II SA/Lu 83/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Magdalena Kuca, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 3 pkt 1 lit. a), pkt 2 i pkt 23 i pkt 24; art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 4 i ust. 4a), art. 8, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J.M., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] znak: [...] w której uznano, że świadczenia rodzinne pobrane przez J.M.: zasiłek rodzinny na dziecko A. M. w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka pobierany w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi; zażądano zwrotu nienależnie pobranych świadczeń tj. zasiłku rodzinnego w kwocie 448 zł i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 1190 zł wraz ustawowymi odsetkami; ustalono, iż łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosi 1638 zł oraz , że odsetki ustawowe będą naliczone w dniu zapłaty przez J.M. kwoty 1638 zł od 1 marca 2008 r. co do kwoty 234 zł, od 1 kwietnia 2008 r. co do kwoty 234 zł, od 1 maja 2008 r. co do kwoty 234 zł, od 1 czerwca 2008 r. co do kwoty 234 zł, od 1 lipca 2008 r. co do kwoty 234 zł, od 1 sierpnia 2008 r. co do kwoty 234 zł i od 1 września 2008 r. co do kwoty 234 zł, a kwota zadłużenia będzie płatna w kasie MOPS w P. do dnia 12 grudnia 2008 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż decyzją z dnia [...] Nr [...] organ I instancji przyznał stronie zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki A. M. na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. W dniu 18 sierpnia 2008 r. strona złożyła do MOPS w P. wniosek o ustalenie świadczeń rodzinnych na kolejny okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r. i dołączyła do niego zaświadczenie wydane przez pracodawcę, z którego wynikało, że od dnia 2 stycznia 2008 r. podjęła pracę w aptece w K., a dochód za pierwszy pełny przepracowany miesiąc wyniósł 1107,86 zł netto. Z uwagi na powyższe MOPS wszczął postępowanie w przedmiocie weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych, o czym poinformował stronę pismem z dnia 1 września 2008 r. Następnie decyzją z dnia [...] uznał, że pobrany przez J.M. zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu tej decyzji organ, powołując art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 4a) oraz art. 5 ust. 4, art. 3 pkt 23 i pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalił, że dochód rodziny strony w 2006 r. wyniósł 8204,89 zł, który pomniejszył o dochód utracony w związku z przedłożonymi przez stronę dokumentami, a następnie powiększył dochód z uwagi na podjęcie nowego zatrudnienia. Ustalony dochód na osobę w rodzinie w styczniu 2008 r. wyniósł 553,93 zł, a w związku z tym od lutego 2008 r. strona nie była uprawniona do pobierania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Powołując treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, iż pobierane przez stronę świadczenia we wskazanym okresie są świadczeniami nienależnymi, ponieważ strona przekroczyła kryterium dochodowe i była pouczona o treści art. 25 ust. 1 powołanej ustawy (w pouczeniu decyzji z dnia [...]), jednak nie dopełniała wynikającego z tego przepisu obowiązku, nie informując o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie J.M., decyzją z dnia [...] Nr [...] (zaskarżoną niniejszą skargą) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazując na art. 5 ust. 1 , art. 3 pkt 1 lit. a), art. 3 pkt 2, art. 30 ust. 1, art. 5 ust. 4, art. 30 ust. 8, art. 3 pkt 23 lit c) ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 17 ust. 1 i § 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, Kolegium stwierdziło, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uznania świadczeń rodzinnych pobranych w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. za świadczenia nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Organ odwoławczy podkreślił, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o wysokości dochodu za rok 2007 wydane z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., na podstawie którego organ prawidłowo obliczył wysokość dochodu rodziny strony w roku 2007 r. na kwotę 7847,73 zł. Strona do akt sprawy dołączyła też świadectwo pracy z dnia 31 grudnia 2007 r. wystawione przez pracodawcę "B.", z którego wynika, że stosunek pracy z tym pracodawcą ustał w dniu 31 grudnia 2007 r. W związku z powyższym organ uznał, że z tym dniem, wobec rozwiązania umowy o pracę, strona utraciła dochód z rozwiązanego stosunku pracy. Ponadto w aktach sprawy znajduje się umowa o pracę zawarta w dniu 2 stycznia 2008 r. przez J.M. z Apteką D. w K., w której określono wynagrodzenie za wykonywaną pracę na kwotę 1500 zł brutto, co daje kwotę 1107,86 zł netto. Całkowity miesięczny dochód w rodzinie strony wyniósł 1107,86 zł (0 + 1107,86 zł), natomiast dochód na osobę w rodzinie strony wyniósł 553,93 zł (1107,86 zł : 2 osoby). Dochód taki od lutego 2008 r. przekraczał kryterium dochodowe określone w ustawie (504 zł), a skutkiem tego było odpadnięcie przesłanek do pobierania świadczeń rodzinnych i w konsekwencji ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Strona została poinformowana w pouczeniu decyzji z dnia [...], znak: [...] przyznającej świadczenia na okres zasiłkowy od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r., że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi łącznie z ustawowym odsetkami oraz o tym, że jest zobowiązana zgłosić uzyskanie dochodu lub zmiany mające wpływ na prawo do świadczeń do organu wypłacającego świadczenia. Ponadto na karcie 4 wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 13 września 2007 r. strona potwierdziła własnoręcznym podpisem, że zapoznała się m.in. z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego. Miesięczna wysokość nienależnie pobranych świadczeń jest równa wysokości przyznanych stronie świadczeń decyzją z dnia [...] (zasiłek rodzinny - 64 zł oraz dodatek do zasiłku -170 zł). Ponadto Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił daty, od których zostały naliczone odsetki ustawowe od poszczególnych kwot świadczeń wypłaconych stronie. Od powyższej decyzji skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego wniosła J.M., domagając się jej uchylenia. Skarżąca nie zgadza się z decyzją uznającą, iż nienależnie pobrała świadczenie we wskazanym okresie. Nie neguje wprawdzie faktu otrzymania pouczenie o treści art. 25 ust. 1, jednak podnosi, iż nie osiągnęła nowego dochodu. Oświadczyła, że dochód, który uzyskuje i który wykazywany jest w zaświadczeniach US w P. jest dochodem z tytułu zatrudnienia, a osiąga go nieprzerwanie od 2006 r. i ma zgodnie z przedłożonymi dokumentami ciągłość zatrudnienia. Skarżąca potwierdziła, że w 2008 r. zmieniła pracodawcę, jednak odbyło to się bez przerwy w uzyskiwaniu dochodów. J.M. wyjaśniła, że pracując w P. musiała być dyspozycyjna przez 7 dni w tygodniu, często do późnych godzin wieczornych, co było dla niej ogromnym obciążeniem, gdyż jest matką samotnie wychowującą dziecko, zaś obecnie pracuje jedynie 5 dni w tygodniu, a zmiana pracy była pokierowana dobrem dziecka. Skarżąca podniosła również, iż wprawdzie u nowego pracodawcy wynagrodzenie za pracę jest nieco wyższe, w rzeczywistości jednak jej sytuacja materialna pogorszyła się z uwagi na koszty dojazdu do pracy poza miejscem zamieszkania. Ponadto podniosła, powołując orzeczenie WSA w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 331/05, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, bowiem nie została uchylona decyzja z dnia [...] przyznająca jej przedmiotowe świadczenie, wynikiem czego w obrocie prawnym pozostają dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Postępowanie przed organami administracji przeprowadzone zostało z zachowaniem przepisów i zasad procedury administracyjnej, a oceniając zebrany materiał organy nie naruszyły przepisów art. 77 §1 i art. 80 kpa. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z ust. 2 pkt 1 wskazanego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa, albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na podstawowy rachunek bankowy gminy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W sprawie niniejszej bezsporny jest fakt, że skarżącej przyznano zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. W decyzji przyznającej ten zasiłek z dnia [...] pouczono skarżącą o treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust.1 cyt. ustawy). Skarżąca pomimo ciążącego na niej obowiązku nie powiadomiła organu pomocy społecznej o uzyskaniu dochodu w styczniu 2008 r., a wobec przekroczenia kryterium dochodowego zasiłek pobrany od 1 lutego 2008 r. do końca okresu zasiłkowego jest świadczeniem nienależnym, które zobowiązana jest zwrócić wraz z odsetkami. Z kolei skarżąca podnosi, iż obowiązek z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dotyczył jej sytuacji, ponieważ mając ciągłość zatrudnienia od 2006 r. nie uzyskała żadnego nowego dochodu o których miałaby obowiązek informować organ administracji. W ocenie Sądu zarzutu skarżącej nie sposób podzielić. Gdyby nawet przyjąć, jak twierdzi skarżąca, iż nie uzyskała dochodu mając ciągłość zatrudnienia, to i tak miałaby obowiązek powiadomienia organu o uzyskaniu wyższego wynagrodzenia, ponieważ z art. 25 cyt. ustawy wynika powinność poinformowania nie tylko o uzyskaniu dochodu, ale też o innych (a więc każdych) zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Taki wpływ bez wątpienia miało uzyskanie przez J.M. u nowego pracodawcy wyższego wynagrodzenia, skoro podstawą do ustalenia prawa do zasiłku ma tzw. kryterium dochodów, które skarżąca przekroczyła. W związku z powyższym podzielić należy stanowisko Kolegium, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące uznanie świadczeń rodzinnych pobranych przez J.M. w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. za świadczenia nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Weryfikacji uprawnień skarżącej do świadczeń rodzinnych organ dokonał na podstawie § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze. zm.), stanowiącego, iż w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. W miesiącu styczniu 2008 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości 1107,86 zł (tj. dochód 553,93 zł na osobę w rodzinie), a zatem organ prawidłowo przyjął, iż od lutego 2008 r. przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 cyt. ustawy (504 zł), powodując w konsekwencji ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Za chybiony uznać należy podnoszony przez skarżącą zarzut wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania z uwagi na nieuchylenie przez organ decyzji przyznającej zasiłek i w konsekwencji pozostawienie w obrocie prawnym dwóch sprzecznych decyzji (decyzji przyznającej świadczenia z dnia [...] i decyzji uznającej przyznane świadczenia za nienależne i podlegające zwrotowi). W sprawie niniejszej organ pomocy społecznej uzyskał informację o zmianie dochodu skarżącej po zakończeniu okresu zasiłkowego i wypłaceniu w całości przyznanego wcześniej świadczenia. Na podstawie zaś art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Przepis ten stanowi, że "organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić decyzję ostateczną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, (...)". Przepis ten nie stanowi jednak, że organ uchyla decyzję w każdym przypadku, gdy spełniona zostanie którakolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Ponadto należy podkreślić, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 331/05) na którego tezę powołała się skarżąca, wydany został w innym stanie faktycznym. W niniejszej sprawie świadczenie przyznane zostało J.M. decyzją z dnia [...]2007 r. na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie (decyzja o zwrocie świadczenia z dnia [...]2008 r.), brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08 Centralna Baza Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). Brak było zatem podstaw do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek, natomiast zasadnie organ I instancji wszczął postępowanie dotyczące nienależnie pobranego świadczenia i orzekł jak w decyzji będącej przedmiotem skargi w niniejszej sprawie. Ubocznie należy wskazać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 9) wychodząc naprzeciw osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji, przewiduje możliwość umorzenia przez organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę należało oddalić.