II SA/Lu 850/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. We wniosku z dnia 22 maja 2014 r. H. O. zwróciła się do Wójta [...] o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad ciotką K. S.. Decyzją z [...] czerwca 2014 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. – działając z upoważnienia Wójta [...] – odmówił przyznania H. O. wnioskowanego zasiłku zarówno na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jak i na podstawie pkt 2 tego przepisu. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jej ciotki, a tym samym nie spełnia ona przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co – w świetle art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – warunkuje przyznanie zasiłku dla opiekuna. H. O. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym określiła ją jako krzywdzącą i niesłuszną. Wyjaśniła, że K. S. jest siostrą jej ojca, zmarłego w 2006 r. Odwołująca od czasu śmierci jej ojca jest dla jej ciotki najbliższą rodziną i sprawuje nad nią opiekę, przy czym dotychczas otrzymywała z tego tytułu "zasiłek". K. S. nadal zaś wymaga całodobowej opieki i posiada orzeczenie o niepełnosprawności na stałe. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po dokonaniu analizy akt sprawy organ odwoławczy zaaprobował ustalenia organu I instancji, z których wynika, że wnioskodawczyni jest bratanicą osoby wymagającej opieki, a tym samym – w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – nie jest z nią spokrewniona w stopniu uzasadniającym uznanie, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Oznacza to – jak wskazało Kolegium – że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ciotką, a w związku z tym – stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – nie spełnia również warunków do przyznania zasiłku dla opiekuna. Zaskarżając powyższą decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie H. O. zwróciła się o ponowne wnikliwe rozpatrzenie jej sprawy, podtrzymując stanowisko, iż decyzja o odmowie przyznania jej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką K. S. jest krzywdząca i niesłuszna. Skarżąca podkreśliła, że K. S. ukończyła 90 lat i nie ma bliższej rodziny. Jest przy tym osobą niepełnosprawną z powodu braku lewej nogi i wymaga całodobowej opieki. Do 2005 r. opiekę tę sprawował ojciec skarżącej, lecz po jego śmierci, z racji wspólnego zamieszkiwania z K. S., musiała się jej podjąć skarżąca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji z dnia 20 czerwca 2014 r. nie naruszają bowiem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie bądź stwierdzenie ich nieważności. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad K. S., której jest bratanicą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567 ze zm., dalej jako "ustawa"), zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Z kolei ust. 2 powołanego przepisu stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy (15 maja 2014 r.), jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Warunki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określa natomiast art. 17 powołanej w powyższych przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), który to przepis w ust. 1, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm., dalej jako "K.r.o."), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle przytoczonego art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem innym niż ojciec lub matka osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy K.r.o. Stosownie zaś do treści art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Z powołanych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że obowiązek alimentacyjny nie obciąża dzieci rodzeństwa. Tym samym na skarżącej, jako na bratanicy K. S., nie ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny. W konsekwencji skarżąca nie należy do kategorii osób, które w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. mogłyby pobierać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad K. S., a tym samym nie spełnia ona określonych w art. 2 ust. 2 ustawy warunków przyznania zasiłku dla opiekuna. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wyroku z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 593/10, wydanym na skutek skargi H. O. na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ciotką K. S., tutejszy Sąd zaprezentował odmienny pogląd, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, a w konsekwencji przyznaniem skarżącej decyzją Wójta [...] z dnia 1 kwietnia 2011 r., nr [...] wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. WSA w Lublinie stwierdził wówczas, że organy błędnie przyjęły, iż jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wyłącza możliwość rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby nie obciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, którą się opiekują. Ocena powyższej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym, niż zobowiązanym do alimentacji członkom rodziny osoby wymagającej opieki budziła jednak spory w sądownictwie administracyjnym. Ostatecznie spór w tej kwestii został rozstrzygnięty w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (publ. ONSAiWSA 2014/3/36), w której wyrażono jednoznaczne stanowisko, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Wobec tej uchwały tutejszy Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela poglądu wyrażonego w powołanym wcześniej wyroku z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 593/10, Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji zasadnie uznały, iż w rozpoznanej sprawie zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca możliwość nabycia przez skarżącą uprawnień do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną K. S.. Z tych względów, wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.