II SA/Lu 875/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. F. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr[..] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego - w zakresie sprzeciwu skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 875/16, postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 20 marca 2017 r. skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym – na urzędowym formularzu – zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie w dniu 31 marca 2017 r. W dniu 7 kwietnia 2017 r. wniosła ona sprzeciw od tego orzeczenia, zarzucając, że jest ono dla niej bardzo krzywdzące, gdyż – wbrew twierdzeniom referendarza –znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na rosnące koszty utrzymania, nie jest w stanie ponosić wszystkich wydatków z przysługujących jej oraz mężowi świadczeń emerytalnych, lecz jest zmuszona sięgać do swych oszczędności, jak również brać pożyczki. Ponadto posiadane przez nią mieszkanie o powierzchni [...] m2 i wartości około [...] złotych jest zabezpieczeniem na przyszłość dla syna, który jest długotrwale bezrobotny, nie może zatem być ono brane pod uwagę przy ocenie jej sytuacji majątkowej, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Zauważyć należy, że skarżąca żądając – obok przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie na koszt Skarbu Państwa profesjonalnego pełnomocnika – domaga się również zwolnienia od kosztów sądowych. Niekwestionowane jest zaś, że na obecnym etapie postępowania skarżąca obowiązana jest do uiszczenia jedynie wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego [...] złotych. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu. Przyjmuje się przy tym, że uzależnienie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, Lex nr 101042; postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14). To oznacza, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są tak bardzo ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe tych osób. Wskazać trzeba, że jak wynika z oświadczenia skarżącej, zawartego w formularzu wniosku, prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i pełnoletnim synem, z którymi zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2 oraz o wartości (razem z działką, na której dom ten jest posadowiony) [...] złotych. Rodzina skarżącej utrzymuje się z emerytury męża w kwocie [...] złotych netto oraz emerytury skarżącej w kwocie [...] złotych netto. Po poniesieniu stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego, nieobejmujących kosztów wyżywienia trzyosobowej rodziny oraz zakupu dla niej środków czystości i higieny osobistej czy odzieży, na te wydatki w rodzinie skarżącej pozostaje kwota [...] złotych na osobę. Do skarżącej i jej męża należy również mieszkanie o powierzchni [...] m2 i wartości[...] złotych. Skarżąca posiada oszczędności w kwocie [...] złotych oraz papiery wartościowe i inne prawa majątkowe o wartości [...] złotych. Wierzytelności skarżącej wynoszą [...] złotych. Skarżąca i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, zaś syn przeszedł zabieg chirurgiczny, w związku z czym wymaga opieki lekarskiej. Nie budzi wątpliwości Sądu, że – jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych – posiadanie majątku, a w szczególności posiadanie oszczędności oraz nieruchomości, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (zob. przykładowo jedynie: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12). Oczywiste jest więc, że na ocenę możliwości finansowych strony ma istotne znacznie nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzą nieruchomości. Dlatego też sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Niewątpliwie bowiem udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ma to szczególne znaczenie w sprawie niniejszej, albowiem skarżąca przyznała, że wraz z mężem jest właścicielem dwóch nieruchomości o łącznej wartości [...] złotych, oszczędności w kwocie [...] złotych oraz papierów wartościowych i innych praw majątkowych o wartości [...] złotych. Mając to na uwadze nie można stwierdzić, że skarżąca jest osobą pozbawioną środków do życia bądź osobą, która z własnych dochodów oraz posiadanego majątku nie jest w stanie żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie można zatem przyjąć, jak prawidłowo stwierdził referendarz, że poniesienie przez skarżącą pełnych kosztów postępowania mogłoby spowodować uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Oczywiste jest bowiem, że same oszczędności skarżącej w pełni pokryją zarówno koszty sądowe, jak i koszt ustanowienia adwokata z wyboru. Oznacza to, że zarzuty zawarte w sprzeciwie były całkowicie bezzasadne. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.