III SA/Lu 215/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] – po rozpoznaniu wniosku K.P. z dnia 9 lutego 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] umorzono postępowanie w sprawie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników zabezpieczonych hipoteką na gospodarstwie rolnym za okres od IV kw. 1990 r. do IV kw. 1999 r. – utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uwagi na fakt, że zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników dotyczące okresu od IV kw. 1990 r. do IV kw. 1999 r. nie zostało uregulowane, dlatego dokonano zabezpieczenia tych należności w postaci ustanowienia hipoteki na nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne dłużnika. Należności odnośnie których upłynął ustawowy termin ich przedawnienia zostały odpisane. Ponieważ zaległości z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, po ich odpisaniu nie obciążają one konta ubezpieczeniowego, a wyłącznie nieruchomość, dlatego stosownie do postanowień art. 41 b ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, z późn. zm.) – mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W uzasadnieniu decyzji podniesiono również, że w związku z brakiem zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników dotyczących K.P. oraz A.P., nie jest możliwe umorzenie odsetek od zaległych składek zabezpieczonych hipotecznie na nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne. W skardze skierowanej do sądu K.P. zaskarżając decyzję w całości, zarzuciła nienależyte rozpoznanie jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który zawierał żądanie wystąpienia przez organ do Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych o wykreślenie wpisu ustanawiającego hipotekę w księdze wieczystej KW Nr [...], z uwagi na upływ 5-letniego okresu przedawnienia roszczenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do składek za okres od IV kw. 1990 do IV. Kw. 1999 r. Skarżąca podniosła, że składki za pozostały okres od I kwartału 1998 r. do końca IV kwartału 1999 r. nie mogą jej obciążać, gdyż na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] października 1995 r. w sprawie sygn. [...], z dniem 8 sierpnia 1995 r. zniesiona została wspólność majątkowa małżeńska pomiędzy K.P. a jej mężem A.P. i z tym dniem KRUS nie był uprawniony do obciążania skarżącej przedmiotowymi składkami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że A.P. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 1977 r. do 30 czerwca 2000 r. Z uwagi na fakt, że posiadał zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników organ dochodził swoich należności na drodze postępowania egzekucyjnego. W dniu 15 lutego 2000 r. Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych zawiadomił organ o wpisie hipoteki ustawowej w kwocie 3.602,33 zł, obejmującej zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 1990 r. do IV w. 1999 r. We wniosku z dnia 27 grudnia 2010 r. K.P. – żona zmarłego w dniu [...] maja 2010 r. A.P. – zwróciła się o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ stwierdził, że podniesiony przez skarżącą zarzut przedawnienia dotyczący nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne rolników od IV kw. 1990 r. do IV kw. 1999 r. – jest bezpodstawny. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego – Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. I UZP 4/2008, przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidywał pięcioletni okres przedawnienia, a w przypadkach, w których organ na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2002 r. podjął czynności powodujące przerwanie biegu przedawnienia, okres ten wydłużał się do 10 lat licząc od daty wymagalności składek. W myśl art. 24 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Tytuł wykonawczy [...] doręczony został A.P. w dniu [...] maja 1997 r. i w świetle wskazanego przepisu stanowi czynność, na mocy której doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, a co za tym idzie spowodowało wydłużenie tego terminu. Składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 1990 r. do IV kw. 1999 r. zostały odpisane jako przedawnione, gdyż upłynął ustawowy okres ich dochodzenia, który w tej sprawie wynosił 10 lat. Zaległości z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu i po ich odpisaniu nie obciążają konta ubezpieczeniowego, a wyłącznie nieruchomość obciążoną hipoteką, dlatego też stosownie do postanowień art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych od dnia przedawnienia. Przepis art. 51 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że możliwe jest dochodzenie należności przez organ w trybie egzekucji administracyjnej realizowanej przez urzędy skarbowe, a także – stosownie do postanowień ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – zabezpieczenie wierzytelności poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej obejmującej gospodarstwo rolne dłużnika, a Prezesa KRUS uprawniony był do wnioskowania o ustanowienie hipoteki na tej nieruchomości. Organ podniósł również, że zgodnie z art. 511 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając rozdzielność majątkową każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. Wyrokiem na który powołuje się skarżąca, zniesiono jedynie wspólność małżeńską pomiędzy A.P. i K.P., nie dokonano zaś podziału majątku wspólnego, co skutkowało utrzymaniem w częściach ułamkowych współwłasności nieruchomości, dla której przez Sąd Rejonowy prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...]. Pomimo zmiany majątkowego ustroju małżeńskiego, przy ustanawianiu hipoteki miał zastosowanie art. 65 ust. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym, hipoteką może być obciążona część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział współwłaściciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organy administracji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a"). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę we wskazanych granicach i w oparciu o okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji, wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Dz. U z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) określa w art. 3 ust. 1, że ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega się z mocy ustawy, jak i na wniosek. W przepisach art. 7 i 16 ustawa określa zakres podmiotowy ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Podleganie temu ubezpieczeniu wiąże się z obowiązkiem opłacania składek, z którego zobowiązany A.P. się nie wywiązywał. Spowodowało to, że KRUS zmuszony został do dochodzenia ich w trybie egzekucji administracyjnej. W dniu [...] grudnia 1997 r. przeciwko dłużnikowi został wystawiony tytuł wykonawczy obejmujący zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników od I kw. 1990 r. do I kw. 1997 r. Ponadto na wniosek KRUS należności za okres od IV kw. 1990 r. do IV. Kw. 1999 r. w kwocie 3.602,33 zł zostały przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu [...] stycznia 2000 r. zabezpieczone rzeczowo, poprzez wpis hipoteki ustawowej obciążającej udział A.P. w ½ części we współwłasności nieruchomości położonej we wsi [...], gm. [...] o powierzchni 3,25 ha. Skarżąca K.P. jest również współwłaścicielem tej nieruchomości w ½ części. We wniosku z dnia 17 listopada 2010 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa KRUS o umorzenie odsetek z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres IV kw. 1990 r. do IV. Kw. 1999 r., a ponadto w skardze skierowanej do sądu podniosła, że te zaległości jako przedawnione wygasły i nie powinny obciążać nieruchomości. Zgodnie z art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie obejmujące okres od IV kw. 1990 r. do IV. kw. 1999 r., które uległy przedawnieniu – jak wynika z akt sprawy – zostały odpisane z konta zaległości A.P. jako przedawnione, z uwagi na upływ 10-letniego ustawowego okresu ich dochodzenia. Oznacza to tylko tyle, że nie obciążają one już konta osoby ubezpieczonej. Nie ulegają natomiast przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. W niniejszej sprawie hipoteka ustawowa w kwocie 3.602,33 zł obejmująca należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne została ustanowiona, co powoduje, że w tym zakresie należności te obciążają rzeczowo nieruchomość, pomimo upływu okresu ich dochodzenia. Jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (art. 41b ust. 1 ustawy). Na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy, Prezes KRUS może umorzyć rolnikowi należności z tytułu składek w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ubezpieczonego mając na uwadze stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Zaakcentować jednak należy, iż umorzeniu podlegają jedynie należności figurujące na koncie ubezpieczonego. Prawidłowo zatem organ orzekł o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., który przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 zachodzi wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., a więc gdy organ prowadzący postępowanie stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy. Skoro postępowanie może się toczyć jedynie w sytuacji, kiedy ma ono swój przedmiot, to w sytuacji występującej w niniejszej sprawie podstawą pozwalającą na umorzenie postępowania było stwierdzenie, że zaległe składki na ubezpieczenie społeczne figurujące na koncie ubezpieczonego dłużnika zostały w całości odpisane, co oznacza, że A.P. przestał być dłużnikiem osobistym organu, chociaż w dalszym ciągu pozostał dłużnikiem rzeczowym. W związku z powyższym nie było możliwe umorzenie odsetek od zaległych składek, bowiem na koncie osoby zobowiązanej nie występuje już zadłużenie. Odnosząc się natomiast do podniesionych w skardze argumentów związanych z brakiem stanowiska organu w kwestii wniosku skarżącej o wystąpienie przez Prezesa KRUS do sądu o wykreślenie wpisu do księgi wieczystej obejmującego hipotekę podnieść należy, że nie mają one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, mając na względzie jej przedmiot. Co do zasady wpis wykreślający hipotekę ustawową w księdze wieczystej KW Nr [...] Sądu Rejonowego nastąpić może jedynie po uregulowaniu należności wobec KRUS. Mając powyższe rozważania na względzie należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.