III SA/Lu 1137/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych stypendiów uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Wojewoda L. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] orzekającą o zwrocie nienależnie pobranego stypendium za okres od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r., w kwocie 930,90 zł. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] listopada 2013 r., nr [...], Prezydent Miasta Z. uznał K. Z. za osobę bezrobotną od dnia [...] listopada 2013 r., bez prawa do zasiłku. Następnie, w dniu [...] marca 2015 r., skarżąca została skierowana na staż w okresie od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] września 2015 r. W związku z podjęciem stażu, decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] marca 2015 r. skarżącej zostało przyznane prawo do stypendium w okresie odbywania stażu od dnia [...] marca 2015 r. w wysokości 997,40 zł miesięcznie. W dniu [...] kwietnia 2015 r. do organu wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informujące, że w okresie od dnia [...] maja 2014 r. do dnia [...] maja 2014 r. oraz od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] lutego 2015 r. skarżąca podlegała ubezpieczeniu z tytułu wykonywania umowy zlecenia. W związku z powyższym, skarżąca została wezwana do siedziby organu. Podczas wizyty w dniu [...] kwietnia 2015 r. przedłożyła umowę zlecenia z dnia [...] lutego 2015 r., zawartą z [...] z siedzibą w K. na okres od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] lutego 2015 r. Ponadto oświadczyła, że wykonywała pracę na umowę zlecenie w okresie od dnia [...] maja 2014 r. do dnia [...] maja 2014 r., jednak nie posiada przy sobie tego dokumentu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], Prezydent Miasta Z. orzekł o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] maja 2014 r. Następnie, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania skarżącej prawa do stypendium, zaś decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] marca 2015 r. i odmówił przyznania skarżącej prawa do stypendium w okresie odbywania stażu. Kolejną decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., Prezydent Miasta Z. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego stypendium za okres od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. W uzasadnieniu podniósł m.in., że z uwagi na wykonywanie przez skarżącą innej pracy zarobkowej (umowa zlecenie), w okresie od dnia [...] maja 2014 r. do dnia [...] maja 2014 r oraz od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] lutego 2015 r. skarżąca nie posiadała statusu osoby bezrobotnej, ponieważ nie spełniała przesłanki definicji bezrobotnego. W związku z tym pobrane przez skarżącą stypendium za okres [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r. w kwocie 930,90 zł uznać należało za nienależne. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że w okresie od dnia [...] maja 2014 r., do dnia [...] maja 2014 r. podjęła pracę na okres próbny w firmie N. Dyrekcja firmy poinformowała, ją że to firma ma obowiązek zgłoszenia tego faktu w Urzędzie Pracy, nie musiała zatem zgłaszać tego osobiście. Poza tym nie mogła zgłosić zatrudnienia, ponieważ umowę przedstawiono jej do podpisu dopiero w dniu [...] maja 2014 r. Również w firmie [...] pracowała na okres próbny, przez jeden dzień. W dniu [...] lutego 2015 r. nie podpisała żadnych dokumentów. Dopiero po czternastu dniach pokwitowała odbiór 28 zł wynagrodzenia i umowę zlecenia konieczną do odbioru wynagrodzenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Wojewoda L. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia organ stwierdził, że w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej skarżąca wykonywała inną pracę zarobkową, przy czym nie zgłosiła tej okoliczności organowi. Powołując się na przepis art. 74 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm.), dalej: ustawa o promocji zatrudnienia, wskazał, że bezrobotny jest obowiązany zawiadomić urząd pracy w terminie 7 dni o podjęciu innej pracy zarobowej, o czym skarżąca była poinformowana w dniu rejestracji. Pomimo, że od dnia podjęcia pracy zarobkowej skarżącej nie przysługiwał status osoby bezrobotnej, pozostawała w ewidencji osób bezrobotnych, a od dnia [...] kwietnia 2015 r została skierowana na staż i pobierała stypendium. Skoro od dnia [...] maja 2014 r. skarżącej nie przysługiwał status osoby bezrobotnej, nie przysługiwało jej również prawo do stypendium, zatem wypłacone za okres od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r. stypendium stanowiło świadczenie pobrane nienależnie w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Niezgadzając się z powyższym K. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazała, że osoba bezrobotna podczas rejestracji dostaje do podpisu kilka kart ze wskazanymi miejscami do podpisania. Każda próba przeczytania kart spotyka się z nieprzyjemną reakcją urzędnika. Skarżąca podniosła, że po uzyskaniu informacji o odebraniu jej prawa do stypendium udała się do Urzędu Pracy. W rozmowie z pracownikiem organu wyjaśniła, że pracodawca zobowiązał się sam poinformować urząd o podjęciu pracy, bowiem godziny pracy urzędu pokrywały się z godzinami pracy skarżącej. Od pracownika Urzędu Pracy uzyskała również informację, że bez umowy organ nie mógłby jej wyrejestrować. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja wydana zastała z naruszeniem przepisów postępowanie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Wojewody L. z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] czerwca 2015 r., o nałożeniu na skarżącą obowiązku zwrotu stypendium pobranego za okres od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r., w kwocie 930,90 zł. Organ nałożył na skarżącą obowiązek zwrotu pobranego świadczenia uwagi na okoliczność wykonywania w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej, pracy zarobkowej na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia [...] maja 2014 r. do dnia [...] maja 2014 r oraz od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] lutego 2015 r. Materialnoprawną podstawę decyzji zobowiązującej osobę bezrobotną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stanowi art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Zgodnie z tym przepisem, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Stosownie zaś do ust. 2 art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach; 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78; 4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie; 4a) koszty przygotowania zawodowego dorosłych, w przypadku określonym w art. 53h ust. 1 lub w przypadku gdy skierowanie na przygotowanie zawodowe dorosłych nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na przygotowanie zawodowe dorosłych; 5) zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę; 6) świadczenie pieniężne wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego; 7) świadczenie przedemerytalne wypłacone w kwocie zaliczkowej, jeżeli organ rentowy odmówił wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. W rozpoznawanej sprawie, jako podstawę swych decyzji, organy obu instancji wskazały zarówno pkt 1, jak i pkt 2 ust. 2 art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia. Należy jednak zauważyć, że przepisy art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 stanowią dwa odrębne przypadki, gdy świadczenie może być uznane za nienależne. Z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia wynika, że odnosi się on do świadczenia, które jest bezrobotnemu wypłacane, pomimo ustania prawa do jego pobierania. Przepis ten odnosi się zatem do sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania ( vide: wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. I OSK 2317/11- lex nr 1264711 ). Chodzi zatem o sytuacje, gdy bezrobotny będąc, prawidłowo pouczony o okolicznościach mających wpływ na prawo do pobieranego świadczenia, mimo ich zaistnienia w okresie pobierania go, nie powiadania o tym urzędu pracy. Natomiast o świadczeniu nienależenie pobranym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, można mówić w sytuacji, gdy strona w momencie zgłoszenia się do urzędu pracy w celu uzyskania statusu bezrobotnego i przysługujących z tego tytułu świadczeń, będąc świadoma – w wyniku udzielonego jej pouczenia - prawnego znaczenia określonych faktów oraz okoliczności decydujących o uznaniu za osobę bezrobotną, czyli taką osobę, której w związku z przyznaniem statusu bezrobotnego przysługują określone w ustawie świadczenia jak też zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących osobom uznanym za bezrobotne – okoliczności lub fakty te zataja lub oświadcza nieprawdę. W rozpoznawanej sprawie organy nie odniosły żadnego z powyższych przepisów do stanu faktycznego sprawy. Stanowisko organów sprowadza się w zasadzie do uznania, że skoro od dnia podjęcia pracy status osoby bezrobotnej i prawo do stypendium nie przysługiwały skarżącej, to pobrane przez nią stypendium jest świadczeniem nienależnym. Organy obu instancji ograniczyły się do przytoczenia treści tych przepisów, nie wskazały, która z określonych w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy sytuacji nastąpiła w niniejszej sprawie i nie wyjaśniły motywów rozstrzygnięcia. Samo wskazanie kilku przepisów, które potencjalnie mogą mieć zastosowanie w sprawie, bez odniesienia ich do realiów rozpoznawanej sprawy nie jest jednak wystarczające. Organ odwoławczy rozpoznający sprawę nie sprecyzował, który z przepisów art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia rzeczywiście stanowi podstawę prawną decyzji, ani nie wyjaśnił, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie. Tego rodzaju wada dyskwalifikuje wydane rozstrzygnięcie, bowiem uniemożliwia dokonanie jego kontroli oraz narusza przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016 r., poz. 23 z późn. zm.), dalej: k.p.a. Z akt sprawy wynika również, że naruszony został przepis art. 61 § 4 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku wszczęcia postepowania z urzędu, organ ma obowiązek zawiadomić o tym stronę. W przekazanych sądowi aktach administracyjnych sprawy brak jest bowiem zawiadomienia skarżącej o wszczęciu z urzędu postepowania w sprawie nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Na marginesie należy także zauważyć, że instytucja nienależnie pobranego świadczenia była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. W zakresie intencji ustawodawcy co do wprowadzenia nienależnie pobranego świadczenia, jak i uprawnienia organu do żądania jego zwrotu, w tym także elementów konstrukcyjnych tej instytucji, podnosi się, że istotną cechą nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy. Celem wprowadzenia tego rodzaju rozwiązań było wyposażenie organów zatrudnienia w uprawnienie do żądania zwrotu pobranego świadczenia co do okresów, w których bezrobotny osiągał dochody z innych źródeł. Powyższe uprawnienie organów powinno dotyczyć także okresów, w których dana osoba nie mogła być uznana za osobę uprawnioną do uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Podkreśla się przy tym konieczność uprzedniego prawidłowego pouczenia o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania stypendium. (vide wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. II SA/Sz 1288/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. IV SA/Po 386/06, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. IV SA/Wr 234/07, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. SA/Gd 40/08, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. II SA/Go 433/13). Ponownie rozpatrując sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania, dokona ponownej analizy przesłanek określonych w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia oraz wyjaśni, którą z nich przyjmuje jako podstawę zwrotu pobranego przez skarżącą świadczenia. Swoje zaś rozstrzygnięcie organ zawrze w szczegółowym uzasadnieniu wydanego orzeczenia zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).