II SA/Lu 845/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Burmistrza z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., po rozpatrzeniu zażalenia R. K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. oraz w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 263 § 1 k.p.a. i art. 264 § 1 k.p.a. uchyliło zaskarżone postanowienie Burmistrza Gminy N. z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonej w obrębie Ł., gm. W., oznaczonej jako działka nr [...] z nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] – w części dotyczącej rozdzielenia kosztów postępowania i obciążenia nimi stron postępowania rozgraniczeniowego (pkt 2) oraz w części dotyczącej zwrotu na rzecz J. K. nadpłaty z tytułu uiszczonej zaliczki na poczet kosztów postępowania rozgraniczeniowego (pkt 4); jednocześnie postanowiło zobowiązać do poniesienia kosztów postępowania ustalonych zaskarżonym postanowieniem (4920 zł): a) J. K. w kwocie [...]zł; b) L. W. w kwocie [...]zł; c) J. i W. małż. [...] w kwocie [...]zł; d) Gminę W. w kwocie [...]zł (615 zł x 2); e) R. K. w kwocie [...]zł; f) B. i Z. małż. [...] w kwocie [...]zł; g) C. W. w kwocie [...]zł. W punkcie 3 postanowienia Kolegium postanowiło o zwrocie na rzecz J. K. kwoty [...]zł z tytułu nadpłaconej (ponad kwotę określoną w pkt 2 lit. a) niniejszego postanowienia) zaliczki na poczet kosztów postępowania rozgraniczeniowego W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. organ I instancji orzekł w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w obrębie Ł., gm. W., oznaczonej jako działka nr [...] z nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], ustalając ich wysokość na kwotę [...]zł, którą obciążeni zostali w częściach równych właściciele wskazanych nieruchomości ( stosownie do posiadanych przez nich udziałów) tj. J. K. w kwocie [...]zł (udział [...] w działce nr [...]), L. W. w kwocie [...]zł (udział [...] w działce nr [...]), J. i W. małż. [...] w kwocie [...]zł ( udział [...] w działce [...]), Gminę W. w kwocie [...]zł (własność działki nr [...]), R. K. w kwocie [...]zł (udział [...] w działce nr [...]), Z. i B. małż. [...] w kwocie [...]zł (udział [...] w działce nr [...]), Gminę W. w kwocie [...]zł ( działka nr [...] – własność Skarbu Państwa, gospodarowanie Urząd Gminy W.), C. W. w kwocie [...]zł (własność działki nr [...]). Jednocześnie organ I instancji wyznaczył stronom 14-dniowy termin na uregulowanie przypadających na nich należności z w/w tytułu licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia. Ponadto organ orzekł o zwrocie J. K. kwoty [...]zł z pobranej zaliczki na poczet kosztów. Organ odwoławczy wskazał, że na powyższe postanowienie wniósł zażalenie R. K., podnosząc szereg zarzutów do postępowania rozgraniczeniowego. Wskazał też, że rozgraniczenie nie nastąpiło, bowiem postępowanie zostało umorzone, a sprawa skierowana do sądu powszechnego. W ocenie R. K. postępowanie toczyło się w interesie wnioskodawcy, zaś on nie zgłaszał pretensji co do przebiegu granic. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu złożonego zażalenia wskazało, że stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony; 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a., do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Organ odwoławczy wskazał, że ustalenie przez organ I instancji wysokości kosztów postępowania, stanowiących wynagrodzenie geodety (kwota ta nie odbiega od przyjętej na rynku kwoty wynagrodzenia za czynności rozgraniczeniowe i wynika wystawionej przez geodetę faktury z dnia [...] grudnia 2014 r.) uznać należy za prawidłowe. Prawidłowe jest także co do zasady obciążenie w/w kosztami wszystkich stron niniejszego postępowania. Rozgraniczenie nieruchomości leży w interesie wszystkich właścicieli nieruchomości rozgraniczanych, zatem koszty rozgraniczenia winny obciążyć wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego. Organ administracji podkreślił, iż w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym ma zastosowanie norma materialnoprawna wynikająca z art. 152 k.c., stanowiąca, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Mający zastosowanie w postępowaniu administracyjnym przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Przepis ten ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy strony a organ administracji, co oznacza, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony, a więc w przypadku rozgraniczenia koszty te obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości. Organ odwoławczy powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06, uznającą, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Należy zatem uznać, iż w interesie prawnym wszystkich właścicieli leży ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości, ponieważ granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. W badanej sprawie powstał spór co do przebiegu granicy pomiędzy rozgraniczanymi nieruchomościami. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w oparciu o przepis art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. powinien w drodze postanowienia orzec o kosztach rozgraniczenia i obciążyć nimi strony będące właścicielami gruntów sąsiadujących objętych rozgraniczeniem po połowie. Kolegium uznało jednak, że przy wielości stron postępowania (wielości rozgraniczanych nieruchomości) zasada wynikająca z art. 152 k.c. powinna być rozumiana w ten sposób, że połowa kosztów tego postępowania obciąża wnioskodawcę rozgraniczenia, druga zaś połowa podlega rozliczeniu pomiędzy pozostałe strony postępowania, stosownie do posiadanych udziałów. W świetle powyższego ustalone w niniejszej sprawie koszty postępowania rozgraniczeniowego w kwocie [...]zł winny zostać rozdzielone w ten sposób, że połowę tj. kwotę [...]zł powinni uiścić właściciele działki nr [...], zaś drugą połowę właściciele pozostałych działek odpowiednio do posiadanych udziałów. Z tego powodu Kolegium uznało, że postanowienie organu I instancji jest wadliwe i w tej części uchyliło je. Natomiast korzystając z możliwości orzeczenia co do istoty sprawy organ odwoławczy orzekł o obciążeniu kosztami postępowania rozgraniczeniowego w sposób określony w sentencji postanowienia. Skargę na powyższe postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. K., zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa polegające na tym, że organy zobowiązały do poniesienia kosztów postępowania W. D., który od wielu lat nie żyje, zaś do udziału w sprawie nie wezwano jego następców prawnych. Ponadto zarzucił naruszenie art. 32 Konstytucji RP w związku z art. 152 k.c. poprzez nierówne traktowanie wnioskodawcy w niniejszym postępowaniu, sprowadzające się do nieobciążenia właścicieli w stopniu równym w ponoszeniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego, a także art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że wnioskodawca powinien ponieść koszty postępowania w połowie (a więc w wyższej wysokości, przy jednoczesnym obciążeniu w wyższej wysokości także współwłaścicieli działki nr [...] – którzy nie są wnioskodawcami, a jedynie uczestnikami). Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie właśnie z przyczyn dających podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Wadliwość wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji wynika z faktu, iż zostały one podjęte w postępowaniu, w którym przymiot strony przyznany został osobie nieżyjącej. Jak wynika z akt sprawy, do grona osób uznanych za strony przedmiotowego postępowania zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji zaliczyły W. D., do którego skierowane były postanowienia organów obu instancji. Tymczasem w toku postępowania sądowego w niniejszej sprawie ujawniła się okoliczność, iż osoba ta nie żyje. Na okoliczność tę wskazał skarżący. W zaistniałej sytuacji Sąd zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w L. ( k. 35 akt) z prośbą o nadesłanie skróconego odpisu aktu zgonu W. D., ostatnio zamieszkałego pod adresem [...] 90, [...]. Z nadesłanego aktu wynika, że osoba ta nie żyje od dnia [...] grudnia 2002 r., co oznacza, że zmarła jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że prowadzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona nie żyje, i wydanie w stosunku do niej decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99 Lex nr 82653; z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33, Lex nr 83698; z dnia 11 marca 2008 r., sygn.. akt I OSK 1959/06, Lex nr 505429, czy też z dnia 30 września 2009 r., sygn.. akt I OSK 1429/08, Lex nr 595138). Powyższe stanowisko w pełni zasługuje na aprobatę. Należy bowiem zauważyć, że jeśli stroną postępowania jest osoba fizyczna, o jej prawach czy obowiązkach można orzec, jeśli ma zdolność prawną. Ta ostatnia na gruncie art. 8 k.c. pojawia się co do zasady wraz z urodzeniem oraz kończy się wraz ze śmiercią osoby. Przymiot strony, przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, że nie może ta decyzja, z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11, Lex nr 1260058). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie wśród osób, w stosunku do których skierowane zostały postanowienia organów obu instancji, znalazła się osoba nieżyjąca, rozstrzygnięcia te uznać należy za obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co czyni koniecznym stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić należy, że na ocenę o zaistnieniu w niniejszej sprawie powyższej wady nie ma wpływu to, czy organy wiedziały o śmierci wskazanej wyżej strony postępowania oraz, czy ich ewentualna niewiedza była zawiniona czy też nie (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11, Lex nr 1149167; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., sygn.. akt I SA/Wa 2406/10, Lex nr 1150790). Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i określi właściwy, aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić w nim udział i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia (w miejsce nieżyjącego W. D. ustali jego następców prawnych). Wobec konieczności wyeliminowania dotychczasowego błędu organów obu instancji w tym zakresie, za przedwczesne na obecnym etapie postępowania uznać natomiast należy merytoryczne badanie zasadności motywów zaskarżonych rozstrzygnięć. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania, zawarte w pkt II sentencji, znajduje natomiast uzasadnienie w dyspozycji art. 200 p.p.s.a.