II SA/Lu 804/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. We wniosku z dnia [...] kwietnia 2011r. K. K. domagał się przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki na jego dziadkiem J. K.. Decyzją z dnia [...] lipca 2011r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania żądanego świadczenia, argumentując, że J. K. pozostaje w związku małżeńskim, co zgodnie z art. 17 ust.5 pkt.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami ) stanowi okoliczność uzasadniającą podjęta decyzję. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podkreśliło przede wszystkim, powołując się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. ( P 38/09 ) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim nie może stanowić wyłącznej przesłanki odmowy przyznania świadczenia wówczas, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osobą ubiegającą się o świadczenie jest ich dziecko. Zdaniem Kolegium okoliczność, że strona sprawuje opiekę nad pozostającym w związku małżeńskim dziadkiem nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, skoro oboje małżonkowie są osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi stałej opieki lekarskiej. Według organu odwoławczego świadczenie jednak nie przysługuje z innego powodu. Wspomniana ustawa wprowadza zasadę, że o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mogą ubiegać się matka albo ojciec, inne osoby na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekun faktyczny dziecka, a także inne osoby, niż spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Z kolei zgodnie z art.129 § kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeśli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Zstępni w stosunku do uprawnionego to jego dzieci, wnuki oraz prawnuki, zaś wstępni to rodzice i dziadkowie. W sprawie ustalono, że J. K. ma dwoje dzieci M. K. i W. P. To z kolei wyklucza z kręgu osób, które mogą się ubiegać o świadczenie wnuka K. K. Organ wyjaśnił przy tym, że córka zatrudniona jest na pełnym etacie i mieszka w C. natomiast syn mieszka razem z żoną w drugiej połowie domu zajmowanego przez ojca, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jednak nie wymaga pomocy osób drugich, użytkuje gospodarstwo rolne. Codziennie odwiedza ojca, w razie potrzeby udziela pomocy. Zdaniem Kolegium dzieci mogą sprawować opiekę nad ojcem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. K. stwierdził, że "opieka społeczna w D. nie stosuje praw zawartych w Konstytucji RP, że każdy obywatel Polski ma jednakowe prawo wyznania itd. Które należy stosować w każdej sprawie". Wyjaśnił, że pomoc przyznawana jest rodzinom rozbitym, żyjącym na kocią łapę. Według niego takie rozumowanie opieki jest chore i skrępowane rodzinnymi stosunkami. Jego dziadek jest w związku małżeńskim od 56 lat i jest człowiekiem wiary katolickiej. Za tak długie pożycie małżeńskie i za wyznanie wiary katolickiej został ukarany i nie otrzymał opieki od wnuka. Wyraził nadzieję, że sąd taką opiekę dziadkowi przyzna i będzie to nagroda za długoletnie jego pożycie małżeńskie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją dotychczasową argumentację i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest kompetentny do przyznawania jakichkolwiek świadczeń, zastępując właściwe organy administracji publicznej. Sprawowana przez sąd administracyjny kontrola pod względem zgodności z prawem zaskarżonych orzeczeń (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), w praktyce oznacza, że sąd administracyjny dokonując kontroli kwestii związanych z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, bada jedynie, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Sąd administracyjny nie ma natomiast możliwości podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych czy działań należących do kompetencji organu, którego akt administracyjny jest przedmiotem sądowej kontroli, a tym bardziej do wymuszania określonych czynności. Stąd też zarzut skargi sprowadzający się do żądania przyznania świadczenia nie może zostać uwzględniony. Treść skargi przekonuje natomiast, że skarżący nie tylko nie rozumie zasad funkcjonowania pomocy społecznej ( błędnie utożsamiając ją z pojęciem opieki społecznej ), ale zdaje się także nie dostrzegać przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie. W żadnym razie, wbrew przypuszczeniom skarżącego, organy administracji publicznej nie orzekały ani o przyznaniu mu opieki na jego dziadkiem, ani o jej pozbawieniu, a już kuriozalnym jest upatrywanie w działaniu organów charakteru kary za długotrwale pożycie małżeńskie i wyznanie wiary katolickiej J. K. Przekonanie, że okoliczności te miały jakikolwiek wpływ na rozstrzygnięcie nie znajduje poparcia w jakimkolwiek dowodzie znajdującym się w aktach sprawy i jest całkowicie gołosłowne. Co więcej, organ odwoławczy w swojej decyzji, odmiennie od Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wyjaśnił, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli jego małżonka również jest osobą niepełnosprawną. Wykładnia art.17 ust.5 pkt.2 lit. a ) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zastosowana przez Kolegium jest zgodna zarówno z orzecznictwem sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2010r., sygn. akt I OSK 1699/09), jak i postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. ( sygn. akt P 38/09 ). Warto przypomnieć, że w postanowieniu z tego samego dnia ( sygn. akt S 1/10 ) Trybunał Konstytucyjny przedstawiając Sejmowi Rzeczpospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że należy rozważyć, czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu doświadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko. Trybunał podkreślił także, iż rygoryzm traktowania tego przepisu przez organy administracji zmusza osoby wymagające opieki do rezygnacji z pozostawania w związku małżeńskim, tylko bowiem w takim wypadku ich opiekunowie mieliby niekwestionowane prawo doświadczenia pielęgnacyjnego. W wykonaniu zaleceń Trybunału ustawą z dnia19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U Nr 205, poz. 1212 ) dokonano zmiany art. 17 ust.5 pkt.2 lit. a ), według którego, w obecnej treści, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwestia ta nie miała jednak decydującego znaczenia dla samego rozstrzygnięcia, skoro organ sam przyznał, że żona J. K. nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, co oznacza brak podstaw do odmowy udzielenia świadczenia z powodu pozostawania przez niego w związku małżeńskim. Słusznie natomiast Kolegium uznało, że świadczenie skarżącemu nie przysługuje z powodu nie spełnienia dyspozycji art.17 ust.1a wspomnianej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według art. 17 powyższej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt.1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt.2), opiekunowi faktycznemu dziecka( pkt.3 ), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art.129 § kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeśli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Zgodnie z art. 61 7 § 1 KRiO krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.).Wprowadzona tym przepisem kolejność w jakiej zobowiązani do alimentacji mogą być obciążeni na rzecz uprawnionego, oznacza, że jego wnuk mógłby być zobowiązanym tylko wówczas, gdyby nie miał on dzieci lub nie osiągnął zaspokojenia kierując do nich swoje roszczenie, inaczej mówiąc, gdyby nie były one w stanie opieki sprawować. Do tej reguły nawiązuje art.17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiąc, że sobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W tym przypadku Kolegium zasadnie ustaliło, że opiekę nad J. K. mogą sprawować jego dzieci W. P. i M. K. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 lipca 2011r. wynika, że M. K. zamieszkuje wraz z żoną w tym samym budynku w którym mieszka J. K., zajmując jego połowę. Prowadzi gospodarstwo rolne, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, pobiera rentę. Codziennie odwiedza rodziców, w razie potrzeby udziela im pomocy. Z kolei w wywiadzie dokonanym u córki uprawnionego W. P. stwierdzono, że mieszka w C., pracuje zawodowo jako pielęgniarka środowiskowa, odwiedza rodziców najczęściej w weekendy, pomagając w funkcjonowaniu i prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 czerwca 2011r.( II SA/Lu 341/11 Legalis ), według którego, skoro przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć oceny tej okoliczności dokonują organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym ( por. także wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 lipca 2011r. II SA/Bd 639/11 Legalis ). Oznacza to, że sam fakt pracy zawodowej nie wyłącza - w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy - możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad osoba uprawnioną. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Przesłanką niemożności sprawowania opieki nie może być również fakt zamieszkiwania w innej miejscowości, skoro osoba zobowiązana może spełnić swoje obowiązki przez dostarczanie osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. Skoro nie ma żadnych powodów, aby sądzić, że dzieci J. K. nie są w stanie sprawować nad nim opieki, stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest prawidłowe. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami ) skargę należało oddalić.