III SA/Lu 295/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części kary pieniężnej nałożonej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie do jego opłacenia, skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczając w nim, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jedynym żywicielem rodziny jest żona prowadząca działalność gospodarczą. W dalszej części wniosku wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trojgiem niepełnoletnich dzieci. Odnośnie stanu majątkowego podał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, a ponadto samochody: [...] o wartości [...] zł zakupiony na kredyt, samochód [...] o wartości [...] zł oraz samochód [...] o wartości [...] zł zakupiony na kredyt. Skarżący wyjaśnił, że powyższe samochody stanowią środki trwałe w prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżący podał, iż w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2012 r. strata w prowadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej wyniosła [...] zł. Do stałych miesięcznych wydatków skarżący zaliczył czynsz – [...] zł; energia – [...] zł /za 2 miesiące/; utrzymanie rodziny – [...] zł; kredyt gotówkowy – [...] zł; pomoce dydaktyczne dla dzieci i opłaty szkolne – [...] zł; telefon – [...] zł. Ponadto wskazał, iż z tytułu prowadzonej działalności małżonka ponosi koszty z tytułu opłat leasingowych w wysokości [...] zł. Dodatkowo na wezwanie referendarza skarżący nadesłał dokumenty źródłowe /wyciągi bankowe z kont żony, bilans firmy za poszczególne miesiące 2012 r./ i dodatkowe oświadczenie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w wyżej cytowanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej strony ubiegającej się o taką pomoc, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W świetle złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie. W pierwszej kolejności podnieść należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej do kosztów sądowych należy zaliczyć koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie 288 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221, poz. 2193/). Pozostałe ewentualne koszty sądowe /za wyjątkiem wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu sądowego od skargi/ tj. opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od zażalenia, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych /Dz.U. Nr 221, poz.2192/ i § 2 ust. 1 pkt 7 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) . Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oznacza, że ciężar tych kosztów w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego też instytucja przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiąca pomoc państwa powinna być stosowana wobec osób, które pomimo największych starań, nie mogą tych kosztów uiścić ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną. W przedstawionych przez skarżącego okolicznościach, brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (w niniejszej sprawie kosztów sądowych), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego nie należy do wyjątkowo trudnych. Skarżący i jego żona posiadają majątek nieruchomy (mieszkanie o pow. [...] m2) i ruchomy (trzy samochody marki [...], służące prowadzeniu działalności gospodarczej). Rodzina skarżącego utrzymuje się z prowadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej, natomiast skarżący jest osobą bezrobotną od dnia [...] r. (zaświadczenie urzędu pracy z [...] r., k-49 akt adm.). Mimo, iż skarżący nie uzyskuje własnych dochodów, przy ocenie jego zdolności płatniczych należy brać pod uwagę dochody żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Okoliczność iż za miesiące styczeń – maj 2012 r. żona skarżącego odnotowała stratę w prowadzonej działalności gospodarczej, nie może przemawiać za uznaniem, iż skarżący nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć należy, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 maja 2012 r. przychody w prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły [...] zł /w tym sprzedaż – [...] zł, pozostałe przychody – [...] zł/, zaś koszty – [...] zł, w związku z czym wykazana strata wyniosła – [...] zł, przy czym stratę odnotowano dopiero w miesiącu maju 2012 r. (bilans firmy, wydruki z [...] 2012 r.). W ocenie referendarza rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów żony skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej, nie pozwala przyjąć, aby był on pozbawiony środków finansowych. Potwierdzają to również wyciągi z kont bankowych żony skarżącego. Jak wynika z wyciągu bankowego Banku [...] nr [...] z [...] r., tylko w miesiącu czerwcu 2012 r. (tj. w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy), żona skarżącego na konto związane z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, przelała z konta osobistego środki finansowe w łącznej kwocie [...] zł. Z kolei na konto osobiste żony skarżącego prowadzone również w Banku [...] w miesiącu czerwcu 2012 r. wpłynęły wpłacone przez nią środki pieniężne w łącznej kwocie [...] zł (wyciąg nr [...] z [...] r.). Wielkość tych środków w odniesieniu do wykazanych w urzędowym formularzu miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym (łącznie [...] zł), nie pozwala na uznanie, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie nastąpiłoby z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Natomiast podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność dotycząca spłaty kredytów (które jak wynika z przedstawionych wyciągów bankowych są spłacane regularnie) nie stanowi samoistnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaciągnięte kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych podczas gdy zwolnienie od kosztów sądowych przyznawane jest osobom, które pomimo największych starań nie są w stanie uiścić tych kosztów ze względu na niski dochód lub jego brak, a także ze względu na brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Ponadto zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10 Lex nr 743999). Reasumując, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.