III SA/Lu 161/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 września 2016 r. sprawy ze skargi T. M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] o odmowie zwrotu T. M. C. zatrzymanego prawa jazdy kat. B. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Sąd Rejonowy w K. II Wydział Karny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II K 405/15 orzekł wobec T. C. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem pojazdów do których uprawnia prawo jazdy kat. B, na okres trzech lat, zaliczając na poczet orzeczonego zakazu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 2 marca 2015 r. do dnia 12 maja 2015 r. Wykonując dyspozycję zawartą w tym wyroku, Starosta K., decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] cofnął kierowcy uprawnienia do kierowania pojazdami kat. C na okres od dnia 2 marca 2015 r. do dnia 2 marca 2015 r. Wnioskiem z dnia 15 czerwca 2015 r. T. C. zwrócił się do Starosty K. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. B. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., Starosta K. odmówił kierowcy uwzględnienia wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. B. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że organ pierwszej instancji swoją decyzją z dnia [...] maja 2015 r. cofnął T. C. uprawnienia do kierowania pojazdami miechanicznymi kat. C na okres od dnia 2 marca 2015 r. do dnia 2 marca 2015 r. tj. na jeden dzień. Było to sprzeczne z orzeczeniem sądu. W tej sytuacji Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję Starosty K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Starosta K., po wyeliminowaniu stwierdzonej omyłki, decyzją z dnia [...] września 2015 r., ponownie orzekł o odmowie zwrotu T. C. zatrzymanego prawa jazdy kat. B. Organ podniósł, że orzeczony przez Sąd Rejonowy w K. zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi obejmuje między innymi pojazdy, do prowadzenia których wymagane jest prawo jazdy kat. A2. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zakaz ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: [...] 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B [...]. Z powyższego jednoznacznie wynika, że w przypadku orzeczenia przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego uprawnienie kat. A2, prawo jazdy kat. B nie może być zwrócone. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności polegającej na zignorowaniu treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 maja 2015 roku, sygn. akt II K 405/15, z którego jednoznacznie wynika, że wobec skarżącego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem pojazdów określonych w kat. B; 2) art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami poprzez jego błędne zastosowanie i nieuprawnioną odmowę zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B w sytuacji, gdy skarżący jest uprawniony do prowadzenia pojazdów określonych w kat. B; 3) art. 42 § 2 i 43 § 1 ustawy kodeks karny poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do tego, że organ administracji publicznej wszedł w wyłączną kompetencję sądu do orzekania zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju; 4) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczącego zasady ochrony praw nabytych, polegające na odebraniu skarżącemu mozliwości prowadzenia pojazdów okreslonych w kategorii B, mimo że prawomocny wyrok sądu dopuszcza taką możliwość. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie skarżącego, skoro sąd karny orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem określonych w kat. B, to tym samym powinno zostać mu zwrócone właśnie prawo jazdy w zakresie kategorii B. Podkreślił, że stosownie do art. 42 k.k. to sąd powszechny, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy, decyduje o zakresie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów, a nie organ administracyjny. Zakaz prowadzenia pojazdów określony w art. 42 k.k. może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, wszelkich pojazdów albo wszelkich pojazdów mechanicznych. W ocenie skarżącego sąd karny rozpatrując okoliczności sprawy decyduje, w stosunku do jakich uprawnień należy orzec zakaz, a co za tym idzie, jaką decyzję podjąć by orzeczenie środka karnego w stosunku do oskarżonego osiągnęło założone przez ustawodawcę cele. Natomiast na skutek wydania zaskarżonej decyzji mamy do czynienia z sytuacją, w której organ administracji publicznej na podstawie przepisów (w ocenie skarżącego sprzecznych z konstytucją) wydaje akt administracyjny, którym wkracza w ustawowe prerogatywy sądu karnego. Konsekwencją takiego działania jest odebranie skarżącemu uprawnienia do prowadzenia pojazdów objętych kategorią B, wbrew wyrokowi sądu karnego. Takie działanie godzi w zasadę ochrony praw nabytych, wywodzoną z art. 2 Konstytucji. Sąd karny rozpatrując sprawę skarżącego przeanalizował stan faktyczny sprawy, w tym osobistą sytuację skarżącego, cechy jego charakteru, względy rodzinne, nastawienie do popełnionego czynu i inne okoliczności, mające wpływ na rozstrzygnięcie i ostateczny wymiar kary. Sąd uznał również, że właściwe jest orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów, z wyłączeniem pojazdów określonych w kat. B. Sytuacja, w której wbrew wyrokowi sądu de facto odbiera się skarżącemu możliwość prowadzenia pojazdów określonych w kat. B, jest niedopuszczalna w demokratycznym państwie prawnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są bezsporne. Skarżący posiada dokument prawa jazdy, potwierdzający uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B i C. Prawomocnym wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II K 405/15 Sąd Rejonowy w K. orzekł wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów określonych w kat. B na okres 3 lat. Ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. Starosta K. cofnął skarżącemu posiadane uprawnienia (kategorii C) do kierowania pojazdami na okres 3 lat, tj. od dnia 2 marca 2015 r. do dnia 2 marca 2018 r. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. T. C. wystąpił o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kat. B. Starosta K. decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało ją w mocy decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...]. Rozstrzygnięcia wydane w obu instancjach są trafne i znajdują umocowanie w obowiązujących przepisach prawa materialnego. Stosownie do art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami – dalej u.k.p. (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 155 ze zm. obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 627 ze zm.) na starostę nałożono obowiązek niewydawania prawa jazdy osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. W przepisach zamieszczonych w art. 12 ust. 2 u.k.p. został natomiast uregulowany zakaz wydawania prawa jazdy innych kategorii niż ta kategoria, której dotyczy sądowy zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Art. 12 ust. 2 u.k.p. w aktualnym brzmieniu znajduje zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu jego wejścia w życie, tj. po dniu 25 października 2014 r. (zob. art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami – Dz. U. z 2014 r., poz. 970 ze zm.). Nie ulega wątpliwości, że art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu ma zastosowanie do skarżącego, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych został orzeczony po dniu 25 października 2014 r. (wyrok, który zapadł 12 maja 2015 r, uprawomocnił się 20 maja 2015 r.). W znowelizowanym stanie prawnym, skutki zdarzenia prawnego w postaci prawomocnego wyroku zakazującego prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, zarówno wobec osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jak i dysponujących już takim prawem jazdy. Do powyższego wniosku prowadzą nie tylko dyrektywy wykładni językowej, ale także celowościowej. Nie ulega wątpliwości, że wolą ustawodawcy w ramach przyjętych rozwiązań prawnych było niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Nie sposób przyjąć, aby osoby wobec których orzeczono sądownie zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, mogły w okresie obowiązywania zakazu wciąż korzystać z uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać zagrożenie w ruchu przez prowadzenie pojazdów objętych kat. B, która została wyłączona przez sąd karny z orzeczonego zakazu. W tej sytuacji, nie tylko wykładnia językowa przepisu art. 12 ust. 2 u.k.p., ale także względy celowościowe przyjętych rozwiązań legislacyjnych, wyrażające się w potrzebie zapewnienia bezpieczeństwa w komunikacji, nakazują przyjąć, że w art. 12 ust. 2 u.k.p. wyrażony został jednoznaczny nakaz niewydawania przez organ administracyjny osobom ubiegającym się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. B prawa jazdy tej kategorii, w czasie trwania orzeczonego sądownie zakazu prowadzenia pozostałych pojazdów mechanicznych. Podnieść trzeba, że kwestia wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w sprawie o podobnym stanie faktycznym i prawnym (wyrok z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14) wyraził pogląd, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w u.k.p. Z kolei w wyroku z dnia 15 lipca 2016 r, sygn. akt I OSK 2514/14 Naczelny Sąd Administracyjny podzielił powyższy pogląd i argumenty na jego poparcie oraz uznał, że ma on zastosowanie także w sytuacji, w której na podstawie prawomocnego wyroku sądu karnego kierujący pojazdem został pozbawiony, na określony czas prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyjątkiem pojazdów, do których kierowania uprawnia prawo jazdy kat. B. W uzasadnieniu tego wyroku NSA zauważył, że " ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić, by racjonalny ustawodawca, pozbawiając prawa jazdy kat. A upoważniającego do kierowania motocyklem, równocześnie zezwolił na prowadzenie przez takiego kierowcę samochodów osobowych (kat. B). Inne rozumienie art. 12 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy prowadziłoby również do sytuacji, w której osoby nieposiadające w dacie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A prawa jazdy innej kategorii nie mogłyby sie ubiegać o wydanie prawa jazdy i kierować pojazdami np. kategorii B,C,D, gdy tymczasem osoby posiadające już takie uprawnienia w dacie orzeczonego zakazu mogłyby je swobodnie wykonywać. Oznaczałoby to nierówne traktowanie sprawców, wobec których orzeczono sądownie taki sam zakaz i bołoby sprzeczne z celem przyjętych rozwiązań prawnych, jakim jest niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które swoim postępowaniem, przez prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, zagroziły bezpieczeństwu ruchu drogowego. Zarówno przy interpretacji, jak i zastosowaniu w sprawie wymienionych przepisów należało mieć na względzie, że przepisy i zasady ruchu drogowego odznaczają się rygoryzmem służącym przede wszystkim zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu drogowego." Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości przyjmuje przedstawione wyżej stanowisko. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., bowiem z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że organ przy ustalaniu stanu faktycznego oraz rozstrzyganiu sprawy wziął pod uwagę wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II K 405/15. Za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p.. Przepis ten bowiem, stosowany w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. zakazuje staroście wydawania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, a także przywrócenia uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Decyzje wydawane na podstawie w/w przepisu mają charakter decyzji związanych, a nie uznaniowych. Nietrafne są zarzuty naruszenia art. 42 § 2 i art. 43 § 1 k.k. oraz art. 2 Konstytucji. Dopóki Trybunał Konstytucyjny nie uzna, że art. 12 ust. 2 u.k.p. narusza określone wzorce konstytucyjne, przepisy w nim zamieszczone korzystają z domniemania zgodności z konstytucją i powinny być stosowane przez organy administracji. Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718).