III SA/Lu 229/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie zarejestrowania samochodu osobowego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zaznaczając, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną, prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zawieszona i obecnie jest na utrzymaniu żony. Ponadto duża liczna spraw uniemożliwia mu zapłacenie kosztów sądowych. W dalszej części wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz niepełnoletnim dzieckiem. Wykazał, że poza domem o pow. [...] m2, na którym jest ustanowiona hipoteka, nie posiada innych nieruchomości, ani żadnych zasobów finansowych. Podał, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej w kwocie [...] zł miesięcznie. W związku z wezwaniem referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2015 r., skarżący złożył pismo z dnia 25 maja 2015 r., umowę majątkową małżeńską o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej oraz decyzję Ministra Gospodarki o wykreśleniu przedsiębiorcy z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 ( 3 p.p.s.a.). Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji materialnej. Z informacji podanych przez skarżącego wynikało, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zawieszona, wyjaśnienia wymagało zatem, kiedy miało to miejsce oraz jaka była sytuacja finansowa prowadzonej przez niego firmy przed zawieszeniem. Ponieważ skarżący podał, że pozostaje na utrzymaniu żony prowadzącej działalność gospodarczą, zbadania wymagała kondycja finansowa firmy prowadzonej przez jego żonę. W celu ustalenia możliwości płatniczych skarżącego należało również ustalić wielkość wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym gospodarstwa domowego. Ponadto potwierdzenia wymagała podana przez skarżącego we wniosku informacja, że jest osobą bezrobotną. W związku z powyższym, celem doprecyzowania sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, w dniu 30 kwietnia 2015 r., skierowano do skarżącego wezwanie zobowiązujące do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał pismo z dnia 25 maja 2015 r., w którym oświadczył, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie może też przedstawić wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ ich nie posiada. Odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej skarżący wyjaśnił, że została ona zawieszona w dniu [...] r., a następnie wykreślona z rejestru z powodu upływu maksymalnego okresu zawieszenia. Na dowód powyższego skarżący załączył decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] r. o wykreśleniu przedsiębiorcy (skarżącego) z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Skarżący oświadczył, że z powodu rozdzielności majątkowej małżeńskiej z żoną nie może podać, jakie są przychody i koszty w prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, nie ma również dostępu do jej rachunków bankowych. Na dowód rozdzielności majątkowej z żoną skarżący załączył akt notarialny z dnia [...] r. - umowę majątkową małżeńską o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Określając koszty miesięczne utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący wyjaśnił, że żona ponosi następujące wydatki: energia elektryczna [...] zł; podatek od nieruchomości [...] zł; wywóz śmieci [...] zł; obiady dziecka w szkole [...] zł; zakupy [...] zł. Podnieść należy, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 ( 1 pkt 2 p.p.s.a., spoczywa na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej szeroko pojętej sytuacji materialnej. Dokonanie prawidłowej oceny czy strona, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (z uwzględnieniem ich stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. W ocenie referendarza, skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej rodziny, bowiem nie nadesłał wszystkich dokumentów źródłowych do złożenia których został zobowiązany wezwaniem referendarza z dnia 30 kwietnia 2015 r. Odnosi się to przede wszystkim do sytuacji majątkowej i dochodowej żony, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową, ale na utrzymaniu której pozostaje. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego należy bowiem brać pod uwagę majątek i dochody żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie małżonków w rozdzielności majątkowej, bowiem w świetle przepisów prawa rodzinnego, rozdzielność majątkowa małżeńska dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami, a nie wzajemnych obowiązków małżeńskich (por. postanowienie NSA z 23 lipca 2009 r. I FZ 272/09 LEX 552228). Skarżący wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie ujawnił stanu rachunków bankowych małżonki, jak również nie wykazał przychodów i kosztów w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Powyższa okoliczność świadczy o tym, że skarżący nie przedstawił sytuacji materialnej rodziny w sposób rzetelny i wyczerpujący. Ponadto skarżący podał we wniosku, że jest osobą bezrobotną, ale nie przedstawił zaświadczenia potwierdzającego, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wprawdzie nie istnieje prawny obowiązek takiej rejestracji, jednakże skarżący powinien wykazać, że czyni wszelkie wysiłki aby partycypować w kosztach postępowania w jakimkolwiek zakresie, a nieposiadanie statusu osoby bezrobotnej, a tym samym utrata możliwości pozyskania ewentualnych ofert pracy, nie było wynikiem jego niedbalstwa. Nie podejmując starań o uzyskanie statutu osoby bezrobotnej skarżący niejako "na własne życzenie" pozbawił się możliwości podjęcia zatrudnienia, odbycia stażu, czy szkolenia w różnych formach. Tymczasem założeniem instytucji prawa pomocy jest udzielenie pomocy stronie, która mimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie zapewnić środków na opłacenie kosztów wszczętego postępowania sądowego. Analiza oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu i przedstawionych przez niego dokumentów prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on sytuacji materialnej swojej i osób pozostających z im we wspólnym gospodarstwie domowym, w sposób rzetelny i wyczerpujący. Skarżący nadsyłając jedynie część żądanych dokumentów, nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawił swoją sytuację materialną fragmentarycznie, co uniemożliwiło referendarzowi ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe poniesienia przez niego w niniejszej sprawie kosztów sądowych. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania wyjaśniającego o udzielenie prawa pomocy, należy uznać za przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., I OZ 875/10, Lex nr 742132). Pozwoliło to na negatywną ocenę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.