odmowy przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Kolegium skarżący zarzucił naruszenie przepisów k.p.a. oraz u.p.s. Zarzuty te dotyczyły niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia oraz błędnej oceny materiału dowodowego w zakresie dochodów skarżącego oraz ponoszonych wydatków; nieuwzględnienia składanych przez skarżącego dokumentów, jednoznacznie wskazujących na trudną sytuację materialną i osobistą oraz zdrowotną. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej z formie żądanego zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie należy zauważyć, że skarżący sformułował w treści skargi zarzuty odnoszące się do jedenastu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w których organ ten utrzymał w mocy szereg decyzji wydanych przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P.. Wskazane decyzje organów obydwu instancji dotyczą odmowy przyznania skarżącemu zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych, przy czym podniesione w skardze zarzuty odnoszą się łącznie do wszystkich decyzji objętych skargą. Sposób sformułowania zarzutów skargi oraz ich uzasadnienie wskazują, że skarżący na tej samej podstawie kwestionuje wszystkie objęte skargą decyzje, stwierdzając przy tym, że są one "lakoniczne, przedwczesne i wadliwe oraz [...] krzywdzące". Wobec powyższego uzasadnione jest w sprawie łączne odniesienie się do podniesionych przez stronę zarzutów, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które mogą mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy - w rozumieniu przepisów art. 145 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.). Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Co istotne, pomoc społeczna udzielana jest osobom lub rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Podzielić należy pogląd wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że pomoc społeczna pełni jedynie rolę subsydiarną, wymagając współdziałania beneficjenta udzielanej pomocy w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Ten trafny pogląd przyjęty został również w analogicznych do niniejszej sprawy rozstrzygnięciach zawartych w szeregu wyroków WSA w Lublinie, wydanych w innych sprawach skarżącego (zob. np. wyroki z 1 sierpnia 2024 r.:, sygn. akt II SA/Lu 146/24; sygn. akt II SA/Lu 150/24; sygn. akt II SA/Lu 151/24). W wyrokach tych wskazano, że przepisy ustawy o pomocy społecznej wprowadzają zasadę, zgodnie z którą osoba oczekująca pomocy powinna w pełni wykorzystać własne zasoby i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeśli więc obowiązek ten nie jest realizowany, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy ze środków publicznych. Pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Pomoc ta nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla występujących o nią osób. Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy, o którego przyznanie wystąpił skarżący. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Organ pomocy społecznej, oprócz ustalenia, czy wystąpiły pozytywne przesłanki przyznania powyższego świadczenia, zobowiązany jest także ustalić, czy ewentualne wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 11 ust. 2 tej ustawy powinno przemawiać za odmową przyznania świadczenia bądź ograniczeniem jego wysokości. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, powodem odmowy przyznania skarżącemu oczekiwanej przez niego pomocy był brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, wyrażający się całkowitym zignorowaniem projektu kontraktu socjalnego - doręczonego 18 stycznia 2024 r. - oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (s. 6 zaskarżonej decyzji). Powyższa ocena wyrażona przez organ odwoławczy znajduje potwierdzenie w ustaleniach tego organu, które nie są w sprawie kwestionowane. Jest więc bezsporne, że pomimo podjętych przez organ pierwszej instancji czynności zmierzających do załatwienia sprawy, skarżący jedynie pozornie wyrażał wolę współpracy z organem. W szczególności pomimo przygotowania i przesłania na jego żądanie projektu kontraktu socjalnego, nie podjął realnych działań w celu jego zawarcia. Do takich działań nie można bowiem zaliczyć propozycji skarżącego "wstępnego" terminu wywiadu środowiskowego na dzień 16 maja 2024 r., a więc po upływie ponad czterech miesięcy od złożenia wniosku (pismo skarżącego z 5 lutego 2024 r., k. 53-54 akt administracyjnych). Przypomnieć należy, że współdziałanie potencjalnego świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej ma szczególne znaczenie w procedurze dotyczącej przyznania pomocy społecznej. Zgodnie z art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak też odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, stanowią podstawę odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Podkreślić należy, że zgodnie z przepisem art. 108 ust. 1 2 u.p.s., celem kontraktu socjalnego jest określenie sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów beneficjenta pomocy społecznej oraz wzmocnienie jego aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną, składającą liczne wnioski o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Pomimo trudnej sytuacji życiowej - w tym materialnej - skarżący nie podejmuje realnych działań zmierzających do jej poprawy. Skarżący stwierdza, że w wyniku działań organów pozostaje "bez jakichkolwiek środków do życia", a jednocześnie jedynie pozornie deklaruje zainteresowanie projektem kontraktu socjalnego i współpracą z pracownikami socjalnymi. Jest to okoliczność istotna w sprawie, którą organy prawidłowo uznały za uniemożliwiającą przyznanie oczekiwanej przez skarżącego pomocy. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżący nie jest obłożnie chory - jak twierdzi leczy się na "alergię i astmę na tle alergicznym". Skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej o wykształceniu wyższym technicznym. Jakkolwiek powołuje się na okoliczności braku propozycji pracy i możliwości przekwalifikowania (oświadczenie pośrednika pracy, k. 5v akt sprawy), to jednocześnie nie podejmuje realnej współpracy z pracownikami socjalnymi w celu poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej, o czym była mowa wyżej. W tym stanie rzeczy, pomimo niekwestionowanej okoliczności, że skarżący nie ma żadnego stałego źródła utrzymania i spełnia kryterium dochodowe, odmowa przyznania mu zasiłku celowego była uzasadniona. Podkreślić trzeba, że decyzje w przedmiocie przyznania pomocy społecznej w zakresie zasiłku celowego wydawane są w ramach uznania administracyjnego i nawet spełnienie kryteriów przyznania tej formy pomocy nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana. Przede wszystkim jednak trafnie organy uznały, że przesłanką odmowy przyznania świadczenia w sprawie był brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić należy, że organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, w pełni wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, w pełni realizując wymagania wynikające z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów oraz podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.