II SA/Lu 97/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. H. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art.1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich J.H. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący J.H. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w świetle którego "Za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945". Jednak, podkreślił organ, w świetle art. 22 ust. 1 cyt. ustawy "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (...)". Natomiast, zdaniem organu, skarżący J.H. podnosi, że od października 1943 r. był łącznikiem Batalionów Chłopskich (BCh), jednak nie przedstawił odpowiednich dowodów potwierdzających jego działalność w BCh. Świadkowie: S. A. ( K-1069095) oraz W. F. (K-118636) posiadają uprawnienia kombatanckie z wnioskowanego tytułu, jednak z ich oświadczeń wynika, iż skarżący ze względu na swój młody wiek, świadczył na rzecz Batalionów Chłopskich jedynie czynności pomocnicze. A. S. w swym oświadczeniu wskazał, iż jego działalność polegała na przenoszeniu prasy (...) oraz pełnieniu służby wartowniczej przy gromadzeniu bielizny i rękawic dla członków Ruchu Oporu. Podobnie zeznał także drugi z wskazanych świadków. Dlatego też, stwierdził Kierownik Urzędu przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż wchodził on w skład organizacji podziemnej BCh, lecz biorąc pod uwagę młody wiek (13-14 lat) mógł co najwyżej wykonywać na rzecz BCh dorywcze czynności pomocnicze. Organ podkreślił także, że lakoniczny opis działalności skarżącego nie potwierdza elementarnych zasad konspiracji. Wynika to z tego, co wskazał w życiorysie z dnia 11 lipca 2007 r., że posiadał pseudonim "C.", rozprowadzał gazetki "Ziarno", ukrywał je i dozorował (...) oraz jeździł rowerem z meldunkami i zabierał gazetki "Ziarno". Ponadto, pod jego opieką pozostawała w workach bielizna i rękawice wojskowe ("z dwoma palcami") do czasu rozprowadzenia ich wśród żołnierzy BCh. Natomiast J.H. nie wspomina o fakcie otrzymania stopnia wojskowego, co jest warunkiem koniecznym przynależności do określonej formacji, w zakresie podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania zakreślonych czynności. Dlatego też, z powodu także braku wymaganej przez BCh granicy wieku prowadzi to do wniosku, że nie mógł on służyć w konspiracji. Kierownik Urzędu nie kwestionuje, iż strona mogła w jakiś sposób przekazywać informacje lecz uważa, że tego rodzaju aktywność nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Stąd w pełni uprawnione jest przyjęcie, że J.H. nie pełnił służby w BCh, ale co najwyżej współpracował z wymienioną organizacją wykonując na jej rzecz czynności pomocnicze o charakterze adekwatnym do jego wieku w czasie wojny, co nie stanowi jednak podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż nie jest to uczestnik ruchu oporu. Oznacza to, że jest to osoba świadcząca dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była poddana rozkazom lub rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych, dodał Kierownik Urzędu. Dlatego też, zdaniem organu nie może mieć zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w świetle którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. W skardze do Sądu J.H. stwierdził, że jego zdaniem nie przeprowadzono właściwie postępowania dowodowego w tej sprawie i w tym zakresie podnosi następujące okoliczności faktyczne. Po pierwsze, podniósł, że w swoim życiorysie wyjaśnił, iż był starszy o rok jak działał w konspiracji oraz, że był "de facto zaprzysiężony" oraz, że stale prowadził działalność "stricte konspiracyjną, za którą groziła śmierć", stąd nie była to tylko "współpraca" z BCh. Po drugie, podniósł, że odnalazł jeszcze jednego wiarygodnego świadka, tj. siostrę zakonną por. J. Z. c. J. ps. D., która powinna być jego zdaniem przesłuchana przez Kierownika Urzędu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zwany dalej WSA w Lublinie, wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2008r. sygn. akt II SA/Lu 70/08 oddalił skargę J.H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu WSA w Lublinie podzielił w pełni okoliczności prawne i faktyczne ustalone przez Kierownika Urzędu. W szczególności Sąd uznał, że prawidłowo organ orzekł, iż skarżący nie pełnił służby w BCh, gdyż działalność polegająca na rozprowadzaniu czasopisma "Ziarno" oraz przewożeniu sprzętu radiowego, czy też pełnieniu warty przy odzieży przeznaczonej dla żołnierzy, nie może być uznana za pełnienie służby . Wynika to z tego, że nie zachodziło podporządkowanie organizacyjne, poddanie się dyscyplinie wojskowej i pozostawanie do dyspozycji wobec osób przełożonych. Z akt sprawy nie wynika żeby skarżący komuś podlegał organizacyjnie. Natomiast chociaż świadkowie J. S. i F. W. stwierdzili, że skarżący został zaprzysiężony przez Szefa Sztabu Okręgu IV Batalionów Chłopskich – J.W. (pochodzącego z rodziny skarżącego), lecz zeznania te nie mogły być uznane za wiarygodne i nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Według tych zeznań zaprzysiężenie odbyło się w październiku 1943 r. ale świadkowie i sam skarżący nie pamiętają okoliczności z tym zdarzeniem związanych, co obniża w tym zakresie wartość zeznań, jak i nie można ustalić, czy świadkowie uczestniczyli w tej przysiędze osobiście, czy też dowiedzieli się o niej od innych osób. W skardze kasacyjnej J.H. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenie o przyznaniu uprawnień kombatanckich, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów z tytułu zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Następnie, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) podniósł następujące zarzuty. Po pierwsze, naruszenia prawa materialnego w zakresie niewłaściwego zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach z tej przyczyny, że nie uznano skarżącego J.H. za pełniącego służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w oddziałach partyzanckich w okresie od października 1943 r. do lipca 1944 r. z powodu jego młodego wieku (13-14 lat). Natomiast w tym przepisie brak jest określenia minimalnego wieku koniecznego dla pełnienia służby w oddziałach partyzanckich. Ponadto, błędne jest jego zdaniem także stwierdzenie, że skarżącego nie można uznać za pełniącego służbę w oddziałach partyzanckich ze względu na to, że nie udowodnił jednoznacznie faktu zaprzysiężenia i wcielenia do oddziału podczas gdy ustawodawca nie wprowadza zaprzysiężenia i wcielenia do oddziału jako formalnego wymogu warunkującego uznanie działalności za pełnienie służby. Natomiast skarżący na podstawie własnych oświadczeń oraz zeznań świadków wykazuje, że jego działalność miała ścisły związek z funkcjonowaniem oddziału partyzanckiego i była prowadzona pod bezpośrednim nadzorem jego dowódcy. Po drugie, naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 106 § 2 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego czyli nieuwzględnienie podczas orzekania dowodu znajdującego się w aktach sprawy - dołączonego do skargi. Dotyczy to pisemnego oświadczenia J. Z., będącej siostrą dowódcy skarżącego J. Z. z którego wynika, że stopień zaangażowania J.H. w działalność konspiracyjną nosił znamiona służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1158/08) uwzględniając skargę kasacyjną na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok WSA w Lublinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a, Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Oznacza to, że Sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, który wynika zarówno z akt administracyjnych jak i sądowych. Dlatego też, do Sądu należy ocena, czy zebrany w postępowaniu materiał dowodowy jest pełny i wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, a także czy został oceniony prawidłowo. Z kolei, uzupełniające postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowym w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. ograniczone zostało do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu (urzędowego i prywatnego), przy pozostawieniu sądowi orzekającemu ocenę, czy przeprowadzenie wnioskowanego dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Oznacza to, że celem tego postępowania nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego, a jedynie ocena, czy właściwie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami postępowania określonymi w kpa. Dlatego też, podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, jeżeli nastąpiło zgłoszenie przez stronę przed zamknięciem rozprawy wniosku dowodowego, obowiązkiem sądu jest jego ocena prawna, zaś w uzasadnieniu wyroku Sąd powinien odnieść się do zgłoszonych, a nieuwzględnionych wniosków dowodowych. Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że nastąpiło także naruszenie prawa materialnego , gdyż art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach nie wprowadził kryterium wieku, od którego zależałoby pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Oznacza to, że odwoływanie się do instrukcji gen. K. S. wydanej w grudniu 1939 roku oraz podanego tam kryterium wiekowego nie może być uznane za jedyną wystarczającą przesłankę do odmowy uznania uprawnień kombatanckich z uwagi na młody wiek uczestnika konspiracji. Wynikającemu z instrukcji kryterium wiekowemu przeczą także liczne przykłady działalności kombatanckiej nawet 12 - letnich dzieci i dotyczy to nie tylko uczestników Powstania Warszawskiego. Dlatego też, w każdym przypadku wiek osoby ubiegającej się o status kombatanta powinien być indywidualnie rozważany, w oparciu o wszechstronną ocenę rodzaju miejsca i czasu danej działalności konspiracyjnej, świadczących łącznie o dojrzałości tej osoby, do możliwości pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Dotyczy to także składanej przysięgi, jako jednego z elementów świadczących o pełnieniu służby, zaś mała precyzja zgromadzonych na tą okoliczność dowodów nie może powodować odmowy uznania danej działalności za kombatancką. Dlatego też, zarzut naruszenia prawa materialnego, w zakresie odmowy przyznania statusu kombatanta z powodu braku spełnienia kryterium wiekowego wynikającego z instrukcji gen. K.S., jest usprawiedliwiony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), wykładnia prawa dokonana w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1158/08 wiąże w tej sprawie WSA w Lublinie. Rozpatrując zarzuty ze skargi WSA w Lublinie orzekł, że zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszyła przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W pierwszym przypadku naruszenie przepisów postępowania polegało na tym, ze Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył dyspozycję art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego w oparciu o zebrany w sprawie cały materiał dowodowy, co nie pozwoliło właściwie ustalić, czy dana okoliczność tj. służba w BCh została udowodniona. W tym zakresie organ administracji ponownie rozpatrując sprawę powinien jeszcze raz przeprowadzić postępowanie dowodowe uwzględniające także nowe dowody dotyczące kluczowych ustaleń faktycznych w tej sprawie, a dotyczących ewentualnej służby J. H. w BCh. Dlatego też, konieczne będzie ponowne rozpatrzenie całego materiału dowodowego uwzględniające także przesłuchanie świadka por. J. Z. w zakresie złożonego przez nią oświadczenia odnośnie ustalenia okoliczności faktycznych działalności skarżącego w BCh, w tym także okoliczności złożenia przez niego przysięgi, a następnie ponowne ewentualne przesłuchanie skarżącego. Po drugie, jest to także o tyle istotne, że zasadny jest zarzut ze skargi dotyczący naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy o kombatantach, gdyż nie wprowadza on kryterium wiekowego, który wykluczałby pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Natomiast instrukcja gen. K.S. wydana w grudniu 1939 roku oraz podane w niej kryterium wiekowe nie może być automatycznie uznane za wystarczającą przesłankę odmowy uznania ze względu na młody wiek, danej działalności za kombatancką. Świadczy o tym działalność kombatancka nawet 12 - letnich dzieci i to nie tylko uczestników Powstania Warszawskiego. Z tych względów, w każdej sprawie wiek osoby ubiegającej się o status kombatanta powinien być indywidualnie oceniany, w świetle wszechstronnej oceny rodzaju miejsca, jak i czasu działalności pod kątem dojrzałości tej osoby do pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Dotyczy to także składanej przysięgi, jako jednego z elementów, który świadczy o pełnieniu służby, zaś brak jednoznacznych ustaleń faktycznych nie może skutkować o odmowie uznania danej działalności za kombatancką, w świetle naruszenia dyspozycji art. 7 w związku z art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.