III SA/Lu 249/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [....] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie długu celnego postanawia: odrzucić skargę. A. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie długu celnego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 marca 2013 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez dołączenie w terminie siedmiu dni jej odpisu, poświadczonego za zgodność z oryginałem, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie, z pouczeniem o skutkach nieusunięcia braku formalnego skargi w terminie, zostało doręczone skarżącemu 9 kwietnia 2013 r., o czym świadczy adnotacja na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wezwania (k. 14v akt sprawy). Dotychczas brak formalny skargi nie został usunięty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako P.p.s.a.) skarga kierowana do sądu administracyjnego powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Według art. 47 § 1 P.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Zgodnie z art. 49 § 1 P.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Taka odmienna regulacja przewidziana jest dla skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do art. 57 § 1 P.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, z tym że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., w przypadku gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, sąd odrzuca skargę, a nie pozostawia ją bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł do sądu skargę w jednym tylko egzemplarzu. Należy w tym miejscu zauważyć, że w sprawie oprócz skarżącego i organu występuje również uczestnik postępowania – A. P., któremu również powinien być doręczony odpis skargi. Brak odpisu stanowi zatem brak formalny skargi, ponieważ nadanie prawidłowego biegu skardze wymaga doręczenia jej odpisu uczestnikowi postępowania. Doręcza się zaś odpis, który zgodnie z wymienionym wcześniej art. 47 § 1 P.p.s.a. – właśnie w celu jego doręczenia stronie (uczestnikowi postępowania) – powinien być dołączony przez wnoszącego pismo w postępowaniu sądowym. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela sformułowany w orzecznictwie pogląd, że skoro skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który ma obowiązek udzielenia odpowiedzi na skargę, to brak odpisu skargi tylko dla doręczenia go organowi nie jest brakiem, który uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu. Inna natomiast sytuacja zachodzi wówczas, gdy w sprawie oprócz organu występują także inne strony i uczestnicy postępowania. Wtedy brak odpisów skargi celem ich doręczenia tym osobom stanowi taki brak skargi, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu i w konsekwencji musi on prowadzić - w razie niewykonania przez skarżącego wystosowanego do niego wezwania - do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt. 3 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2011 r. w sprawie I OSK 2351/11, LEX nr 1149364). W związku z tym, że w ostatnim czasie w orzecznictwie przedstawia się także niekiedy stanowisko odmienne, obowiązkiem sądu jest rozważnie innej wchodzącej w grę wykładni przepisu art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 47 § 1 P.p.s.a. W postanowieniach NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. w sprawie II OSK 42/13, SIP Lex nr 1274427 oraz z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie II OSK 957/13 i z dnia 18 czerwca 2013 r. w sprawie I GSK 741/13 zamieszczonych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl wyrażony został pogląd, że niewykonanie wezwania w zakresie nadesłania określonej liczby odpisów skargi nie powoduje automatycznie odrzucenia skargi z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę z tak sformułowaną tezą należy co do zasady zgodzić się, ponieważ słusznie wskazuje się, że niekiedy w szczególnych okolicznościach sprawy automatyczne odrzucenie skargi może prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacji kiedy Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zakazuje zamykania przez ustawę drogi sądowej (art. art. 45 ust. 1, 77 ust. 2 Konstytucji RP). Jednak w ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę szczególne okoliczności sprawy muszą jednak odnosić się do zdarzeń lub sytuacji w jakiej znajduje się skarżący w konkretnej sprawie. Wówczas należy poszukiwać rozwiązania, które pozwalałoby na udzielenie skarżącemu ochrony z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni przepisów procesowych. Takie szczególne sytuacje występowały w okolicznościach faktycznych niektórych spraw, w których został wyrażony analizowany pogląd. Jednak aprobata dla takiego stanowiska nie może doprowadzić do zanegowania istoty instytucji procesowych, co do których nie ma uzasadnionych wątpliwości konstytucyjnych. Takimi instytucjami są warunki formalne pism w postępowaniu sądowym, usuwanie braków formalnych pism, pozostawienie pism bez rozpoznania lub odrzucenie jako konsekwencja nieusunięcia ich braków formalnych. Wymienione instytucje są wyrazem ogólnego założenia procedury sądowej, że strona powinna przedstawić sprawę sądowi w taki sposób i w takim stanie, aby możliwe było jej rozpoznanie z zagwarantowaniem praw innych osób. Niespełnienie przez pismo sądowe warunków formalnych nie zawsze sprawia, że pismo obciążone jest brakami formalnymi, które należy usunąć, ponieważ według art. 49 § 1 P.p.s.a. stronę wzywa się do usunięcia braków formalnych pisma tylko wówczas, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Zatem brak formalny pisma (skargi), o którym mowa jest expressis verbis w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., a którego znaczenie należy odczytywać także z art 49 § 1 P.p.s.a. nie jest równoznaczny z niespełnieniem przez pismo jakichkolwiek warunków formalnych. Tylko wówczas kiedy pismo sądowe (skarga) nie spełnia warunków formalnych w taki sposób, że skutkiem tego nie zachowania warunków formalnych jest niemożność nadania pismu prawidłowego biegu można mówić o istotnych brakach formalnych, a więc takich, których nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu prawidłowego biegu. Jeżeli dla nadania pismu w postępowaniu sądowym (skardze) prawidłowego biegu nie jest konieczne usunięcie braków formalnych, to takie braki nie są istotne. Brak odpisu skargi nie jest brakiem istotnym jedynie wówczas kiedy jedyną oprócz skarżącego stroną postępowania jest organ za pośrednictwem którego wnosi się skargę do sądu. Organ ten ma obowiązek udzielić odpowiedzi na skargę i przekazać odpowiedź do sądu razem ze skargą (art. 54 § 2 P.p.s.a.), a więc doręczanie odpisu skargi organowi przez sąd jest bezcelowe. Wtedy brak odpisu skargi nie jest brakiem, który uniemożliwia nadanie jej prawidłowego biegu. Natomiast jeżeli w sprawie występują także inne strony lub uczestnicy postępowania, to brak odpisów skargi dla doręczenia ich tym osobom zawsze będzie brakiem istotnym, jako że uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu. Wynika powyższe z tego, że zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a. do pisma dołącza się jego odpisy w ściśle określonym celu - dla doręczenia ich stronom. Ustawodawca założył więc, że odpisy pism doręczane innym stronom pochodzą od strony składającej pismo. Nie są to więc jakiekolwiek odpisy, a skutkiem regulacji z art. 47 § 1 P.p.s.a. jest między innymi to, że pozostałym stronom doręcza się takie odpisy, co do których strona składająca pismo przyjmuje odpowiedzialność za zgodność odpisu z oryginałem. Przyjmuje się w związku z tym niekiedy w orzecznictwie, że odpis pisma strony wymaga bezwzględnego poświadczenia za zgodność odpisu z oryginałem (przytoczone wcześniej postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2011 r. w sprawie I OSK 2351/11, LEX nr 1149364). Zgadzając się zatem co do zasady z wyrażonym w wymienionych wyżej postanowieniach NSA poglądem, że niewykonanie wezwania w zakresie nadesłania określonej liczby odpisów skargi nie powoduje automatycznie odrzucenia skargi z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych, nie można równocześnie podzielić dalej idącego stanowiska, wyrażonego we wskazanym wcześniej postanowieniu NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. w sprawie II OSK 42/13, publ. SIP Lex nr 1274427, że braku jednego odpisu skargi nie można zakwalifikować jako braku istotnego, ponieważ sąd jest władny wykonać dodatkową kopię pisma we własnym zakresie, a tym samym nadać pismu prawidłowy bieg. Jak wyżej już wyjaśniono, z art. 47 § 1 P.p.s.a. wynika bowiem, że odpis pisma powinien pochodzić od strony, której ustawodawca nakazuje przyjęcie odpowiedzialności za zgodność odpisu pisma z oryginałem. Gdyby przyjąć pogląd odmienny, to konsekwentnie przy współczesnej technicznej łatwości kopiowania pism, należałoby przyjąć, że brak odpisów pisma strony nigdy nie może być brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie pismu dalszego biegu – i dalej konsekwentnie należałby odstąpić od wzywania do uzupełnienia pisma przez dołączenie jego odpisów, skoro wzywa się tylko do uzupełnienia braków istotnych. Nie pozwala jednak na to treść i funkcja art. 47 § 1 P.p.s.a. Na ogół, w sytuacjach, które nie są nadzwyczajne, zawsze można wymagać od strony, aby zachowała warunki formalne pisma składanego w postępowaniu sądowym, a jeżeli tego nie uczyni można wymagać uzupełnienia lub poprawienia pisma na wezwanie przewodniczącego. Wymaganie zachowania takich jasno określonych reguł proceduralnych nie może być uważane za zbyt rygorystyczne i prowadzące do ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu. Natomiast jeżeli w konkretnej sprawie występują szczególne okoliczności skłaniające do poszukiwania rozwiązania, które pozwalałoby na udzielenie skarżącemu ochrony z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni przepisów proceduralnych, to rozwiązanie takie nie powinno naruszać istoty omawianych instytucji procesowych, w tym nie powinno niweczyć przewidzianej przez ustawodawcę funkcji art. 47 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że odpisy pisma i w takiej sytuacji powinny pochodzić od strony, przyjmującej odpowiedzialność za zgodność odpisu pisma z oryginałem, albo przynajmniej powinny być przez nią poświadczone za zgodność z oryginałem. W niniejszej sprawie skarżący, mimo wezwania go przez przewodniczącego do dołączenie odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem, nie uzupełnił braku formalnego skargi. Z akt nie wynika, aby była jakaś szczególna przyczyna tego zaniechania. Brakujący odpis skargi miał zostać przesłany uczestnikowi postępowania, a zatem brak odpisu uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. odrzucił skargę.