II SA/Lu 341/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia 31 marca 2011 r., po rozpoznaniu odwołania J. B. od decyzji wydanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z upoważnienia Wójta Gminy K., z dnia 18 lutego 2011 r., nr [...], odmawiającej przyznania J. B. świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad W. B. – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż wskazaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania J. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią W. B. Organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pierwszeństwo w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego mają osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i zobowiązane do alimentacji. Dzieci W. B., poza E. B., który jest całkowicie niezdolny do pracy, nie udokumentowały, iż nie są w stanie opiekować się matką. Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny wobec W. B. obciąża w pierwszej kolejności jej dzieci. W świetle art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenia wymaga zatem, czy osoby te są w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż S. B., R. B. i J. T., będący dziećmi W. B., nie wykazali, że nie mogą podjąć opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem organu okoliczności podniesione w oświadczeniach tych osób, iż zamieszkują one oraz pracują poza miejscowością, gdzie przebywa wymagający stałej opieki rodzic, nie uzasadniają niemożności opiekowania się matką. Osoby te nie legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności i pozostają w zatrudnieniu, a więc istnieje możliwość rezygnacji przez nich z zatrudnienia i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Skargę na powyższą decyzję do Sądu złożyła J. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała, że S. B., R. B. i J. T., będący dziećmi W. B., nie mogą zrezygnować z zatrudnienia, gdyż praca zapewnia im środki na utrzymanie ich rodzin, nie są więc w stanie opiekować się niepełnosprawną matką. Podkreśliła, iż organ pierwszej instancji decyzję odmowną uzasadniał również tym, że skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. L. Okoliczność ta, zdaniem skarżącej, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1 a). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż W. B., w związku z opieką nad którą skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 28 października 2010 r., k. 2 akt adm.). Osoba ta jest wdową i ma czworo dzieci: E. B., S. B., R. B. i J. T. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawna W. B. ma czworo dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej wnuczki mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jej dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. Prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, iż w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by dzieci W. B., poza E. B., który jest całkowicie niezdolny do pracy, nie były w stanie opiekować się niepełnosprawną matką. Fakt, że R. B. i J. T. pracują zawodowo, nie wyłącza – w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy – możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad niepełnosprawną matką. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Troje z dzieci W. B., jak zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i pozostaje w zatrudnieniu, a zatem istnieje możliwość rezygnacji przez nich z zatrudnienia i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Dla oceny omawianej kwestii nie ma znaczenia również to, że R. B. i J. T. mają inne miejsce zamieszkania niż matka. Ponownie należy podkreślić, iż o tym, czy osoby te nie są w stanie świadczyć opieki nad chorą matką decydować mogą wyłącznie okoliczności, które w sposób obiektywny, a więc niezależny od ich woli, wyłączają możliwość sprawowania przez nie opieki nad matką. Nie ulega zaś wątpliwości, że zmiana miejsca zamieszkania przez opiekuna bądź podopiecznego nie stanowi okoliczności tego rodzaju. Nie można również przyjąć, iż podnoszone przez S. B. okoliczności uzasadniają stwierdzenie, iż nie jest on w stanie opiekować się chorą matką. W ocenie Sądu wykonywanie przez S. B. "jego domowych obowiązków" nie stanowi obiektywnej przeszkody uniemożliwiającej podjęcie opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto mieszka on w miejscowości P., na terenie tej samej gminy, co matka W. B., która mieszka w Z., a więc nie jest wykluczone, że sprawowanie przez niego opieki nad matką nie musiałoby się wiązać ze zmianą miejsca zamieszkania. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przez dzieci W. B. – S. B., R. B. i J. T. przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a ustawy, organy administracji nie miały podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów skarżącej należy wskazać, iż jakkolwiek organ pierwszej instancji jako jedną z przesłanek odmowy świadczenia pielęgnacyjnego wskazał fakt posiadania przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), to okoliczność ta, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie była uznana przez Kolegium za podstawę odmowy przyznania świadczenia. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", jak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, rezygnuje z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Fakt rejestracji osoby bezrobotnej nie stanowi więc okoliczności wykluczającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyroki NSA: z dnia 2 lipca 2008 r., I OSK 1364/07, Lex nr 535018 i z dnia 24 października 2008 r., I OSK 1758/07, Lex nr 501328, wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 24 września 2008 r., IV SA/Wr 401/08, Lex nr 527883 i z dnia 10 września 2009 r., IV SA/Wr 229/09, Lex nr 580370, wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2008 r., III SA/Kr 276/08, Lex nr 497594). Nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do powyższej kwestii stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uchybienie to nie mogło mieć jednak wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy, prawidłowo zakończonej decyzją odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.