III SA/Lu 239/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania Prokuratora Rejonowego w [...], Wojewoda [...] uchylił decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. o odmowie wymeldowania z pobytu stałego [...] (skarżącego w rozpoznawanej sprawie) z domu znajdującego się w [...], przy ulicy [...] – i orzekł o wymeldowaniu strony. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 24 marca 2013 r. wniosek o wymeldowanie [...] z pobytu stałego złożył Prokurator Rejonowy w [...]. Wniosek został uzasadniony tym, że [...] wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2013 r. został skazany na karę 5 lat pozbawienia wolności i rozpoczął wykonywanie kary. Według wnioskodawcy zachodziły przesłanki wymeldowania strony z pobytu stałego, ponieważ samo odbywanie kary pozbawienia wolności wiążące się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego potwierdza istnienie przesłanki wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). Orzekając po raz pierwszy w sprawie, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił wymeldowania [...], ustalając, że nie opuścił on dobrowolnie miejsca pobytu stałego, że pozostawił swoje rzeczy w domu, do którego ma tytuł prawny i ma zamiar powrócić do dotychczasowego miejsca pobytu stałego po odbyciu kary pozbawienia wolności. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania Prokuratora Rejonowego w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. ponownie odmówił wymeldowania [...]. Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący stale zamieszkiwał przy ulicy [...] 4 w [...] w budynku znajdującym się na nieruchomości należącej do majątku wspólnego jego oraz żony [...].[...] został aresztowany oraz zabrany przez funkcjonariuszy Policji z miejsca zamieszkania. Żona skarżącego [...] zeznała, że rzeczy męża są spakowane w pudłach. Według ustaleń organu pierwszej instancji, [...] po odbyciu kary pozbawienia wolności wróci do swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania ze względu na posiadanie tytułu prawnego do budynku oraz ze względu na pozostawienie rzeczy osobistych w mieszkaniu. Organ wskazał, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić tylko wtedy, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne. W ocenie organu pierwszej instancji z zebranego w sprawie materiału wynika, że [...] opuścił dom nie z własnej woli, a ponadto stwierdził, że po odbyciu kary wróci do swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania. Wobec powyższego organ stwierdził brak podstaw do wymeldowania strony z pobytu stałego. Uzasadniając zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. o uchyleniu wymienionej wyżej decyzji organu pierwszej instancji i o orzeczeniu wymeldowania [...], Wojewoda [...] stwierdził, że jedyną przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu jest ustalenie faktu opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegająca wymeldowaniu. Z akt sprawy wynika, że skarżący w marcu 2012 r. został aresztowany i osadzony w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę 5 lat pozbawienia wolności. W związku z tym, w ocenie organu, zostały spełnione przesłanki wymeldowania [...] z pobytu stałego, ponieważ opuścił on miejsce pobytu stałego i jednocześnie nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wprawdzie opuszczenie domu nastąpiło wbrew woli skarżącego, to jednak przymus wynikał ze zgodnego z prawem działania organów państwa związanego z aresztowaniem skarżącego i późniejszym skazaniem na karę 5 lat pozbawienia wolności. Według organu odwoławczego [...] opuścił miejsce stałego zameldowania w sposób trwały, bowiem centrum jego spraw życiowych skoncentrowane jest w innym miejscu, to jest w zakładzie karnym. Tym samym utrzymywanie zameldowania w [...] byłoby fikcją w świetle obowiązujących przepisów meldunkowych. Według organu [...] popełniając świadomie czyn przestępny wyraził swoją wolę opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Organ wskazał, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i oznacza, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje centrum życiowe ma w innym miejscu. Jest to stwierdzenie faktu i nie wpływa na uprawnienie strony wynikające z prawa własności czy z innych praw do lokalu. W ocenie organu nic nie stoi na przeszkodzie, aby [...], po odbyciu kary pozbawienia wolności i zamieszkaniu w domu przy ulicy [...] w [...] zameldował się w tym domu na pobyt stały. Od powyższej decyzji Wojewody [...][...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając błędne ustalenie, że opuścił on miejsce swojego pobytu stałego. Wskazał, że wykonuje czynności dotyczące swojej nieruchomości, np. zlecił wywóz azbestu z nieruchomości, zamierza korzystając z pomocy innej osoby wymienić poszycie dachowe na budynku gospodarczym oraz rozebrać płot. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ dodatkowo wyjaśnił, że w okresie odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności zaszły zmiany w jego sytuacji osobistej i rodzinnej, przez co jego powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości. Obecnie w miejscu stałego zameldowania skarżącego oprócz jego nieletniej córki i żony zamieszkuje konkubent żony oraz dziecko. Skarżący z pismem do Sądu z dnia 22 września 2015 r. złożył informację Sekretarza Gminy [...], że obecnie nieruchomość przy ulicy [...] jest niezamieszkała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) P.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jeżeli tego obowiązku nie dopełni, wówczas organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania takiej osoby. Pobytem stałym, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, jest zamieszkiwanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. Wówczas nieobecności w danym miejscu, nawet jeżeli trwają dłużej, wiążą się ze zwykłymi lub nadzwyczajnymi potrzebami życiowymi, które jednak nie powodują zmiany miejsca koncentracji spraw życiowych, ani nie unicestwiają woli i zamiaru stałego przebywania w miejscu stałego pobytu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że co do zasady wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. W sytuacji gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. W szczególności wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. W tym przypadku wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. w sprawie sygn. akt II OSK 2573/12, SIP Lex nr 1488184). Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, by możliwe było wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że osoba ta opuściła miejsce zameldowania trwale, z zaniechaniem koncentrowania swoich spraw życiowych w tym miejscu. Cecha trwałości opuszczenia miejsca zameldowania nie musi występować w chwili opuszczania miejsca stałego pobytu. Ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu jest trwałe może być wynikiem oceny późniejszych okoliczności, które wskazują na utratę przez daną osobę zamiaru stałego przebywania w określonym miejscu. Przykładem takiej okoliczności wskazującej na trwałe opuszczenie miejsca pobytu jest, w przypadku niedobrowolnego opuszczenia lokalu na skutek bezprawnego działania innych osób, zaniechanie zwrócenia się o ochronę prawną w celu przywrócenie posiadania lub współposiadania lokalu. Natomiast sam fakt przebywania w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności – inaczej niż przyjął to organ drugiej instancji - sam w sobie nie musi przesądzać o tym, że osoba pozbawiona wolności opuściła swoje dotychczasowe miejsce pobytu trwale z zamiarem nieprzebywania już w tym miejscu i ze skoncentrowaniem spraw życiowych wyłącznie w innym miejscu, to jest zakładzie karnym. Należy w takim przypadku ocenić, czy okoliczności zmieniające się w związku z upływem czasu przemawiają za ustaleniem, że przebywający w zakładzie karnym trwale opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Na przykład długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, któremu towarzyszą zmiany w sytuacji osobistej osadzonego, a także zmiany w stanie faktycznym związanym ze statusem czy nawet istnieniem danego mieszkania, może uzasadniać dokonanie wymeldowania, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości (wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 września 2014 r. w sprawie sygn. akt III SA/Lu 138/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Taką sytuacją będzie tworzyć również zaszła w czasie odbywania kary pozbawienia wolności zmiana stosunków osobistych i rodzinnych, która uniemożliwia zamieszkanie skazanego z osobami pozostałymi w lokalu (wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. w sprawie II OSK 2573/12, SIP Lex nr 1488184). Wprawdzie trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego zwykle nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności. Jednak przyjmuje się w orzecznictwie, że najwyższy wymiar kary pozbawienia wolności, a nawet kara niższa, lecz długotrwała, w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. w sprawie II OSK 2407/11, SIP Lex nr 1337360, wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r. w sprawie sygn. akt II OSK 1251/06, SIP Lex nr 927461, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie sygn. akt II OSK 1236/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zawsze jednak o tym przesądzają konkretne okoliczności sprawy. Nie można w związku z tym poprzestać na ustaleniu, że strona przebywa w zakładzie karnym, w szczególności jeżeli nie została skazana na najwyższą lub długotrwałą, to jest kilkunastoletnią lub niewiele mniejszą karę pozbawienia wolności. Okolicznością, która może dawać podstawę do oceny charakteru opuszczenia miejsca pobytu jako nietrwałego jest utrzymywanie w lokalu centrum życiowego przez zachowanie więzi z lokalem i z osobami tam zamieszkującymi, na przykład przez powroty do lokalu w czasie przepustek i ewentualnych przerw w odbywaniu kary. Okolicznością, która może przemawiać przeciwko ocenie charakteru opuszczenia miejsca pobytu jako nietrwałego może być takie ułożenie się stosunków osobistych między małżonkami, które wskazują na całkowite zerwanie więzi małżeńskich, wynikające na przykład z charakteru przestępstwa popełnionego na szkodę małżonka, faktycznego założenia przez małżonka nowej rodziny i zamieszkanie z członkami tej rodziny w domu, z którego ma nastąpić wymeldowanie strony. Oznakami świadczącymi o zachowaniu więzi z miejscem pobytu stałego i braku trwałości jego opuszczenia może być także dbanie o nieruchomość, wykonywanie bądź zlecanie remontów i bieżącej konserwacji budynków, o ile nie są to czynności pozorne deklarowane jedynie na użytek sprawy o wymeldowanie. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie rozważył wymienionych wyżej okoliczności i nie dokonał ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby na takie rozważenie, bowiem skoncentrował się na samym fakcie, że skarżący został skazany i przebywa w zakładzie karnym. W postępowaniu przed sądem organ i skarżący wskazywali na niemające odbicia w dokonanych w postępowaniu administracyjnym ustaleniach dwie mające różne znaczenia okoliczności; z jednej strony na zamieszkiwanie w miejscu stałego zameldowania skarżącego oprócz jego nieletniej córki i żony także konkubenta żony i ich dziecka, a z drugiej strony na informację sekretarza Gminy, że obecnie nieruchomość jest niezamieszkała. Zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem wyjaśnienia wszystkich opisanych wyżej okoliczności, a więc z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 69 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427 z późn. zm.), obowiązującej od dnia 1 marca 2015 r., organ, ponownie rozpatrując sprawę, postępowanie będzie prowadził na podstawie nowej ustawy, co nie zmienia przedstawionej wyżej oceny prawnej. Rozstrzygnięcie sprawy powinno wówczas uwzględniać przedstawioną wyżej ocenę prawną dotyczącą możliwości wymeldowania z pobytu stałego osoby osadzonej w zakładzie karnym. W związku z tym organy powinny dokonać odpowiednich ustaleń faktycznych, nie poprzestając jedynie na ustaleniu, że skarżący przebywa w zakładzie karnym. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.