III SA/Lu 1574/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Protokolant sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. S., Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] r. nr [...] o wymeldowaniu A. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w B. P.. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji wykazała, że A. S. nie mieszka w miejscu pobytu stałego od [...] r. Dowodem na to są zeznania strony wnoszącej o wymeldowanie, jak i strony odwołującej się oraz świadka J. R.. Przesłuchana w charakterze strony A. S. zeznała, że jest właścicielem domu przy ulicy [...] w B. P.. Jej mąż A. S. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od [...] r. Mąż nadużywa alkoholu, jest agresywny, a w domu często dochodziło do awantur. Z tego też powodu został mu przyznany kurator sądowy i społeczny. Opuszczenie mieszkania przez męża odbyło się podczas interwencji policji, został zatrzymany do czasu wytrzeźwienia. Od dnia [...] r. mąż nie nocuje w ogóle w domu i zabrał swoje najpotrzebniejsze rzeczy. Przesłuchana w charakterze świadka J. R. zeznała, że jest kuratorem A. S.. Potwierdziła, że A. S. nie zamieszkuje przy ulicy [...] w B. P. od [...]. Świadek stwierdziła, że obecnie odwołujący zamieszkuje u swojego kolegi przy ulicy [...] w B. P.. J. R. zeznała, że była u A. S. pod tym adresem. Ponadto stwierdziła, że jej podopieczny z miejsca stałego pobytu zabrał swoje rzeczy osobiste i ubrania. Przesłuchany w charakterze strony A. S. potwierdził, że przy ulicy [...] w B. P. nie zamieszkuje od [...] r. Wyprowadził się z domu ponieważ żona wielokrotnie nastawała na jego życie. Odwołując się do przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności Wojewoda wskazał, że organy administracji w sprawie o wymeldowanie obowiązane są jedynie do ustalenia czy występują okoliczności faktycznego opuszczenia lokalu. W tym stanie rzeczy jako wymaganą prawem przesłankę wymeldowania odwołującego wskazać należy ustanie jego pobytu w lokalu znajdującym się przy ulicy [...] w B. P. i ten fakt został bezspornie ustalony w trakcie przeprowadzonego postępowania. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że A. S. opuścił miejsce pobytu stałego z powodu konfliktu z żoną, a fakt opuszczenia lokalu przez skarżącego został potwierdzony przez obie strony postępowania oraz świadka J. R.. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ II instancji wyjaśnił, że zameldowanie lub wymeldowanie jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Ustawa o ewidencji ludności wprowadza zasadę rzetelnego prowadzenia rejestrów meldunkowych, która ma służyć zbieraniu informacji w zakresie danych o faktycznym, a więc zgodnym z rzeczywistością miejscu zamieszkania i pobytu osób. W związku z powyższym sam zamiar przebywania w spornym lokalu nie może być podstawą do uchylenia decyzji o wymeldowaniu, gdyż utrzymywanie meldunku osoby, która nie zamieszkuje pod wskazanym adresem stwarza fikcję meldunkową i jest sprzeczne z intencją wspomnianej ustawy. Wszelkie zaś spory o charakterze majątkowym nie są rozstrzygane przez organy meldunkowe, a przed sądami cywilnymi. W konkluzji stwierdzono, że złożone odwołanie nie wnosi do sprawy nic istotnego, co mogłoby wpłynąć na jej rozstrzygnięcie. Racje przedstawione przez odwołującego się w jego odczuciu mające wpływ na wynik sprawy w istocie nie mają takiego znaczenia, gdyż nie wiążą się z okolicznościami, od których ustawa uzależnia możliwość wydania decyzji o odmowie wymeldowania. Wobec udowodnienia faktu opuszczenia lokalu przy ulicy [...] ł w B. P. przez A. S. zasadne było zastosowanie administracyjnej procedury wymeldowania z pobytu stałego. Od powyższej decyzji Wojewody A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, podnosząc, że nie ma obecnie gdzie mieszkać, że zamieszkując w domu na Jaśminowej 1 w B. P. występowały kłótnie i awantury, lecz nie tylko z jego winy oraz, że żona A. S. nastawała na jego życie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Uczestniczka postępowania A. S. nie zajęła stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia [...] r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz.U.2015.388 ze zm.) organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. Wówczas nieobecności w danym miejscu, nawet jeżeli trwają dłużej, wiążą się ze zwykłymi lub nadzwyczajnymi potrzebami życiowymi, które jednak nie powodują zmiany miejsca koncentracji spraw życiowych, ani nie unicestwiają woli i zamiaru stałego przebywania w miejscu stałego pobytu. W orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje się, że co do zasady wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia [...] r. II SA/Gl 1620/14, System Informacji Prawnej LEX nr 1749978). W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, by z miejsca swego dotychczasowego pobytu wyprowadził się w wyniku bezprawnych działań A. S., jak też by podejmował jakiekolwiek działania umożliwiające mu powrót do poprzedniego miejsca zamieszkania. Tego rodzaju okoliczności mogłyby uzasadniać ocenę zachowania skarżącego jako zachowania dobrowolnego. Jak wskazano jednak już wyżej wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy było ono nie tylko dobrowolne, ale również i trwałe. W konsekwencji też kolejną przesłanką, która musi być spełniona, by możliwe było wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że osoba ta opuściła miejsce zameldowania trwale, z zaniechaniem koncentrowania swoich spraw życiowych w tym miejscu. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji przy wydawaniu decyzji pominęły powyższą okoliczność, poprzestając w istocie na prostym stwierdzeniu, że skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Powyższe nie było uprawnione albowiem sam fakt fizycznego nieprzebywania w miejscu pobytu stałego, czy też jak w realiach przedmiotowej sprawy nie nocowania w takim miejscu, nie może być w prosty sposób utożsamiany z opuszczeniem miejsca pobytu czasowego, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Na kwestie takie trafnie zwracał uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia [...] r. III SA/Kr 651/15 (System Informacji Prawnej LEX nr 1939598) odnoszącym się do identycznej w swej treści regulacji zawartej w art. 15 poprzednio obowiązującej ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie wskazał, że przez zamiar opuszczenia miejsca pobytu, o którym stanowi art. 15 ust. 1 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dlatego też przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Sąd ten słusznie także zauważył, że wykładnia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych pozwala na przyjęcie, że sformułowanie "opuszczenie miejsca pobytu stałego" nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu trzeba oceniać na tle konkretnej sytuacji. Tego rodzaju oceny odnieść należy również do interpretacji art. 35 obecnie obowiązującej ustawy o ewidencji ludności. Przy wydawaniu zatem decyzji w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego koniecznym było zatem zbadanie czy fizycznemu przebywaniu skarżącego w innym miejscu niż miejsce dotychczasowego pobytu stałego towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Innymi słowy ustalić należało czy skarżący opuścił miejsce swojego zameldowania trwale, z zaniechaniem koncentrowania swoich spraw życiowych w tym miejscu. Co istotne okoliczności takie należało ustalać w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ze szczególnym takich obiektywnych i uchwytnych zewnętrznie okoliczności jak sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. W przedmiotowej sprawie organy kolejnych instancji bezpodstawnie zaniechały dokonania oceny tego rodzaju okoliczności. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niepełny, gdyż organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, ponadto pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącego oraz okoliczność wynikające z zeznań A. S. i J. R.. Tego rodzaju zaniechania dyskwalifikowały decyzje organów obu instancji, jako wydane z naruszeniem przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. Odnośnie zeznań wnioskodawczyni w sprawie A. S. organy poprzestały w zasadzie na wynikającym z tych zeznań stwierdzeniu o niezamieszkiwaniu przez skarżącego w przedmiotowym lokalu. Organy przy rozstrzyganiu sprawy pominęły przy tym pozostałe okoliczności wynikające z zeznań A. S.. Przede wszystkim pominęły one wynikający z zeznań A. S. fakt posiadania nadal przez skarżącego kluczy do przedmiotowego lokalu. A. S. zeznała bowiem, że jej mąż nadal posiada klucze do mieszkania. Jest to okoliczność istotna albowiem wskazuje ona na to, że skarżący nadal zachowuje sobie władztwo i element posiadania nad przedmiotowym lokalem. Co więcej z zeznań A. S. wynikało, że w istocie skarżący od [...] r. nie nocuje w lokalu, jednakże do tego lokalu nadal przechodzi podczas nieobecności żony. Na adres dotychczasowego miejsca zameldowania przychodzi także do skarżącego korespondencja. Tego rodzaju zachowanie i okoliczności wprost wskazuje na to, że skarżący nadal wiąże swe miejsce stałego pobytu z dotychczasowym lokalem przy ul. [...] w B. P., a więc, że nie opuścił go w sposób trwały. Wprawdzie organ podczas przesłuchania nie wyjaśnił dokładnie co oznaczało użyte przez świadka A. S. sformułowania o zabraniu przez jej męża "najpotrzebniejszych" rzeczy jednakże użycie tego rodzaju zwrotu wskazuje, że skarżący zabrał z dotychczasowego miejsca pobytu jedynie część, najbardziej mu nieodzownych rzeczy. Tego rodzaju okoliczność również wskazuje na brak woli po stronie skarżącego trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. W analogiczny wybiórczy i niepełny sposób organy obu instancji przeanalizowały także zeznania świadka J. R.. Organy nie odniosły się bowiem w sposób wyczerpujący do tej części zeznań świadka J. R. będącej kuratorem skarżącego, z których wynikało, że skarżący zamieszkał u kolegi, gdzie miał przebywać jedynie do końca maja 2015 r. Tego rodzaju okoliczność jak fakt zamieszkania u znajomego i to jedynie na krótko, jednoznacznie wskazuje na tymczasowość tego rodzaju zamieszkiwania, co uzasadnia przyjęcie braku po stronie skarżącego woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiaru stałego związania się z innym nowym miejscem oraz urządzenia w nim swego nowego centrum życiowego. Analogicznie ocenić należy również wskazywany przez świadka J. R. fakt zabrania przez skarżącego jedynie rzeczy osobistych i ubrań. Pomimo tego rodzaju sprzecznych i niewyjaśnionych dostatecznie okoliczności organy przy przesłuchaniu skarżącego poprzestały jedynie na odebraniu od skarżącego jednozdaniowych zeznań. Organy nie dostrzegły również istotnej sprzeczności w zeznaniach A. S. i świadka J. R.. Ten ostatni świadek zeznał bowiem, że w lokalu przy ul. [...] zostały wymienione zamki, co wskazywałoby na to, że zeznania A. S. co do tego, iż skarżący nadal posiada klucze i swobodny dostęp do przedmiotowego lokalu są niezgodne ze stanem rzeczywistym. Organy nie dokonały w tej części oceny wzajemnie sprzecznych dowodów, nie ustalając przy tym która z podawanych okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, została udowodniona. Organy winny mieć na uwadze, że postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów, wedle zasady określonej w art. 8 k.p.a. oraz reguł przewidzianych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W konsekwencji też brak wyjaśnienia przez organ wskazanych wyżej okoliczności związanych z ustaleniem trwałości opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego oraz jego ewentualnego zamiaru związania się z innym miejscem pobytu i urządzenia w nim swego nowego centrum życiowego, oznacza, że organ nie dokonał należytych ustaleń i nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę organ należycie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokona odpowiadających dowodom ustaleń faktycznych dotyczących opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego w sposób trwały. W szczególności organ ustali, czy faktycznie zamki w drzwiach lokalu położonego przy ul. [...] w B. P. zostały wymienione i czy w ten sposób skarżący utracił dostęp do przedmiotowego lokalu. Organ będzie miał przy tym na uwadze, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności traktuje się także sytuację, w której wprawdzie dana osoba zostaje z posiadania lokalu wyzuta bezprawnie jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. W dalszej kolejności organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona oceny wskazanych wyżej okoliczności istotnych dla zastosowania dyspozycji art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku