III SA/Lu 1740/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie długu celnego postanawia: I.Przyznać P. S. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od każdej opłaty sądowej w ½ części. II.Odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie do jego opłacenia, złożył urzędowy formularz PPF wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł netto. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wskazał alimenty na dwoje dzieci w kwocie [...] zł i ratę kredytu w kwocie [...] zł. Skarżący podał, że nie posiada majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych, a jego jedynym majątkiem jest samochód marki [...] (r. prod. [...]), nabyty ze środków pochodzących z kredytu bankowego. Ponadto skarżący podniósł, że od kilku lat leczy się na [...] oraz [...]. Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Na wstępie podnieść należy, że co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie brak jest unormowania, które zwalniałoby stronę od ponoszenia kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym jest instytucją o charakterze wyjątkowym i może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy w całości przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, powinno być przyznawane jedynie osobom rzeczywiście ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są lub mają ograniczone środki do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 - Lex nr 786724). Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru kosztów postępowania w postępowaniu sądowowadministracyjnym dotyczącym danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna natomiast partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Na obecnym etapie prowadzenia sprawy do kosztów postępowania należy wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości [...] zł oraz koszt ustanowienia adwokata. Pozostałe ewentualne koszty sądowe nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od potencjalnej skargi kasacyjnej). Mając na uwadze wykazaną przez stronę jej sytuację materialną i zdrowotną, zdaniem referendarza skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie przez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej w ½ części. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienie jej z kosztów sądowych w większym zakresie. Zdaniem referendarza zwolnienie strony od każdej opłaty sądowej w ½ części, aktualnie stanowi dla niej wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej praw. Z tych względów orzeczono jak w pkt I postanowienia. Jednocześnie w ocenie referendarza brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, skarżący bowiem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przedstawionych przez skarżącego okolicznościach stwierdzić należy, że jego obecna sytuacja materialna nie należy do skrajnie trudnych. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały dochód w kwocie [...] zł miesięcznie, posiada majątek ruchomy. Należy zauważyć, że skarżący regularnie spłaca swoje zobowiązania prywatnoprawne (spłata pożyczki zaciągniętej na zakup samochodu) w kwocie [...] zł miesięcznie, a to świadczy o jego zdolnościach do ponoszenia przynajmniej częściowo kosztów postępowania. W ocenie referendarza, brak jest podstaw aby zobowiązania prywatnoprawne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów sądowych w związku zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Przyznanie prawa pomocy skarżącemu w żądanym przez niego zakresie, chroniłoby jego majątek kosztem środków publicznych, które są przeznaczane na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14, Centralna Baza Orzeczeń sądów Administracyjnych). Zatem poniesienie przez skarżącego w sprawie niniejszej opłat sądowych w ½ części, leży w granicach realnych możliwości finansowych strony posiadającej stały dochód i majątek ruchomy, regularnie spłacającej zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne. Z tych samych względów brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni. Zauważyć należy, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa procesowego i materialnego. Ponadto z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżący nie jest osobą nieporadną życiowo, bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz potrafi bronić swoich interesów. Oznacza to, że skarżący zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest adwokat z urzędu. Z powyższych względów oraz na podstawie 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w punkcie II postanowienia.