II SA/Lu 80/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. Decyzją z dnia [...]. Wójt Gminy N. D. przyznał M. D. zasiłki rodzinne na dzieci A. D., Ł. D. i B. D. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od [...]. do [...]. W dniu [...]. do organu wpłynął wniosek strony o wstrzymanie wypłaty zasiłku, z wyjaśnieniem, że o zasiłek rodzinny będzie starał się jej mąż w [...]. W związku z pismem decyzją z [...]. Wójt uchylił powyższą decyzję z dniem [...]. Postanowieniem z [...]. Marszalek Województwa L. stwierdził, że wobec podjęcia przez męża wnioskodawczyni od dnia [...]. zatrudnienia na terenie [...], w sprawie mają zastosowanie przepisy wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz [...]. Następnie decyzjami z [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność zarówno decyzji z [...]., jak i decyzji z [...]. Z kolei decyzją z [...]. Marszalek Województwa L. odmówił M. D. świadczeń rodzinnych na okres od [...]. do [...]., wskazując na przekroczenie przez nią kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia, natomiast kolejną decyzją z [...]. uznał wypłacone świadczenia rodzinne za ten okres w kwocie [...]złotych za świadczenia nienależnie pobrane i zażądał ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Organ podał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt.1 ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2015r. poz. 114 ze zmianami ) za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Następnie art. 25 ust. 1 ustawy stanowi, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Według organu z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż świadczeniobiorczyni została pouczona o obowiązku wynikającym z tego przepisu. Przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych stanowi niewątpliwie okoliczność powodującą ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Z uwagi na fakt, iż strona była nieuprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych w okresie od [...] r. do [...] r., co zostało stwierdzone decyzją z dnia [...] r., świadczenia wypłacone w okresie od [...] r. do [...] r. uznano za świadczenia nienależnie pobrane. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Decyzją z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję Marszałka Województwa L. utrzymało w mocy. Kolegium stwierdziło, że podtrzymuje stanowisko i argumentację organu pierwszej instancji oraz powieliło treść jego decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. D. zarzuciła decyzji Kolegium wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., ( I OSK 620/10 publ. w CBOIS) skarżąca przekonywała, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Nadto, obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Organy administracji pierwotnie winny orzekać w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero, gdy sprawa ta zostanie ostatecznie rozstrzygnięta, można wszczynać postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń Wydanie jednej decyzji mocą której organ stwierdza, że dane świadczenia są nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązuje stronę do zwrotu kwoty tych świadczenie nie jest możliwe i stanowi naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją argumentację i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rzeczywiście w orzecznictwie sądów administracyjnych został ukształtowany pogląd, według którego bezwzględnym warunkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest uprzednie uznanie ich za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. Podkreślano, że w tej sytuacji orzeczenie o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych nie może nastąpić w tej samej decyzji, co uznanie ich za nienależnie pobrane, lecz musi być każdorazowo poprzedzone wydaniem decyzji stwierdzającej, że pobrane przez określoną osobę świadczenia rodzinne były nienależne z uwagi na wystąpienie jednej z sytuacji opisanych w art. 30 ust. 2 ustawy. Innymi słowy, warunkiem dopuszczalności wydania decyzji o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego jest uprzednie przeprowadzenie i ostateczne zakończenie decyzją administracyjną postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W konsekwencji uznawano, że nie można skutecznie zwalczać decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego argumentami, które odnoszą się do przesłanek uznania świadczenia za nienależne. Wyodrębnienie spraw administracyjnych i w konsekwencji także postępowań administracyjnych oznacza bowiem niezależność tych postępowań względem siebie, w tym sensie, że dotyczą one innej materii prawnej i faktycznej ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 7 lipca 2016r. II OSK 2589/14, 22 lipca 2010 r., I OSK 619/10 i powołanym w skardze I OSK 620/10 opublikowne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Zauważyć jednak trzeba, że art. 3 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015.1302) zmienił przepis art. 30 ust. 5 o świadczeniach rodzinnych, który wspominał jedynie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Po zmianie przepis ten stanowi o decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zmiana ta weszła w życie z dniem [...] r. Poczynając od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu. Zdaniem składu orzekającego możliwe jest zatem jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli w jednej decyzji administracyjnej orzekanie o ustaleniu świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależnie i określenie zasady ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Zarzut skargi nie ma zatem uzasadnionych podstaw. Nie ma także podstaw do kwestionowania trafności uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust.2 pkt.1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenia nienależnie pobrane to świadczenia wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. W orzecznictwie na tle tej regulacji wskazano, iż należy odróżnić "nienależne świadczenie" od "świadczenia nienależnie pobranego''. Podaje się że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zarzut dotyczy tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została prawidłowo pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Skoro dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, iż okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia ustąpiła (np. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2013 r. I OSK 2949/2012 opubl. w CBOSA). W okolicznościach sprawy kwestia braku przesłanek do wypłaty świadczeń z powodu przekroczenia kryterium dochodowego została przesądzona decyzją organu z [...]. w sprawie odmowy przyznania skarżącej zasiłków rodzinnych. Zgromadzony w sprawie materiał dowody daje natomiast wystarczające argumenty dla przekonania, że wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust.2 pkt.1 ustawy. Skarżąca została pouczona w części VII wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego o konieczności powiadomienia organu o zmianie liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę kraju, z wyjątkiem wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami kraju, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Bez wątpienia już w dacie składania wniosku tj [...]. skarżąca wiedziała, że jej mąż od [...]. pracuje w [...], po potwierdza umowa złożona w Regionalnym Ośrodku P. Społecznej w L., jednak dopiero [...]. Musiała także zdawać sobie sprawę z konieczności wskazania dochodów osiąganych za granicą, skoro także [...]. wraz z mężem złożyli oświadczenie, z którego wynika, że nie osiągnęli żadnych dochodów z zagranicy, ani wskazanych w druku oświadczenia. Trzeba jednak zaznaczyć, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej złożonym [...]., już w czerwcu 2011r. jej mąż uzyskał dochód w kwocie [...]EURO. O właściwym pouczeniu, a także zrozumieniu przez skarżącą pouczenia świadczy także złożenie wniosku [...]. o wstrzymanie wypłaty zasiłku z uwagi na ubieganie się przez męża o przyznanie świadczeń rodzinnych w [...]. Brak zawiadomienia o podjęciu zatrudnieniu męża oraz o uzyskiwanych przez niego dochodach i to w sytuacji, gdy już pobierał wynagrodzenie z tytułu pracy w [...] prawidłowo zastał potraktowany jako przesłanka uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Z art. 30 ust. 1 i ust.8 ustawy wynika natomiast jasno, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zmianami ) skargę należało oddalić.