II SAB/Lu 96/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi Z. W. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie nierozpoznania wniosku z 6.10.2011 r. dotyczącego odstąpienia od żądania zwrotu kosztów za specjalistyczne usługi opiekuńcze (III rata 2009 r.) I. zobowiązuje Wójta Gminy do rozstrzygnięcia – w terminie 30 dni od daty doręczenia akt administracyjnych sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku – wniosku skarżącego z dnia 6 października 2011 r. o odstąpienie od żądania zapłaty trzeciej raty kosztów specjalistycznych usług opiekuńczych przyznanych w 2009 r.; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Z. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na przewlekłe postępowanie Wójta Gminy polegającą na nierozpoznaniu jego wniosku z dnia 6 października 2011 r. o odstąpienie od żądania zwrotu kosztów za specjalistyczne usługi opiekuńcze (III rata 2009 r.). W skardze zarzucił pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej, że w sposób przewlekły załatwiają jego sprawy. Poza tym skarżący wskazał na "brak profesjonalizmu" pracowników OPS ustalających jego sytuację życiową. W odpowiedzi na skargę Specjalista pracy socjalnej Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Organ administracji przedstawił szczegółowo przebieg postępowania w sprawie i wskazał, iż wniosek Z. W. z dnia 6 października 2011 r. o odstąpienie od żądania zwrotu kosztów za specjalistyczne usługi opiekuńcze (III rata 2009 r.) po wydaniu wyroku WSA w Lublinie z dnia 12 czerwca 2012r. zobowiązującego Wójta Gminy do rozstrzygnięcia tego wniosku, z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, ma zostać rozpatrzony do dnia 24 września 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., Poz. 1270 ze zm.), dalej zwana jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4. Na podstawie tego przepisu skarga do Sądu przysługuje więc w sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia (pkt 1-3) oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Przewlekłe postępowanie organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy organ działa opieszale lub tylko pozoruje swoje działanie ("formalnie nie jest bezczynny"). Inaczej mówiąc organ administracyjny w sposób nieuzasadniony "przedłuża" termin załatwienia sprawy w trybie art. 36 k.p.a., powołując się na niezależne od niego przyczyny uniemożliwiające dotrzymanie terminu podstawowego, a w szczególności – konieczność wywiązania się z pewnych obowiązków procesowych przez stronę. "Przewlekłe prowadzenie postępowania" oznacza zatem takie działanie lub zaniechanie organu, które sprowadza się do prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. W orzecznictwie przyjmuje się, że "przewlekłość" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Po 42/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 stycznia 2012 r., II SAB/Kr 143/11). W ocenie Sądu po przeanalizowaniu akt administracyjnych działanie Wójta Gminy w niniejszej sprawie w przedmiocie nierozpoznania wniosku Z. W. z dnia 6 października 2011r. nosi znamiona przewlekłego prowadzenia postępowania. Terminy załatwiania spraw zostały określone w art. 35 k.p.a., który stanowi, iż sprawy nie wymagające postępowania wyjaśniającego winny być załatwiane niezwłocznie (§ 1 i § 2), sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego – nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowane – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3). Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż w piśmie z dnia 6 października 2011 r. skarżący zwrócił się o odstąpienie przez organ pomocy społecznej od żądania zwrotu kosztów za przyznane skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze (III rata 2009 r.). W toku postępowania pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej dwukrotnie podjęli próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego ze skarżącym m.in. w dniach: 10 i 21 sierpnia 2012r. r. Mimo wizyt pracowników socjalnych na terenie posesji skarżącego, o których to wizytach skarżący był każdorazowo informowany, nie udało się dokonać aktualizacji wywiadu. Wobec tego pismem z dnia 24 sierpnia 2012 r., nr OPS 8120.68.W.12, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wezwał skarżącego do usunięcia braków wniosku z dnia 6 października 2011 r. dotyczącego odstąpienia od żądania zwrotu kosztów za specjalistyczne usługi opiekuńcze (III rata 2009 r.), poprzez złożenie: 1. odcinka renty za miesiąc czerwiec 2012r., 2. dowodów zapłaty (imiennych faktur), które świadczyłyby o znacznych wydatkach skarżącego. Jednocześnie organ pouczył skarżącego, iż w przypadku niezłożenia żądanych dokumentów w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, wniosek skarżącego zostanie pozostawiony bez rozpoznania. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 sierpnia 2012 r. Skarżący nie złożył żądanych przez organ dokumentów. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). W myśl art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, w świetle ustępu 4 tego przepisu, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Z powyższych przepisów ani z pozostałych przepisów powołanej ustawy, w tym przepisów regulujących postępowanie w sprawach świadczeń z pomocy społecznej, unormowanych w rozdziale 7 tejże ustawy, nie wynika, by jednym z wymogów formalnych wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na specjalistyczne usługi opiekuńcze było dołączenie do niego dokumentów zażądanych od skarżącego pismem z dnia 24 sierpnia 2012 r., nr OPS 8120.68.W.12. Takiego obowiązku nie nakładają na stronę wnioskującą o przyznanie przedmiotowego świadczenia również przepisy k.p.a., ani inne przepisy prawa (potwierdził to również WSA w Lublinie w wyroku z dnia 12 czerwca 2012r., sygn. akt II SAB/Lu 17/12). Bezspornym jest, że specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika w swoją trudną sytuację życiową. Nie jest bowiem możliwe jej wszechstronne ustalenie i ocena bez współdziałania przedstawiciela organu i podmiotu ubiegającego się o pomoc, który najlepiej może sprecyzować oraz wskazać swoje potrzeby. Jednakże brak tej aktywności lub wręcz bierna postawa strony – jak w niniejszym postępowaniu - nie uprawnia organ do przedłużania postępowania. Mając właśnie w zamyśle taki sposób działania wnioskodawców ustawodawca wprowadził regulację zawartą w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, określającą warunek współdziałania wnioskodawcy jako jedną z przesłanek udzielenia wsparcia. Jednocześnie zważyć należy, iż wymóg współdziałania strony z organem powinien dotyczyć tylko tych ustaleń, których nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi. Zasada szczególnej aktywności strony nie zwalnia bowiem organu z obowiązku przeprowadzenia postępowania. Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. jednoznacznie bowiem wynika, że organy administracyjne są zobowiązane z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego w sprawie. Wskazane przepisy nakładają na organ prowadzący postępowanie obowiązek zachowania aktywności w trakcie całego prowadzonego postępowania. Od działań podjętych przez organy zależy bowiem, tak prawidłowość postępowania, dokonanych ustaleń, jak i prawidłowość rozstrzygnięcia. Innymi słowy to organ wykorzystując dozwolone przepisami środki dowodowe, winien zebrać materiał dowodowy pozwalający na dokonanie stosownych ustaleń i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, a dopiero gdy nie posiada w danym zakresie uprawnień lub możliwości powinien zwrócić się do strony o złożenie wyjaśnień lub określonych dokumentów. Zatem brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym nie zwalnia, co do zasady organu prowadzącego postępowanie od obowiązku dokonania wszechstronnych ustaleń oraz od obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec powyższego w ocenie Sądu uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz nie złożenie przez skarżącego wymaganych dokumentów nie uprawniało organ do przedłużenia terminu rozpoznania wniosku. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje bowiem zasada, w myśl której każde wszczęte postępowanie winno być zakończone wydaniem decyzji załatwiającej sprawę co do istoty lub kończącej sprawę w danej instancji. Natomiast w sytuacji bezczynności i przewlekłego postępowania strona jest pozbawiona możliwości obrony swoich praw i kontroli instancyjnej, a także sądowej zajętego przez organ administracji stanowiska. Jedynie wydanie merytorycznej decyzji w przedmiocie odstąpienia zapłaty trzeciej raty kosztów specjalistycznych usług opiekuńczych przyznanych w 2009r. Z. W., pozwoli na skontrolowanie zasadności stanowiska organu administracji co do określonych okoliczności przez organ odwoławczy oraz ewentualnie przez sąd administracyjny. Trzeba mieć także na względzie, że sąd już rozpoznawał skargę Z. W. w przedmiocie nierozpoznania wniosku z dnia 6 października 2012r. i uznał, że Wójt Gminy pozostawał w bezczynności, w związku z czym, zobowiązał go do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się tego wyroku. Jednak jak wynika z akt sprawy organ dotychczas nie wykonał wyroku sądu przez co należy uznać, że prowadzone przez Wójta Gminy postępowanie zainicjowane wnioskiem Z. W. nosi znamiona przewlekłego. Uznając skargę za zasadną, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd zobowiązał Wójta Gminy do rozstrzygnięcia – w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem – wniosku skarżącego z dnia 6 października 2011 r. o odstąpienie od żądania zwrotu kosztów za specjalistyczne usługi opiekuńcze (III rata 2009 r.). Jednocześnie, w oparciu o powyższy przepis, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie bezczynność organu nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).