III SA/Lu 1306/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Ewa Kowalczyk Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie rejestracji samochodu osobowego i odmowy zarejestrowania pojazdu oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku M. H., Starosta [...] zarejestrował pojazd marki Seat Leon o nr nadw. [...], wydając dowód rejestracyjny, tablice rejestracyjne (nr [...]) oraz znak legalizacyjny. Na skutek informacji zawartych w postanowieniu Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], w którym wskazano, że w ww. pojeździe został przerobiony numer VIN, pismem z 3 lutego 2015 r. zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie rejestracji ww. pojazdu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...], działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, Starosta [...] uchylił swoją decyzję ostateczną z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz odmówił zarejestrowania ww. pojazdu. W uzasadnieniu organ powołał się na wyżej wskazane postanowienie o umorzeniu śledztwa z [...] grudnia 2014 r. Z postanowienia wynika, że przeprowadzone badania mechanoskopijne wykazały, że numer VIN jest nieoryginalny i został naniesiony po uprzednim zeszlifowaniu numeru pierwotnego. Ustalono także, że numer silnika został usunięty, a tabliczka znamionowa nie jest oryginalna. W odwołaniu od decyzji M. H. zarzucił organowi naruszenie zasady informowania stron poprzez zaniechanie poinformowania o możliwości wdrożenia procedury nadania numeru VIN pojazdu. Zarzucił także naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez oparcie się wyłącznie na postanowieniu prokuratora, bez dokonania weryfikacji informacji w nim zawartych. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że oznaczenia identyfikacyjne pojazdu, jakie były wskazywane w dokumentach przedłożonych przez stronę do wniosku o rejestracje okazały się sfałszowane. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w [...], chociaż umorzone, wykazało jednak, że numer VIN nie jest numerem oryginalnie naniesionym przez producenta pojazdu. Potwierdza to przeprowadzona w toku śledztwa opinia mechanoskopijna, Wskazano w niej, że numer VIN został naniesiony po uprzednim usunięciu numeru pierwotnego. Potwierdzono, że numer silnika został usunięty, a tabliczka znamionowa nie jest oryginalna. Ustalenia śledztwa dowiodły, że zarówno poprzedni właściciele pojazdu, jak i M. H. nabywając i użytkując pojazd nie wiedzieli, że numer VIN został przerobiony. W trakcie przeglądów okresowych oraz kontroli drogowych nie kwestionowano oryginalności numeru VIN. Śledztwo zostało umorzone na skutek niewykrycia sprawcy przerobienia znaków. W ocenie Kolegium nie ulega żadnej wątpliwości, że numery identyfikacyjne pojazdu okazały się fałszywe. Pomimo umorzenia śledztwa wobec niewykrycia sprawcy, w sprawie udowodnione zostało, że zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Kolegium wskazało, że okoliczność fałszu dowodów powinna być stwierdzona przez właściwy organ wymiaru sprawiedliwości. Jako wyjątek traktowana jest sytuacja, gdy fałsz dowodu jest tak oczywisty, że dopuszczalne jest wznowienie postępowania, zanim sąd lub inny organ stwierdzi sfałszowanie dowodu (art. 145 § 2 k.p.a.). Zdaniem Kolegium, jeżeli okoliczność sfałszowania dowodów została stwierdzona przez organ wymiaru sprawiedliwości, tak jak w niniejszej sprawie, to kwestia ta nie podlega dyskusji w postępowaniu administracyjnym, bowiem w takiej sytuacji organ administracyjny jest związany rozstrzygnięciem właściwej władzy. Na prawną wadę rejestracji pojazdu, której źródłem jest fałsz znaków identyfikacyjnych pojazdu nie ma wpływu ani dobra wiara nabywców, ani czas posiadania pojazdu. W skardze do sądu administracyjnego M. H. zarzucił naruszenie art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie decyzji wyłącznie na jednym dokumencie pochodnym i zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a nadto zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, ze organ naruszył zasadę informowania stron nie informując go o ewentualnej możliwości wdrożenia procedury nadania numeru VIN pojazdu. Skarżący powoła się na art. 11 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z którego wynika, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia wiążą sąd administracyjny (i również organ). Skarżący wskazał, że wyrok skazujący w sprawie dotyczącej jego pojazdu nie zapadł, organ nie mógł więc opierać swoich ustaleń wyłącznie na postanowieniu prokuratora, bowiem nie jest ono dla niego wiążące. Zdaniem skarżącego Kolegium błędnie uznało prokuraturę za organ wymiaru sprawiedliwości, co jest sprzeczne z Konstytucją. Zdaniem skarżącego organ pominął treść art. 66 ust. 3a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, dotyczący procedury nadania numeru VIN pojazdu. Organ nie uzyskał akt z prokuratury, nie wiadomo więc, czy biegły powołany przez prokuratora jest rzeczoznawcą w rozumieniu ustawy. Organ nie posiadał żadnego dowodu, że pojazd lub jego części zostały uzyskane w wyniku czynu zabronionego. Nietrudno sobie wyobrazić, że numery czy tabliczki znamionowe zostały przerobione czy zeszlifowane na przykład podczas nieudolnej naprawy, czy też któryś z poprzednich właścicieli zakupił go jako pojazd pochodzący z przestępstwa od organów Państwa. Skarżący powołał się również na uzyskana przez siebie opinię sporządzoną przez biegłego z Polskiego Związku Motorowego, z której wynika jednoznacznie, że "numer VIN nosi cechy oryginalności. Ujawnione cechy wykonania przez producenta pola numerowego VIN wskazuję, że nie był on poddany ingerencji mechanicznej mającej na celu jego zatarcie lub zafałszowanie". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zawiesił postępowanie, z uwagi na uzyskana od organu informację, że jeszcze przed złożeniem skargi do sądu, skarżący wniósł do Starosty [...] podanie o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. W związku z uzyskaną od Kolegium informacją, że decyzją z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...], Kolegium odmówiło, po wznowieniu postępowania, uchylenia decyzji dotychczasowej, postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności). Istota sporu prawnego w badanej sprawie sprowadza się do oceny podstaw do uchylenia w wyniku wznowienia postępowania ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. o zarejestrowaniu pojazdu marki Seat Leon, będącego własnością skarżącego oraz do odmowy zarejestrowania tego pojazdu. Postanowienie wznowieniowe w sprawie organ I instancji zainicjował zawiadomieniem o wszczęciu postępowania z dnia 3 lutego 2015 r. Jest to forma wadliwa, bowiem w myśl art. 149 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Uchybienie to nie ma jednak znaczenia dla oceny meritum sprawy, tym bardziej, że bezpośrednim przedmiotem kontroli sądu jest decyzja organu II instancji. We wspomnianym zawiadomieniu wskazano dwie podstawy wznowieniowe: art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. (dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe) oraz pkt 5 (wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję). Niewątpliwie pomiędzy poszczególnymi wadami wznowieniowymi określonymi w art. 145 § 1 k.p.a. może zachodzić dość daleko idące pokrewieństwo, co ujawnia niniejsza sprawa – ustalenie fałszu dowodów, na podstawie których wydano decyzję można próbować interpretować również jako wyjście na jaw nowych istotnych w sprawie okoliczności. Pomimo wspomnianego pokrewieństwa, wybór właściwej podstawy wznowienia ma istotne znaczenie, chociażby z punktu widzenia zupełnie innych terminów ograniczających możliwość uchylenia wadliwej decyzji w postępowaniu wznowieniowym (art. 146 § 1 k.p.a.). Starosta [...] w decyzji z [...] kwietnia 2015 r. wskazał jako podstawę wznowieniową art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jest to stanowisko błędne, skorygowane prawidłowo przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które w swojej decyzji z [...] lipca 2015 r. powołało już właściwą podstawę – art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Kluczowe znaczenie w kwestii ustalenia podstawy wznowieniowej miało postanowienie Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. o umorzeniu śledztwa m.in. w sprawie przestępstwa przerobienia numerów identyfikacyjnych VIN w spornym pojeździe. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia w prowadzonym śledztwie zebrano materiał dowodowy, w szczególności w postaci ekspertyzy opartej na badaniach mechanoskopijnych, wskazujący na przerobienie numeru VIN w ww. pojeździe. Przyczyną umorzenia śledztwa było przedawnienie karalności. Z treści przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137, ze zm.; dalej jako: P.r.d.) wynika, że rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie całego szeregu dokumentów, w tym m.in. dowodu własności pojazdu, karty pojazdu, jeżeli była wydana, zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany (art. 72 ust. 1 P.r.d.). We wszystkich tych dokumentach podawany jest numer identyfikacyjny VIN pojazdu, stanowiący kluczowy element identyfikujący pojazd. W kwestii pojęcia sfałszowania dowodu w rozumieniu przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.), w ocenie Sądu trafne jest stanowisko Kolegium, że dokumenty stanowiące podstawę rejestracji pojazdu muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnej autentyczności dokumentu, ale także zgodności ze stanem faktycznym. Innymi słowy pod pojęciem fałszu dowodu należy rozumieć nie tylko przerobienie zewnętrznej postaci (fałsz w znaczeniu formalnym), ale także fałsz w znaczeniu materialnym – gdy dokument podaje fakty sprzeczne z rzeczywistością (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 28 lipca 2000 r., II SA 2371/99 i z 2 lutego 2007 r., I OSK 418/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący stara się podważyć stanowisko Kolegium odnośnie podstawy wznowienia postępowania, argumentując w dwóch kierunkach. Pierwszy kierunek argumentacji opiera się na trafnym wniosku wywodzonym z treści art. 145 § 2 i 3 k.p.a., że zasadniczo fałsz dowodu musi być stwierdzony orzeczeniem sądu lub innego organu. Skarżący podnosi, że postanowienia prokuratora o umorzeniu śledztwa nie można uznać za orzeczenie w rozumieniu tego przepisu. Argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zwrócić uwagę, że w powołanych art. 145 § 2 i 3 k.p.a. mowa jest nie tylko o orzeczeniu sądu, ale również innego organu. Trafnie w powoływanym wyżej wyroku z 2 lutego 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie prokuratora umarzające śledztwo (w tym przypadku na skutek niewykrycia sprawcy) ma moc orzeczenia stwierdzającego fałsz dowodu. Tego rodzaju postanowienie jest decyzją procesową, stwierdzającą fakt popełnienia przestępstwa, jest też orzeczeniem w rozumieniu art. 92 i następne Kodeksu postępowania karnego. Fakt umorzenia śledztwa nie może być argumentem za odmową uznania postanowienia prokuratora za orzeczenie stwierdzające fałsz dowodu, skoro treść uzasadnienia tego postanowienia jasno wskazuje na "twardy" materiał dowodowy wskazujący na popełnienie przestępstwa sfałszowania dowodu (art. 306 Kodeksu karnego), a przyczyna umorzenia jest jedynie przedawnienie karalności. W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę na art. 145 § 3 k.p.a., który pozwala na wznowienie postępowania z uwagi na fałsz dowodu, jeśli postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Taka sytuacja ma miejsce w badanej sprawie – jak wskazano, przyczyną umorzenia śledztwa było właśnie przedawnienie karalności. Uzyskanie orzeczenia sądu potwierdzającego fałsz dowodu nie byłoby w badanej sprawie w ogóle możliwe z uwagi na upływ czasu. Idąc tropem argumentacji skarżącego, trzeba byłoby uznać, że nie ma możliwości w ogóle zweryfikowania prawidłowości decyzji o rejestracji pojazdu, mimo ze została ona oparta na dokumentach zawierających nieprawdziwe dane co do numeru VIN. To właśnie takim sytuacjom ma przeciwdziałać wyjątek uregulowany w art. 145 § 3 k.p.a. Nie można odmówić racji skarżącemu, że błędem organów było niedołączenie do akt opinii mechanoskopijnej, powoływanej w postanowieniu Prokuratora, jeszcze na etapie postępowania administracyjnego. Opinia taka została dołączona dopiero na etapie postępowania sądowego, do akt sprawy o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją zaskarżoną do sądu w niniejszym postępowaniu (z [...] lipca 2015 r.). Nie jest to jednakże uchybienie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, skoro na etapie postępowania administracyjnego nie przedkładano żadnych dowodów, które mogłyby podważyć ustalenia wynikające z postanowienia Prokuratora. Powoływanie się w powyższym kontekście na naruszenie art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) jest argumentem całkowicie chybionym. Organ nie mógł naruszyć tego przepisu, ponieważ jego adresatem jest sąd administracyjny, znajduje on zastosowanie w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a nie organem administracji publicznej. Nie zasługuje również na uwzględnienie drugi kierunek argumentacji skarżącego – w zakresie, w jakim dąży on do podważenia ustaleń organu, że w sprawie doszło do sfałszowania dowodu. Podstawą twierdzeń skarżącego w tym zakresie jest dołączona do skargi opinia techniczna rzeczoznawcy z Polskiego Związku Motorowego. Oceniając te argumenty należy zwrócić uwagę, że opinia została sporządzona już po wydaniu zaskarżonej do Sądu decyzji Kolegium. W momencie wydawania zaskarżonej decyzji organ dysponował podstawowym materiałem dowodowym w sprawie, jakim były ustalenia śledztwa nadzorowanego przez Prokuratora Rejonowego w [...]. Organ nie miał żadnych podstaw aby kwestionować prawidłowość ustaleń przyjętych za podstawę decyzji procesowej Prokuratora. Postanowienie Prokuratora odwoływało się do "twardego" dowodu w postaci ekspertyzy mechanoskopijnej Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. Podważenie ustaleń takiego podmiotu wymagałoby posiadania odpowiednio wiarygodnego i przekonującego materiału dowodowego. Takiego materiału skarżący w trakcie postępowania administracyjnego nie przedstawił. Kolegium nie miało więc żadnych podstaw, aby kwestionować ustalenia faktyczne, na których oparł się Prokurator. W tej sytuacji zarzut wadliwych ustaleń faktycznych, na jakich oparło się Kolegium, jest chybiony. Co więcej, argumentacja skarżącego w tym zakresie pozostaje w sprzeczności z jego wcześniejszymi oświadczeniami. Jednym z zarzutów podniesionych w odwołaniu jest naruszenie obowiązku informowania stron, które to naruszenie miało przejawić się w niepoinformowaniu skarżącego, że może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania w celu nadania nowego numeru VIN pojazdu. W związku z tym w odwołaniu skarżący zawarł taki wniosek. Skoro skarżący podnosi powyższe kwestie i wnosi o wszczęcie procedury nadania nowego numeru VIN, to tym samym zgadza się z twierdzeniami organu, że numer VIN podany w dokumentach stanowiących podstawę rejestracji nie był prawdziwy, został przerobiony. Istnieje zatem istotny dysonans między tymi wnioskami i twierdzeniami podniesionymi w odwołaniu, a argumentami skargi, w której skarżący stara się przekonać, że numer VIN nie został przerobiony. Poza zakresem oceny Sądu w badanej sprawie jest kwestia możliwości weryfikacji decyzji Kolegium w oparciu o opinię sporządzoną na zlecenie skarżącego, traktowana jako nowy dowód czy nowa okoliczność w sprawie (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). W tej kwestii toczyło się odrębne postępowanie wznowieniowe, zakończone decyzją z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...], odmawiającą uchylenia decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2015 r. Dokonywanie jakichkolwiek ocen w tym zakresie stanowiłoby wykroczenie przez Sąd poza granice sprawy, której przedmiotem jest kontrola legalności decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2015 r., nie zaś decyzji z dnia [...] marca 2016 r. Z kolei podniesiony w skardze argument, że numer VIN czy numer silnika mogły zostały przerobione w trakcie nieudolnej naprawy jest kompletnie niewiarygodny w świetle logiki i doświadczenia życiowego. Konkludując należy stwierdzić, że prawidłowe było stanowisko Kolegium co do tego, że w badanej sprawie zaistniała przesłanka wznowieniowa w postaci sfałszowania dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Wznowienie postępowania było zatem zasadne. Powyższa konstatacja determinuje wyniki kontroli Sądu w odniesieniu do dalszych elementów sprawy: uchylenia decyzji o zarejestrowaniu pojazdu z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz odmowy jego zarejestrowania. Jak wspomniano wyżej – z przywołanego art. 72 ust. 1 P.r.d. wynika, że właściwy organ dokonuje rejestracji pojazdu na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów. Z oczywistych względów nie mogą być podstawą rejestracji takie dokumenty, które stwierdzają fakty niezgodne z rzeczywistością, a więc są fałszywe w materialnym znaczeniu. W utrwalonym już orzecznictwie trafnie wskazuje się, że dokumentem prawdziwym jest tylko taki, który bezspornie posiada trzy cechy: 1) został wystawiony przez osobę lub instytucję, która jest kompetentna aby go wystawić; 2) treść dokumentu odpowiada rzeczywistości; 3) dokument posiada treść niezmienioną, tj. tę, która nadał mu wystawca (por. wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2014 r., III SA/Gd 736/14 i powoływane tam orzecznictwo). Dokument, który tych kryteriów nie spełnia jest dokumentem fałszywym i nie może stanowić podstawy rejestracji pojazdu. W badanej sprawie organy na podstawie prawidłowo zebranego i wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego ustaliły, że podane w dokumentach załączonych do wniosku o rejestrację dane dotyczące numeru VIN były nieprawdziwe, w związku z potwierdzonym w postępowaniu karnym faktem przerobienia tego numeru. Takie dokumenty nie mogły stanowić podstawy rejestracji pojazdu, w związku z czym, po wznowieniu postępowania, należało uchylić jako wadliwą pierwotną decyzję w sprawie rejestracji (z [...] sierpnia 2009 r.) oraz odmówić zarejestrowania pojazdu. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, zarejestrowanie pojazdu, wbrew dowodom wskazującym jednoznacznie na nieautentyczność cech identyfikacyjnych pojazdu (sfałszowany numer nadwozia), stałoby w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej i pewności prawa (por. wyrok NSA z 24 listopada 2010 r., I OSK 134/10). Powoływanie się przez skarżącego na naruszenie obowiązku informowania strony poprzez niepowiadomienie go o możliwości wdrożenia procedury nadania nowego numeru VIN pozostaje bez związku z oceną legalności zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2015 r. Uchylenie decyzji rejestracyjnej w wyniku wznowienia postępowania i odmowa rejestracji pojazdu z jednej strony, a z drugiej sprawa nadania nowego numeru VIN pojazdowi, na podstawie art. 66a P.r.d. stanowią dwie zupełnie różne kwestie, rozstrzygane odrębnymi decyzjami. Jedyny związek jaki może między nimi zachodzić to ten, że "drogą ratunku", dla osoby, która nie może zarejestrować pojazdu z powodu przerobienia lub zatarcia fabrycznego numeru VIN, jest uzyskanie nowego numeru VIN na podstawie decyzji starosty wydanej w trybie określonym w art. 66a P.r.d. Z punktu widzenia oceny legalności decyzji z [...] lipca 2015 r. jest to kwestia całkowicie irrelewantna. Niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów sąd realizując obowiązek kompleksowej analizy zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nie dostrzegł żadnych innych uchybień, które powinny były skutkować jej uchyleniem. Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.