III SA/Lu 153/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 maja 2011 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za I kwartał 2011 r. oraz umorzenie postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II-IV kwartału 2011 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...], umorzono postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za 2011 r. W uzasadnień decyzji organ wskazał, że w dniu 14 grudnia 2010 r. do Placówki Terenowej KRUS w Ł. wpłynęło podanie E. S. o udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za 2011 r. Z uwagi na fakt, że na dzień wpływu podania do Placówki należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za 2011 r. nie są jeszcze wymagalne, podanie jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia umorzenie postępowania. Od powyższej decyzji E. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na niemożność uregulowania należności z uwagi na problemy zdrowotne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa KRUS postanowiono: - nie umorzyć należności w części dotyczącej składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I kwartał 2011 r. w kwocie 321 zł, - w części dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II do IV kwartału 2011 r., utrzymać w mocy decyzję z [...] grudnia 2010 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano następujący stan sprawy: E. S. będąc właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni ½ części z 4,78 ha fiz. w tym 3,44 ha przeliczeniowego i nie podlegając innemu ubezpieczeniu społecznemu spełnia warunki do obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z podlegania temu ubezpieczeniu wypływa obowiązek opłacania składek, co potwierdza decyzja o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z dnia 23 marca 2010 r. Z przeprowadzonego postępowania wynika ponadto, że strona ponosi wydatki związane z problemami zdrowotnymi. Z dokumentacji zebranej w trakcie postępowania wynika także, iż wraz z żoną i synem wnioskodawca mieszka w drewnianym domu krytym eternitem, wiek około 70 lat. Dom mieszkalny składa się z trzech pomieszczeń, posiada wodę bieżącą, ogrzewanie z kuchni węglowej oraz że, warunki mieszkaniowe są skromne. Budynki gospodarcze w gospodarstwie to obora murowana i stodoła murowano-drewniana. Hoduje inwentarz. Gospodarstwo nie dysponuje sprzętem rolniczym. Wnioskodawca nie pobiera dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Dodatkowym dochodem rodziny jest wynagrodzenie małżonki z tytułu zatrudnienia. Podejmując rozstrzygnięcie organ wziął pod uwagę następujące okoliczności: - opłacane składki są wkładem na przyszłe świadczenia emerytalno-rentowe i stanowią podstawę do wyliczenia świadczenia, co ma ogromne znaczenie w przypadku wnioskodawcy ze względu na problemy zdrowotne, - opłacanie składek jest obowiązkiem, a nie prawem ubezpieczonego, - wskazywane okoliczności: trudna sytuacja finansowa oraz problemy zdrowotne były już podstawą do udzielenia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III i IV kwartał 2010 r. na funduszu wypadkowo-chorobowo-macierzyńskim, - składki za okres od Il do IV kwartału 2011 r. na dzień złożonego podania nie są wymagalne. W ocenie organu brak jest podstaw do umorzenia należności na funduszu emerytalno-rentowym za I kwartał 2011 r. w ramach pomocy "de minimis" ze względu na brak przesłanek określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art.87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE, seria L, Nr 337). Z analizy dokumentów w sprawie wynika, że sytuacja finansowa w gospodarstwie nie ma charakteru przejściowego i nie nosi cech czynników niezależnych, nie pozwoli również na stabilizację sytuacji finansowej w gospodarstwie. Stosownie do art. 41a ust. 1 pkt 1 - Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. W ocenie organu w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki umorzenia należności określone w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291, ze zm.). opisany wyżej stan faktyczny nie uzasadnia twierdzenia, iż po stronie wnioskodawcy występuje ważny interes w umorzeniu składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I kw. 2011 r., rozumiany jako trudna sytuacja materialna, wobec czego nie znaleziono podstaw do umorzenia składek za ten okres. Z uwagi na fakt, że na dzień wpływu do Placówki podania strony składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II do IV kw.2011 r. nie są jeszcze wymagalne, wniosek o ich umorzenie jest bezprzedmiotowy. W skardze do sądu administracyjnego E. S. powtórzył wcześniejszą argumentację, iż nie jest w stanie opłacić zaległych i bieżących składek z uwagi na brak środków finansowych i zły stan zdrowia, który wiąże się z wydatkami na leczenie. Do skargi dołączył zaświadczenia o stanie zdrowia. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko o braku przesłanek do umorzenia skarżącemu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innej przyczyny niż została w niej wskazana. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., p.p.s.a.), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną postawą prawną. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czyli w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego przez uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie "u.s.r.", Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na której czele stoi Prezes nie jest organem monoktratycznym, tak więc brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznanai konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał ten sam pracownik. Stanowisko takie, co prawda w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2007 r. – ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych także przez pracowników Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydających decyzje z upoważnienia prezesa Kasy, będącego centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi, z mocy art. 2 ust. 2 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny. Na powyższe aspekty niejednokrotnie zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny, i tak w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 (OSK-A 2005/3/20) stwierdził, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy. Natomiast w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt P 57/07 (publ. Lex nr 26/2009) stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy , gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Chociaż wyżej wymienione orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw (vide wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 20 sierpnia 2009 r. , sygn. akt I SA/Sz 111/09; WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/GL 1784/10; WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1805/08 publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA – http.//orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedynie dodatkowo należy podnieść, iż uwzględniając argumenty zawarte w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, w tym zakresie ustawodawca dokonał nowelizacji art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. (ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18), nadając mu nowe brzmienie o treści "Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie... 5), w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji". Decyzje w przedmiotowej sprawie zostały wydane i podpisane w imieniu Prezesa KRUS przez tę samą osobę I. K. Stanowi to naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 3 ustawy, czyli przesłankę wznowienia postępowania i naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Należy również zwrócić uwagę na naruszenie przez organ, ponownie rozpoznający sprawę na wniosek z dnia 10 stycznia 2011 r. (data wpływu 13 stycznia 2011 r.) E. S., przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozpoznając sprawę umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za 2011 r. po raz pierwszy działająca w imieniu Prezesa ZUS kierownik PT KRUS I. K. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. umorzyła postępowanie. Natomiast rozpoznając ponownie sprawę w trybie art. 127 § 3 orzekła merytorycznie i decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. postanowiła – nie umorzyć należności w części dotyczącej składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I kwartał 2011 r. w kwocie 321 zł. Powyższe rozstrzygnięcie oznacza, że organ nie zastosował przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. , który brzmi "organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy... . W zaistniałej sytuacji istnieją dwie decyzje organu, rozstrzygające odmiennie sprawę umorzenia składek na ubezpieczeni społeczne rolników za I kwartał 2011 r. Uchybienie popełnione przez organ przy kontrolowaniu sprawy, stanowiło wadę kwalifikowaną tej decyzji. Sąd nie orzekł jednak o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. z uwagi na konieczność wyeliminowania jej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a., gdyż osoba kontrolująca decyzję pierwszoinstancyjną działająca w imieniu Prezesa KRUS podlegała wyłączeniu na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponadto, Sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu i w kolejnej decyzji organ ocenił i odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 41a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. W uchylonej bowiem decyzji, organ w ogóle nie ocenił tych przesłanek i nie odniósł się do sytuacji skarżącego i jego rodziny. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.